4+1 σημάδια που δείχνουν ότι το παιδί σας έχει burnout

Όταν ακούμε τη λέξη burnout, το μυαλό μας συνήθως πηγαίνει σε έναν ενήλικα που έχει εξαντληθεί από τη δουλειά, τις υποχρεώσεις και το συνεχές άγχος.

Η ψυχική εξουθένωση, όμως, δεν αφορά αποκλειστικά τους μεγάλους. Τα παιδιά και οι έφηβοι μπορούν επίσης να βρεθούν αντιμέτωποι με παρατεταμένο στρες, ειδικά όταν αισθάνονται ότι οι απαιτήσεις της καθημερινότητάς τους έχουν ξεπεράσει τις δυνάμεις τους.

Σχολείο, εξετάσεις, διάβασμα, εξωσχολικές δραστηριότητες, φιλίες, οικογενειακές δυσκολίες και η διαρκής παρουσία των social media μπορούν να δημιουργήσουν ένα ιδιαίτερα πιεστικό περιβάλλον. Το πρόβλημα είναι ότι ένα παιδί μπορεί να μην ξέρει πώς να περιγράψει αυτό που αισθάνεται. Αντί να πει «είμαι ψυχικά εξαντλημένο», μπορεί απλώς να γίνει πιο νευρικό, να απομονωθεί ή να αρχίσει να αποφεύγει πράγματα που μέχρι πρότινος αγαπούσε.

Η παιδοψυχολόγος δρ. Πατρίσια Μπρίτο επισημαίνει ότι δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος λόγος που οδηγεί ένα παιδί στην εξουθένωση. Για κάθε παιδί η πίεση μπορεί να έχει διαφορετική προέλευση και γι’ αυτό μεγαλύτερη σημασία έχουν οι αλλαγές που παρατηρούν οι γονείς στην καθημερινή του συμπεριφορά.

Όταν οι αντιδράσεις γίνονται πιο έντονες

Ένα παιδί που συνήθως διαχειρίζεται εύκολα τις μικρές απογοητεύσεις μπορεί ξαφνικά να αρχίσει να θυμώνει περισσότερο, να κλαίει με μεγαλύτερη ευκολία ή να αντιδρά υπερβολικά σε καταστάσεις που προηγουμένως δεν το επηρέαζαν ιδιαίτερα.

Η έντονη πίεση μπορεί να κάνει δυσκολότερη τη διαχείριση των συναισθημάτων. Έτσι, μια συμπεριφορά που στους γονείς μοιάζει απλώς «δύσκολη» μπορεί στην πραγματικότητα να αποτελεί ένδειξη ότι το παιδί έχει εξαντληθεί και δεν διαθέτει πλέον τα ίδια αποθέματα για να διαχειριστεί την καθημερινότητα.

Μια μεμονωμένη δύσκολη μέρα, φυσικά, δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας. Αυτό που αξίζει να παρατηρηθεί είναι αν η αλλαγή επιμένει και συνοδεύεται από άλλα σημάδια.

Δεν θέλει πλέον να κάνει όσα αγαπούσε

Ένα ακόμη καμπανάκι είναι η ξαφνική απώλεια ενδιαφέροντος. Αν το παιδί σταματήσει να χαίρεται το ποδόσφαιρο, τον χορό, τις συναντήσεις με φίλους ή κάποια άλλη δραστηριότητα που μέχρι πρότινος περίμενε με ενθουσιασμό, οι γονείς καλό είναι να αναρωτηθούν τι έχει αλλάξει.

Τα παιδιά μεγαλώνουν και είναι απολύτως φυσιολογικό να εγκαταλείπουν κάποια χόμπι για να στραφούν σε άλλα. Διαφορετική είναι, όμως, μια γενικότερη απώλεια διάθεσης. Όταν ακόμη και οι δραστηριότητες που κάποτε πρόσφεραν χαρά αρχίζουν να μοιάζουν με ακόμη μία υποχρέωση, μπορεί να υπάρχει συσσωρευμένη κόπωση.

Η κούραση δεν φεύγει ούτε μετά τον ύπνο

Η εξουθένωση δεν είναι μόνο ψυχολογική. Μπορεί να εκφραστεί και ως επίμονη σωματική κόπωση. Ένα παιδί μπορεί να δυσκολεύεται να σηκωθεί το πρωί, να παραπονιέται συνεχώς ότι νυστάζει ή να δείχνει χωρίς ενέργεια μέσα στην ημέρα.

Η κόπωση, βέβαια, μπορεί να οφείλεται σε πολλούς διαφορετικούς λόγους και δεν σημαίνει αυτόματα burnout. Όταν όμως εμφανίζεται μαζί με αλλαγές στη διάθεση, τη συγκέντρωση ή το ενδιαφέρον για δραστηριότητες, τότε αξίζει να εξεταστεί συνολικά η εικόνα.

Αρχίζει να αποφεύγει το σχολείο

Το να μη θέλει ένα παιδί να πάει σχολείο περιστασιακά δεν είναι ασυνήθιστο. Όταν, όμως, η άρνηση γίνεται συχνή ή επεκτείνεται σε αθλητικές δραστηριότητες, μαθήματα και άλλες υποχρεώσεις, χρειάζεται να αναζητηθεί η αιτία.

Η αποφυγή μπορεί να είναι ένας τρόπος επικοινωνίας. Ένα παιδί που δεν μπορεί να εξηγήσει ότι αισθάνεται πως δεν προλαβαίνει, πως πιέζεται ή πως έχει κατακλυστεί από όσα πρέπει να κάνει, μπορεί να προσπαθήσει απλώς να απομακρυνθεί από αυτά.

Γι’ αυτό έχει σημασία οι γονείς να μην αντιμετωπίσουν μόνο τη συμπεριφορά. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι τι υπάρχει πίσω από αυτήν.

Δυσκολεύεται να συγκεντρωθεί ή να κοιμηθεί

Το παρατεταμένο στρες μπορεί να επηρεάσει και τη συγκέντρωση. Οι εργασίες για το σπίτι μπορεί να χρειάζονται περισσότερο χρόνο, το παιδί μπορεί να ξεχνά πράγματα που προηγουμένως θυμόταν εύκολα ή να δείχνει περισσότερο αφηρημένο.

Η ένταση μπορεί να επηρεάσει και τον ύπνο. Ένα παιδί που δυσκολεύεται να χαλαρώσει το βράδυ ή συνεχίζει να σκέφτεται όσα έχει να κάνει μπορεί να μην καταφέρνει να ξεκουραστεί πραγματικά.

Αυτό που μοιάζει με τεμπελιά ή έλλειψη προσπάθειας δεν είναι πάντα αυτό. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να πρόκειται για ένα παιδί που έχει ήδη φτάσει στα όριά του.

Η ξεκούραση δεν είναι πολυτέλεια

Ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που μπορούν να κάνουν οι γονείς είναι να κοιτάξουν συνολικά το πρόγραμμα του παιδιού. Πόσες ώρες περνά στο σχολείο; Πόσες δραστηριότητες έχει μετά; Υπάρχει χρόνος για παιχνίδι χωρίς συγκεκριμένο στόχο; Υπάρχει χρόνος απλώς για να βαρεθεί, να χαλαρώσει ή να βρίσκεται με την οικογένειά του;

Η ξεκούραση δεν σημαίνει χαμένος χρόνος. Το ελεύθερο παιχνίδι, η χαλαρή καθημερινότητα και οι στιγμές χωρίς κάποια απαίτηση επίδοσης βοηθούν τα παιδιά να αποφορτίζονται από τις υποχρεώσεις τους.

Αν το πρόγραμμα έχει γίνει υπερβολικά φορτωμένο, η λύση δεν είναι απαραίτητα να προστεθούν ακόμη περισσότερες δραστηριότητες ή «τεχνικές» διαχείρισης του άγχους. Μερικές φορές αυτό που χρειάζεται είναι ακριβώς το αντίθετο: να αφαιρεθούν κάποιες απαιτήσεις.

Ο καλός ύπνος, τα τακτικά γεύματα, η σωματική δραστηριότητα, ο χρόνος σε εξωτερικούς χώρους και η ουσιαστική επαφή με την οικογένεια μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά στηρίγματα στην καθημερινότητα ενός παιδιού.

Οι γονείς δεν χρειάζεται να ανησυχήσουν για κάθε αλλαγή στη διάθεση ή για μια δύσκολη εβδομάδα. Αν, όμως, οι αλλαγές επιμένουν, γίνονται εντονότερες ή επηρεάζουν το σχολείο, τον ύπνο, τις σχέσεις και την καθημερινή ζωή του παιδιού, είναι καλό να ζητηθεί η γνώμη ενός ειδικού.

Το σημαντικότερο είναι να μη βαφτίζεται κάθε αντίδραση «κακή συμπεριφορά». Μερικές φορές πίσω από ένα παιδί που γκρινιάζει, θυμώνει ή δεν θέλει να πάει πουθενά μπορεί να κρύβεται κάτι πολύ πιο απλό: έχει ανάγκη από λίγο λιγότερη πίεση και λίγο περισσότερο χώρο για να πάρει ανάσα.