Δημοσκοπήσεις: Περιθώριο σφάλματος ή… επιρροής;

Το «μεγάλο κόλπο» επιρροής των ψηφοφόρων είναι οι Δημοσκοπήσεις. Διαμορφώνουν ξεκάθαρα το κλίμα υπέρ του ενός ή του άλλου κόμματος. Δεν καταγράφουν τάσεις, τις δημιουργούν και κατά την άποψη μου δεν θα έπρεπε να γίνονται τόσο συχνά και να προβάλλονται στα ΜΜΕ ως πρώτες ειδήσεις, γιατί δεν είναι. Είναι περισσότερο προσδοκίες, επιθυμίες, «προφητείες» ή και σοφιστείες αλλά κυρίως είναι εργαλεία καθοδήγησης όπως πιστοποιούν και σχετικές… έρευνες όχι γνώμης αλλά επιστημονικής ανάλυσης.

Όταν το… δείγμα ψηφίζει πριν από εμάς

Οι Δημοσκοπήσεις έχουν αποκτήσει ρόλο πολύ μεγαλύτερο από αυτό του απλού «καθρέφτη» της κοινής γνώμης ή  μιάς «φωτογραφίας» της στιγμής, όπως πολλές φορές λέγαμε ή ακούγαμε στο παρελθόν. Σήμερα αντί να περιορίζονται στην καταγραφή των προτιμήσεων των πολιτών, λειτουργούν ως ισχυρός μηχανισμός διαμόρφωσης του εκλογικού κλίματος. Δημιουργούν εντυπώσεις νίκης ή ήττας, ενισχύουν ή αποδυναμώνουν κόμματα και υποψηφίους, και επηρεάζουν άμεσα τη συμπεριφορά των ψηφοφόρων πολύ πριν ανοίξουν οι κάλπες βλ σχετική μελέτη

Σκέτη… παρέμβαση;

Αυτή η επιρροή δεν είναι θεωρητική. Είναι τεκμηριωμένη από ευρωπαϊκές και διεθνείς έρευνες που δείχνουν πώς οι Δημοσκοπήσεις και η δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων τους μπορεί να αλλάξει την προσέλευση στις κάλπες και την τελική επιλογή ψήφου. Οι πολίτες τείνουν να ψηφίζουν αυτό που φαίνεται να κερδίζει, είτε για να βρεθούν με τους νικητές, είτε επειδή θεωρούν ότι η ψήφος τους θα είναι πιο αποτελεσματική σε μια ήδη ισχυρή παράταξη. Σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζεται και η αντίθετη τάση, δηλαδή κάποιοι στηρίζουν τον  αδύναμο από αίσθημα δικαίου. Και τα δύο φαινόμενα δείχνουν ότι οι δημοσκοπήσεις δεν είναι ουδέτερες πληροφορίες, αλλά ενεργά εργαλεία που καθοδηγούν τη συμπεριφορά των ψηφοφόρων κι αυτό, πάντα κατά την άποψη μου, είναι βαθιά προβληματικό και αντιδημοκρατικό. Άσε που τα αποτελέσματα τους πολλές φορές είναι τόσα συγκεχυμένα που μπορούν να μπερδέψουν ακόμη και γνώστες του πολιτικού γίγνεσθαι όπως ο Χρ. Νικολαϊδης που τις έβαλε στον τάκο…

Από την καταγραφή στην καθοδήγηση;

Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση του φαινομένου επιρροής και καθοδήγησης. Οι Δημοσκοπήσεις παρουσιάζονται καθημερινά ως επιστημονική αλήθεια, παρότι φέρουν περιθώρια σφάλματος, εξαρτώνται από δείγματα, μεθοδολογίες και πολιτικές ή άλλες συγκυρίες. Αυτό δημιουργεί ένα κλίμα αναπόφευκτου όπου ψηφοφόροι αποθαρρύνονται, στρέφονται σε στρατηγική ψήφο ή και απέχουν. Φορείς, όπως το European Consortium for Political Research, έχουν αναδείξει ότι σε περιβάλλοντα χαμηλής εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς, κάτι συνηθισμένο σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες όπως η Ελλάδα, οι έρευνες γνώμης λειτουργούν ως «πυξίδα» που ενισχύει κύματα αποχής ή συσπείρωσης γύρω από φαινομενικούς νικητές (Η επιρροή με στοιχεία)

Η τάση που γεννά… τάσεις

Δεν θα πρότεινα απαγόρευση των δημοσκοπήσεων όμως η υπερβολική και συνεχής προβολή τους, χωρίς επαρκή κριτική ανάλυση των μεθοδολογιών και των περιθωρίων σφάλματος, υπονομεύει την ελεύθερη κρίση των πολιτών. Μια ώριμη προσέγγιση θα ήθελε μεγαλύτερη υπευθυνότητα από όλους, κόμματα, ΜΜΕ, υποψήφιους κλπ με μια σαφέστερη παρουσίαση των αβεβαιοτήτων και μεγαλύτερη εστίαση στην ουσία των προγραμμάτων αντί για το κυνήγι των ποσοστών. Όμως ποιος διαβάζει στις μέρες μας προγράμματα, ιδρυτικές διακηρύξεις και κατασταστικά λειτουργίας κομμάτων; (Ποσοστά επιρροής)  Ωστόσο στο τέλος, η Δημοκρατία βασίζεται στην ελεύθερη και ανεπηρέαστη έκφραση της λαϊκής θέλησης. Κι όταν οι Δημοσκοπήσεις γίνονται εργαλείο καθοδήγησης αντί για εργαλείο πληροφόρησης, η ποιότητα της φθίνει και μαζί της φθίνουμε -όπως ήδη έχουμε καταλάβει- κι εμείς που ακόμη προσερχόμαστε στις κάλπες και δεν απέχουμε…

Μια σταθερότητα από αδυναμία όχι από συναίνεση