Η φύση δεν ξύπνησε ξαφνικά, εμείς… κοιμόμαστε ακόμη

Μετά την πρόσφατη κακοκαιρία που έπληξε την Αττική, το κέντρο των αποφάσεων όλης της χώρας, ακούγονται φωνές που μιλούν για “πρωτοφανή” φαινόμενα, λες και η κλιματική κρίση ξύπνησε ξαφνικά από λήθαργο. Όμως η κλιματική αλλαγή δεν εμφανίστηκε τώρα, εξελίσσεται εδώ και δεκαετίες, κάνοντας… απλώς τις βροχές πιο έντονες και τα καιρικά φαινόμενα πιο απρόβλεπτα.

Και όπως υπενθύμισε ο μετεωρολόγος Κολυδάς, παρόμοια περιστατικά έχουν ξανασυμβεί το 1993 στη Γλυφάδα, τη Βούλα και τη Βάρη, όπου μέσα σε λίγες ώρες έπεσαν ανάλογα χιλιοστά βροχής, αφήνοντας 2.000 ανθρώπους άστεγους. Τότε, όπως και τώρα,  ρέματα υπερχείλισαν, δρόμοι έγιναν ποτάμια και ζωές χάθηκαν ή κινδύνευσαν να χαθούν. Η ιστορία επαναλαμβάνεται, όχι μόνο λόγω του καιρού, αλλά και επειδή δεν μαθαίνουμε από τα λάθη μας. Πίσω από αυτές τις “αιφνίδιες” καταστροφές υπάρχει και η ραγδαία αύξηση της αστικοποίησης. Οι πόλεις απλώνονται χωρίς σχέδιο, τα ρέματα μπαζώνονται για να γίνουν οικόπεδα, και τα δάση εξαφανίζονται κάτω από τσιμέντο. Στη Γλυφάδα, για παράδειγμα, η ανεξέλεγκτη δόμηση έχει μειώσει δραστικά τις φυσικές “ασπίδες” που απορροφούν το νερό, όπως τα δασώδη ρέματα και οι ανοιχτοί χώροι με αποτέλεσμα, όταν πέφτει μια δυνατή βροχή, όπως αυτή της περασμένης Τετάρτης, το νερό να μην έχει πού να πάει και  να μετατρέπεται σε χείμαρρο που σαρώνει τα πάντα. Οι επιστήμονες το έχουν πει με όλους τους τρόπους και σε όλους τους τόπους κι ενώ τώρα υπάρχουν και οι προειδοποιήσεις από την ΕΜΥ και το 112. Συνεπώς θα πρέπει να αναζητήσουμε τι δεν έχουμε κάνει ακόμη…

Διαχείριση κρίσεων με πιο μακροπρόθεσμο σχέδιο;

Σε άλλες χώρες, όπως στη Γερμανία ή την Ολλανδία, έχουν χτίσει αντιπλημμυρικά έργα, όπως αναχώματα, συστήματα αποστράγγισης και “πράσινες” στέγες που απορροφούν νερό. Εδώ, παρόλο που η Ευρωπαϊκή Ένωση πιέζει με πολιτικές για μείωση εκπομπών και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, έχουμε άλλες προτεραιότητες. Στο δε ερώτημα γιατί δεν επενδύουμε σε προληπτικά μέτρα η απάντηση κρύβεται συχνά στη γραφειοκρατία, αλλά και στην έλλειψη βούλησης, δήμων και υπουργείων, να θυσιάσουμε λίγη “ανάπτυξη” για μεγαλύτερη ασφάλεια. Και εδώ μπαίνει στο «παιχνίδι» και η κήρυξη περιοχών σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Στην πράξη, αυτή η κήρυξη, δεν σημαίνει μόνο γρήγορη βοήθεια στους πληγέντες που βεβαίως είναι απαραίτητη αλλά και την παράκαμψη των κανονικών διαδικασιών για έργα. Με την έκτακτη ανάγκη, τα έργα μπορούν να ανατεθούν απευθείας, χωρίς ανοιχτούς διαγωνισμούς, χωρίς αυστηρούς ελέγχους και χωρίς τη συνηθισμένη γραφειοκρατία του δημοσίου. Όμως αυτός ο εύκολος και εντυπωσιακός τρόπος άμεσης παρέμβασης, μόνο εύκολος, άμεσος, φθηνός και… αποτελεσματικός δεν είναι όπως δείχνουν τα φαινόμενα που επαναλαμβάνονται εκεί όπου έχουν κηρυχθεί σε κατάσταση άμεσης ανάγκης.

Τα φαινόμενα… επαναλαμβάνονται

Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000, έχουμε προχωρήσει σε σταδιακές ενέργειες για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, αρχικά εστιάζοντας στη συμμόρφωση με ευρωπαϊκές υποχρεώσεις όπως το Πρωτόκολλο του Κιότο, όπου η Ελλάδα δεσμεύτηκε να περιορίσει την αύξηση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου σε 25% από τα επίπεδα του 1990 για την περίοδο 2008-2012, ενώ προώθησε μέτρα για ενεργειακή αποδοτικότητα και ανανεώσιμες πηγές. Το 2011, η Τράπεζα της Ελλάδος δημοσίευσε μελέτη για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, εκτιμώντας απώλειες έως 701 δισ. ευρώ στο ΑΕΠ μέχρι το 2100, καλώντας σε μέτρα προσαρμογής και μείωσης εκπομπών. Το 2016, υιοθετήθηκε η Εθνική Στρατηγική Προσαρμογής (ESPKA), που απαιτούσε περιφερειακά σχέδια προσαρμογής σε τοπικές συνθήκες, ενώ το 2018 ξεκίνησε το πρόγραμμα LIFE-IP AdaptInGR για εκπαίδευση τοπικών αρχών και συλλογή δεδομένων μέχρι το 2026. Το 2019, το Εθνικό Σχέδιο Ενέργειας και Κλίματος (NECP) θέσπισε στόχους για μείωση εκπομπών 42% μέχρι το 2030 σε σχέση με το 1990, πλήρη απολιγνιτοποίηση μέχρι το 2028 και 35% ανανεώσιμες πηγές στην κατανάλωση ενέργειας, ενώ προώθησε κίνητρα για ηλεκτροκίνηση και ενεργειακές ανακαινίσεις.

Η φύση και η πολιτεία προειδοποιούν όμως…

Το 2021, δημιουργήθηκε το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας μετά από καταστροφικές πυρκαγιές, εστιάζοντας στη διαχείριση κρίσεων. Το 2022, ψηφίστηκε ο Εθνικός Κλιματικός Νόμος, θέτοντας στόχους κλιματικής ουδετερότητας μέχρι το 2050, με ενδιάμεσες μειώσεις 55% μέχρι 2030 και 80% μέχρι 2040, εισάγοντας προϋπολογισμούς άνθρακα και σχέδια προσαρμογής σε περιφέρειες και δήμους. Το 2023, ενημερώθηκε το NECP με υψηλότερους στόχους, όπως 58% μείωση εκπομπών μέχρι 2030, και προστέθηκε κεφάλαιο REPowerEU για ενεργειακή ανεξαρτησία. Το 2024, υιοθετήθηκε ο νόμος 5106 για επιπτώσεις σε νερό, δάση και αστικές περιοχές, ενώ υπογράφηκε συμφωνία με ΕΕ για Ταμείο Απανθρακοποίησης νησιών. Το 2025, εγκρίθηκε εθνικό σχέδιο για λειψυδρία, αλλάζοντας το μοντέλο διαχείρισης νερού, ενώ η Ελλάδα συμμετέχει σε διεθνείς πρωτοβουλίες όπως το Global Methane Pledge και η Ανατολική Μεσόγειος για το Κλίμα. Συνολικά, μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης (35,95 δισ. ευρώ μέχρι 2026), επενδύονται σε πράσινη μετάβαση, όπως υποδομές αποθήκευσης ενέργειας, ηλεκτρικά οχήματα και αντιπλημμυρικά έργα. Στο κάτω κάτω της γραφής,  η κλιματική κρίση με “αιφνίδια” φαινόμενα θα συνεχιστεί και αν δεν πάρουμε μέτρα προσαρμογής με μακροπρόθεσμο σχέδιο οι επόμενες “πρωτοφανείς” καταστροφές θα είναι απλώς ρουτίνα και μια ακόμη κανονικότητα. Η πιο πρόσφατη και σχετική δημοσίευση από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (EEA), τον πλέον αξιόπιστο ευρωπαϊκό φορέα για περιβαλλοντικά θέματα / 12 Ιανουαρίου 2026

ΤΙ ΚΑΙΡΟ ΘΑ ΚΑΝΕΙ ΜΕΧΡΙ ΤΟ… ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ