«Η εκδίκηση είναι ένα πιάτο που τρώγεται κρύο»

Σε μια εποχή όπου η πολιτική ηγεσία συχνά συγχέεται με… προσωπική αφήγηση, το πρόσφατο μήνυμα του Ντόναλντ Τραμπ προς τον πρωθυπουργό της Νορβηγίας αποκάλυψε με τον πιο ωμό τρόπο και το πώς μια προσωπική πικρία μπορεί να μετατραπεί σε εργαλείο εξωτερικής πολιτικής.

Ο Αμερικανός πρόεδρος, ενοχλημένος από την απόφαση της Νορβηγικής Επιτροπής Νόμπελ να μην του απονείμει το βραβείο Ειρήνης για το 2025, έστειλε ένα μήνυμα που συνδύαζε παράπονο και έμμεση απειλή. Αφού το Όσλο δεν αναγνώρισε τις «ειρηνευτικές» του προσπάθειες, εκείνος δεν θα δεσμεύεται πλέον από την ίδια ειρηνική στάση, ιδίως σε ζητήματα όπως η Γροιλανδία που δεν του τη δίνουν! Ήταν μια στιγμή που η ματαιοδοξία μεταφράστηκε απευθείας σε γεωπολιτική κρίση, υπενθυμίζοντας ότι όταν ο ηγέτης ταυτίζει το “εγώ” του με το κράτος και τις επεκτατικές του φιλοδοξίες, κάθε απόρριψη σκέψης ή απόφασης του γίνεται εθνική προσβολή.

Αυτό το μοτίβο δεν είναι νέο, ούτε περιορίζεται σε μία μόνο περίπτωση. Στη Ρωσία, ο Βλαντιμίρ Πούτιν έχει μετατρέψει επανειλημμένα προσωπικές «προδοσίες» σε κρατική “εκδίκηση” (βλ δηλητηρίαση ή φυλάκιση πρώην πρακτόρων που ερμηνεύονται ως πολιτικές εκκαθαρίσεις). Πολλοί αναλυτές τις βλέπουν και ως πράξεις τιμωρίας απέναντι σε όσους τόλμησαν να τον αμφισβητήσουν δημόσια. Η δε εισβολή στην Ουκρανία έχει διαβαστεί από ορισμένους ως απάντηση σε μια μακροχρόνια αίσθηση ταπείνωσης μετά την επανάσταση του Μαϊντάν και την απόρριψη της ρωσικής επιρροής, μια πικρία που μετατράπηκε σε πόλεμο!

Παρόμοια δυναμική παρατηρείται και στην Τουρκία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Η απόπειρα πραξικοπήματος του 2016 λειτούργησε ως καταλύτης για μαζικές εκκαθαρίσεις που ξεπέρασαν κάθε λογική… αναλογικότητα. Δεκάδες χιλιάδες συλλήψεις, απολύσεις, κλείσιμο μέσων ενημέρωσης και φυλακίσεις δημοσιογράφων. Πολλοί θεωρούν ότι πίσω από τη ρητορική περί «τρομοκρατίας» και «γκιουλενισμού» κρύβονταν μια βαθιά προσωπική οργή απέναντι σε όσους θεωρούσε ότι τον πρόδωσαν ή τον υπονόμευσαν. Η πικρία αυτή έγινε η βάση για μια νέα δομή εξουσίας που εξασφάλιζε ότι κανείς δεν θα μπορούσε ξανά να τον αμφισβητήσει χωρίς… συνέπειες. Στην Κίνα επίσης χρησιμοποιήθηκε η εκστρατεία κατά της διαφθοράς  για προσωπικές εκκαθαρίσεις. Υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι και στρατηγοί που θεωρούνταν πιθανοί αντίπαλοι… εξαφανίστηκαν ενώ η επίσημη αιτιολογία παρέμενε πάντα η «καθαρότητα» του κόμματος. Η μέθοδος αυτή επέτρεψε πρωτοφανή εξουσία, μετατρέποντας την αίσθηση κινδύνου από εσωτερικές φατρίες σε εργαλείο απόλυτου ελέγχου.

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η προσωπική πικρία μετατρέπεται σε πολιτική επειδή ο ηγέτης έχει τα μέσα να την επιβάλει, δηλαδή στρατό, υπηρεσίες ασφαλείας, δικαιοσύνη, διπλωματία κτλ. Ταυτίζεται με το κράτος  και κάθε προσωπική υπόθεση και… πληγή γίνεται κρατική ή εθνική υπόθεση που επιζητά ικανοποίηση, εκδίκηση, νίκη και θρίαμβο. Το δε φαινόμενο αυτό δεν περιορίζεται σε αυταρχικά καθεστώτα, απλά στα δημοκρατικά κρατάνε όλα τα προσχήματα. Με λίγα λόγια εμφανίζεται εκεί όπου η εξουσία είναι υπερβολικά προσωποκεντρική, υπενθυμίζοντας ότι οι θεσμοί δημιουργήθηκαν και υπάρχουν (;) ακριβώς για να εμποδίζουν αυτή την επικίνδυνη… μετατροπή.

Διαβάστε κι αυτά:   ΤΑ ΝΟΜΠΕΛ ΠΟΥ ΔΕΝ ΣΥΖΗΤΗΘΗΚΑΝ ΟΣΟ ΑΥΤΟ ΠΟΥ… ΔΕΝ ΠΗΡΕ Ο ΤΡΑΜΠ – ΤΙ ΛΕΕΙ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΕ ΓΙΑ ΤΙΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΕ ΤΙΣ ΗΠΑ – ΤΟ ΝΑΤΟ, ΟΙ ΗΠΑ ΚΑΙ ΕΜΕΙΣ