Μέση Ανατολή: Η εξάρτηση της Δύσης και οι… πετρελαιοκρατίες

Μακροπρόθεσμα, η αποδυνάμωση της Μέσης Ανατολής εξαιτίας των συγκρούσεων μπορεί να μειώσει σημαντικά την εξάρτηση της Ευρώπης και του δυτικού κόσμου από το πετρέλαιο της περιοχής και να περιορίσει την παλαιότερη επικυριαρχία της;

Οι ιστορικές ενεργειακές κρίσεις έχουν δείξει ότι όταν διακόπτεται η ομαλή ροή προμήθειας, οι δυτικές οικονομίες επιταχύνουν τις επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, σε ηλεκτρικά οχήματα και σε νέους προμηθευτές από άλλες ηπείρους. Με αυτόν τον τρόπο, η μακροχρόνια εξάρτηση από τα κράτη του Κόλπου μειώνεται, ενώ εξασθενεί και η γεωπολιτική επιρροή που ασκούσαν μέσω των εσόδων από το πετρέλαιο. Πέρα από αυτό, η πτώση των πετρελαϊκών εσόδων περιορίζει την οικονομική στήριξη που παρείχαν ορισμένα κράτη σε ένοπλες οργανώσεις και σε περιφερειακές συγκρούσεις, οδηγώντας σε χαμηλότερη ένταση σε αρκετές εστίες. Ταυτόχρονα, πολλές χώρες της περιοχής αναγκάζονται να προχωρήσουν πιο γρήγορα στην οικονομική τους διαφοροποίηση, επενδύοντας σε τομείς όπως ο τουρισμός, η τεχνολογία και η μεταποίηση. Αυτές οι εξελίξεις συμβάλλουν στη δημιουργία νέων ισορροπιών, καθώς μειώνεται η συγκέντρωση ισχύος σε μία μόνο περιοχή και ανοίγονται δρόμοι για πιο ποικιλόμορφες και σταθερές ενεργειακές σχέσεις σε παγκόσμιο επίπεδο.

Οι πόλεμοι φυσικά διακόπτουν τις ροές πετρελαίου και εκτοξεύουν τις τιμές, κάτι που λειτουργεί ως καταλύτης και αναγκάζει τις οικονομίες να επιταχύνουν τις επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές, σε ηλεκτρικά οχήματα και σε νέους προμηθευτές από άλλες ηπείρους. Αυτό δεν είναι θεωρία το ίδιο ακριβώς συνέβη μετά τις μεγάλες ενεργειακές κρίσεις του παρελθόντος, όταν η Δύση άρχισε να μειώνει δραστικά την εξάρτησή της από μία και μόνο περιοχή και να χτίζει πιο ποικιλόμορφες αλυσίδες εφοδιασμού. Οι γνώστες του ενεργειακού τομέα και της γεωπολιτικής επισημαίνουν στις πρόσφατες αναλύσεις τους ότι οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή, παρότι προκαλούν θλίψη, πόνο, απώλειες ανθρωπινων ζωων, περιουσιων, βαθιών πληγών, λειτουργούν μακροπρόθεσμα ως καταλύτες που επιταχύνουν τη μείωση της παγκόσμιας εξάρτησης από το πετρέλαιο της περιοχής. Οι απότομες αυξήσεις τιμών και η έκθεση της ευπάθειας του συστήματος ωθούν κυβερνήσεις να επενδύσουν πιο γρήγορα σε ανανεώσιμες πηγές, πυρηνική ενέργεια, ηλεκτρικά οχήματα και διαφοροποίηση προμηθευτών, εξασθενώντας έτσι την παλαιότερη επικυριαρχία των πετρελαιοκρατειών.  Σύμφωνα με εκτενή ανάλυση του Reuters βλ εδω η ενεργειακή κρίση από τον πόλεμο στο Ιράν έχει κάνει πολιτικούς σε όλο τον κόσμο να επανεξετάσουν τρόπους μείωσης της μακροπρόθεσμης εξάρτησης από εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου, με συγκεκριμένες προτάσεις για επέκταση πυρηνικών, ανανεώσιμων, στρατηγικών αποθεμάτων και νέων πηγών εφοδιασμού.  Το Bulletin of the Atomic Scientists τονίζει ότι οι εμφράξεις στην ενεργειακή ροή θα επιταχύνουν την παγκόσμια μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα προς ανανεώσιμες και πυρηνικές πηγές, καθώς οι χώρες προσπαθούν να μειώσουν την εξάρτησή τους από εξαγωγές από ασταθείς περιοχές μια τάση που είχε ξεκινήσει ήδη μετά την εισβολή στη Ουκρανία δες σχετική ανάλυση. Τέλος, ο διεθνής οργανισμός REN21 παρουσιάζει την κρίση ως σαφή υπενθύμιση της ευάλωτης εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα της Μέσης Ανατολής και τονίζει μεταξύ άλλων την επείγουσα ανάγκη επιτάχυνσης της ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών, που προσφέρουν ενεργειακή ασφάλεια χωρίς γεωπολιτικούς κινδύνους και διαταραχές εφοδιασμού.

Πυρηνική ενέργεια ύστερα από μια πετρελαϊκή κρίση του 1975