Όταν ο ένας μπαίνει στις γαλότσες ή στα… σκαρπίνια του άλλου
Αν είχαμε αντιστροφή ρόλων ανάμεσα σε αγρότες και σε όσους αποφασίζουν για την Κοινή Αγροτική Πολιτική ποιο θα ήταν το αποτέλεσμα...
Μελίνα Καραπαναγιωτίδου
Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο ψυχίατρος Jacob Levy Moreno ανέπτυξε μια πρωτοποριακή θεραπευτική μέθοδο, όπου η τεχνική της αντιστροφής ρόλων έπαιζε κεντρικό ρόλο στην καλλιέργεια… κατανόησης.
Οι συμμετέχοντες καλούνταν να μπουν στη θέση του άλλου, αναπαριστώντας τις πράξεις και τα συναισθήματα του, με στόχο να ξεπεράσουν προκαταλήψεις και να χτίσουν γέφυρες επικοινωνίας. Αυτή η προσέγγιση δεν ήταν απλώς θεωρητική, επιστημονικά πειράματα έχουν δείξει ότι η αντιστροφή ρόλων οδηγεί σε σημαντική αύξηση της διορατικότητας απέναντι στις ενέργειες του άλλου, ενισχύοντας την ενσυναίσθηση χωρίς να απαιτεί μακροχρόνια εκπαίδευση. Με την πρόοδο της τεχνολογίας τα πειράματα εξελίχθηκαν ενσωματώνοντας εργαλεία όπως η εικονική πραγματικότητα για να ενισχύσουν την εμπειρία της αντιστροφής ρόλων.
Από τα αλώνια στα σαλόνια
Αυτή η αντιστροφή ρόλων αν μεταφερθεί στον πραγματικό κόσμο με τις… αγεφύρωτες διαφορές πχ στον αγροτικό κλάδο θα είχε ενδιαφέρον να μάθουμε πώς θα ένιωθαν στα αλώνια οι εκπρόσωποι του εθνικού και του ευρωπαικού κοινοβουλίου και πώς στα σαλόνια οι γεωργοί, οι κτηνοτρόφοι, οι ψαράδες και οι μελισσοκόμοι, δηλαδή σε μια τέτοια περίπτωση πώς οι μεν θα φορούσαν γαλότσες και οι δε σκαρπίνια σε μία μέρα. Βάσει των παραπάνω μελετών προσωπικά θα περίμενα μια αρχική φάση “φώτισης”, όπου οι γραφειοκράτες, αιρετοί και διορισμένοι θα βίωναν στο πετσί τους τις καθημερινές δυσκολίες του χωραφιού μεταξύ των οποίων το κόστος παραγωγής που εκτοξεύεται, τις κλιματικές καταστροφές, τις εισαγωγές φθηνών προιόντων που υπονομεύουν την εγχώρια οικονομία, την πρώτη καλημέρα τα ξημερώματα μέσα σε παγετό κι άλλα δύσκολα της φύσης. Από την άλλη, οι παραγωγοί θα μάθαιναν πώς παίζεται το πολιτικο παιχνίδι, με συμμαχίες και ευαίσθητες ισορροπίες, τα λόμπι και τις παγίδες συμμάχων και αντιπάλων, το διεθνές δίκαιο που επιβάλλει κυρίως ο… δυνατότερος κι άλλα τόσα και απόκρυφα, κατανοώντας ότι αποφάσεις όπως η Κοινή Αγροτική Πολιτική διαμορφώνονται μακριά από τα αλώνια τους και δεν μπορούν να κάνουν θαύματα ακόμη και όταν οι ίδιοι φορέσουν σκαρπίνια, κουστούμια και γραβάτες σε καλά θερμαινόμενες και φωτεινές αίθουσες.
Αν, λέμε αν…
Ιστορικά, παρόμοιες προσπάθειες αντικατάστασης (όχι αντιστροφής) ρόλων έχουν αποκαλύψει τα όρια της ανθρώπινης προσαρμογής. Στις ΗΠΑ, το 1964, όταν η κυβέρνηση τερμάτισε ένα πρόγραμμα νόμιμης εργασίας Μεξικανών εργατών στα χωράφια και προσπάθησε να τους αντικαταστήσει με ντόπιους ανέργους, το αποτέλεσμα ήταν καταστροφικό και πολλές σοδειές χάθηκαν επειδή δεν άντεξαν τη σκληρή φυσική εργασία και τις αντίξοες συνθήκες. Αυτό το κοινωνικό πείραμα, αν και όχι αμιγώς ψυχολογικό, ανέδειξε ξεκάθαρα ότι η έλλειψη εμπειρίας μπορεί να οδηγήσει σε αποτυχία, αλλά και ότι όλοι μπορούν να αλλάξουν απόψεις και οπτική γύρω από τις δυσκολίες και την αξία της χειρωνακτικής εργασίας. Ωστόσο, αν η αντικατάσταση ή αντιστροφή ρόλων καθώς και η συναισθηματική προσέγγιση δυο αντιμαχόμενων ή διαφορετικών πλευρών είχαν τη δύναμη να αλλάξουν πολιτικές και αποφάσεις τότε μάλλον θα ζούσαμε σε έναν κόσμο αγγελικά πλασμένο, έναν κόσμο που μέχρι σήμερα οι άνθρωποι μόνο αυτόν δεν έζησαν…