Όταν ο κουρέας γίνεται εξομολογητής: Πώς οι άνδρες βρίσκουν χώρο να μιλήσουν για τα προβλήματα τους

Σε ένα μικρό κουρείο στο Brixton, στο νότιο Λονδίνο, οι άνδρες δεν πηγαίνουν μόνο για ένα νέο κούρεμα ή για την περιποίηση της γενειάδας τους. Εκεί έχουν, επίσης, την ευκαιρία να μιλήσουν ανοιχτά για την ψυχική τους υγεία, σε συζητήσεις που μπορούν να επηρεάσουν θετικά τη ζωή τους μακροπρόθεσμα.

«Οι άνθρωποι εμπιστεύονται τους κουρείς τους και συχνά τους εκμυστηρεύονται πράγματα που ίσως δεν θα μοιράζονταν με τη σύντροφο ή τους φίλους τους», αναφέρει στο Euronews Health ο Ben Theophanous, ιδιοκτήτης και συνιδρυτής του Curfew Grooming. Η οικειότητα που δημιουργείται ανάμεσα στον κουρέα και τον πελάτη μπορεί να αποτελέσει αφορμή για μια προσωπική συζήτηση, χωρίς το συναισθηματικό βάρος που ενδεχομένως συνοδεύει μια εξομολόγηση σε κάποιο πολύ κοντινό πρόσωπο. «Η σχέση είναι συχνά ισχυρή, αλλά υπάρχει και ένα στοιχείο επιφανειακής οικειότητας που δημιουργεί ένα μοναδικό πλαίσιο για να μοιραστεί κάποιος τα συναισθήματά του», εξηγεί ο Theophanous. Αυτή τη σχέση εμπιστοσύνης αξιοποιεί μια πρωτοβουλία στη Βρετανία, η οποία εκπαιδεύει κουρείς να εντοπίζουν ενδείξεις πιθανών ψυχολογικών δυσκολιών, να ξεκινούν ουσιαστικές συζητήσεις με τους πελάτες τους και, όταν είναι απαραίτητο, να τους παραπέμπουν στην κατάλληλη επαγγελματική υποστήριξη.

Όταν ο κουρέας γίνεται σύμμαχος στην ψυχική υγεία

Το Curfew Grooming συγκαταλέγεται στα περισσότερα από 100 κουρεία του Ηνωμένου Βασιλείου που έχουν εκπαιδευτεί στις Πρώτες Βοήθειες Ψυχικής Υγείας (Mental Health First Aid – MHFA), μέσω της 12th Man Campaign. Η πρωτοβουλία ξεκίνησε το 2013 από τον νοσηλευτή ψυχικής υγείας Nick Little και τον φίλο του Oz Osborne, ο οποίος έχει φύγει από τη ζωή. Η ονομασία της παραπέμπει στον «12ο παίκτη» μιας ποδοσφαιρικής ομάδας, δηλαδή στους φιλάθλους της. Βασικός στόχος της είναι να ενταχθεί η συζήτηση για την ψυχική υγεία των ανδρών στην καθημερινότητα. Η δράση δεν περιορίζεται στα κουρεία, καθώς περιλαμβάνει και στούντιο τατουάζ, αλλά και άλλους χώρους όπου αναπτύσσονται φυσικά προσωπικές σχέσεις μεταξύ δύο ανθρώπων. Οι εργαζόμενοι που συμμετέχουν εθελοντικά παρακολουθούν ειδική διαδικτυακή εκπαίδευση, προκειμένου να αναγνωρίζουν σημάδια ότι ένας πελάτης αντιμετωπίζει δυσκολίες, να γνωρίζουν ποιες ουσιαστικές ερωτήσεις μπορούν να κάνουν και να τον κατευθύνουν στην κατάλληλη βοήθεια, εφόσον χρειάζεται.

Υπάρχει, ωστόσο, μια σημαντική διάκριση: δεν εκπαιδεύονται για να αναλάβουν τον ρόλο των θεραπευτών, αλλά για να παρατηρούν, να ακούν και να διευκολύνουν την πρόσβαση στην υποστήριξη. «Δίνουμε στους άνδρες μέσα στην κοινωνία την ευθύνη να προσέχουν τους φίλους και την οικογένειά τους. Να αναγνωρίζουν περισσότερο τα ζητήματα ψυχικής υγείας στη ζωή τους και να μιλούν γι’ αυτά», εξηγεί ο Nick Little. Τέτοιες πρωτοβουλίες σε επίπεδο κοινότητας δεν αντικαθιστούν τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Αντίθετα, δημιουργούν ένα πρώτο δίκτυο υποστήριξης, προτού τα προβλήματα φτάσουν σε σημείο κρίσης. «Ας δείξουμε εμπιστοσύνη στην κοινωνία και ας επενδύσουμε στις επιχειρήσεις της κοινότητάς μας, γιατί εκεί βρίσκεται η πρώτη γραμμή».

Στη Δανία, η φύση γίνεται μέρος της υποστήριξης

Η Βρετανία δεν είναι η μόνη χώρα που δοκιμάζει διαφορετικές προσεγγίσεις για την υποστήριξη των ανδρών. Στη Δανία, το Vildmandsprojektet (Wild Man) δημιουργήθηκε ως πρόγραμμα αποκατάστασης διάρκειας 9 έως 12 εβδομάδων για άνδρες που βρίσκονταν σε κρίση, με τη φύση να αποτελεί βασικό στοιχείο της παρέμβασης. Πίσω από την ιδέα βρίσκεται ο Simon Høegmark, ο οποίος επηρεάστηκε και από μια προσωπική εμπειρία. Σε μια δύσκολη φάση της ζωής του, ταξίδεψε στη Νορβηγία για πεζοπορία. «Ύστερα από αρκετές ημέρες με βαριές σκέψεις, έφτασα στην κορυφή ενός βουνού με θέα στο Lysefjord. Για μια σύντομη στιγμή, πέρασε από το μυαλό μου η σκέψη να πηδήξω», θυμάται. Λίγο αργότερα, όταν ο ήλιος πέρασε μέσα από τα σύννεφα και φώτισε το τοπίο, περιγράφει πως ένιωσε μια εσωτερική αλλαγή. «Βίωσα μια στιγμή όπου ξέχασα τον εαυτό μου, μια αίσθηση σύνδεσης και αγάπης για τη ζωή», αναφέρει. Η εμπειρία αυτή δεν έβαλε τέλος στην ψυχολογική του κρίση, τον ώθησε όμως να εξετάσει συστηματικά πώς η επαφή με τη φύση θα μπορούσε να αξιοποιηθεί στην αποκατάσταση και την ψυχική ευεξία.

Πώς η επαφή με τη φύση επηρεάζει την ψυχολογία

Μετά την έναρξη του προγράμματος το 2014, ο Høegmark και οι συνεργάτες του μελέτησαν την επίδρασή του στους συμμετέχοντες. Σε έρευνα στην οποία έλαβαν μέρος 114 άνδρες, καταγράφηκε βελτίωση στη σωματική και ψυχική ποιότητα ζωής μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος, καθώς και μείωση του στρες που ανέφεραν οι ίδιοι. Σύμφωνα με τον ίδιο, ορισμένες από αυτές τις βελτιώσεις εξακολουθούσαν να παρατηρούνται έξι μήνες αργότερα. Το πρόγραμμα εφαρμόστηκε για περισσότερα από οκτώ χρόνια, με περίπου 700 άνδρες να συμμετέχουν στους κύκλους του. Η μέθοδος που αναπτύχθηκε, με βάση τους άξονες Φύση, Σώμα, Νους και Κοινότητα, έχει έκτοτε υιοθετηθεί από περισσότερους από 50 δήμους της Δανίας και έχει προσαρμοστεί ώστε να απευθύνεται και στα δύο φύλα. Ο ίδιος, διευκρινίζει ότι τέτοιες παρεμβάσεις δεν μπορούν να υποκαταστήσουν την ψυχιατρική ή ψυχολογική φροντίδα. «Η μέθοδος πρέπει να χρησιμοποιείται συμπληρωματικά, μέσα σε ένα συνεκτικό πλαίσιο υπηρεσιών υγείας, με σαφείς διαδικασίες παραπομπής όταν κάποιος χρειάζεται πιο εξειδικευμένη φροντίδα», υπογραμμίζει.

Η σημασία του αισθήματος του ανήκειν

Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η κοινωνική συνταγογράφηση, που εφαρμόζεται από το βρετανικό NHS. Μέσω αυτής, οι άνθρωποι συνδέονται με δραστηριότητες της κοινότητας, όπως ομάδες πεζοπορίας, κηπουρική, τέχνη και χειροτεχνίες. Η Stella Chan, καθηγήτρια τεκμηριωμένων ψυχολογικών θεραπειών στο Πανεπιστήμιο του Reading, επισημαίνει ότι αυτή η προσέγγιση έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: βρίσκεται πιο κοντά στην καθημερινότητα των ανθρώπων και στα ενδιαφέροντά τους. Παράλληλα, όπως σημειώνει, είναι «λιγότερο στιγματιστική», γεγονός που έχει ιδιαίτερη σημασία για όσους διστάζουν να απευθυνθούν σε μια υπηρεσία ψυχικής υγείας. Η κοινωνική συνταγογράφηση έχει δεχθεί και κριτική, καθώς δεν μπορεί από μόνη της να αντιμετωπίσει βαθύτερα κοινωνικά ζητήματα, όπως οι οικονομικές ανισότητες. Παρ’ όλα αυτά, ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι μπορεί να λειτουργήσει ως σημαντική γέφυρα ανάμεσα στην ιατρική και τη μη ιατρική υποστήριξη.