Ρ. Αμπράμοβιτς: «Άρωμα» φορολογικής απάτης στην Κύπρο – Πώς «εξαφανίστηκαν» 508 εκατ. λίρες

Η μεγαλύτερη λογιστική εταιρεία στον κόσμο συνέβαλε στην πλαστογράφηση εγγράφων με σκοπό την απόκρυψη της περιουσίας του Ρόμαν Αμπράμοβιτς και τη φοροδιαφυγή, σύμφωνα με το BBC Panorama.

Οι λογαριασμοί που εγκρίθηκαν από τη Deloitte στην Κύπρο είχαν ως αποτέλεσμα περιουσιακά στοιχεία όπως σούπερ γιοτ, επαύλεις και ιδιωτικά τζετ αξίας 672 εκατ. δολαρίων (508 εκατ. λιρών) να εξαφανιστούν από τους λογαριασμούς της εταιρείας του Αμπράμοβιτς.

Η Deloitte φαίνεται επίσης να έχει παράσχει συμβουλές για ένα σχέδιο αποφυγής τεράστιων φορολογικών υποχρεώσεων επί της περιουσίας του ολιγάρχη μέσω της παραποίησης εγγράφων.

Ο δικηγόρος Άντριου Μίτσελ KC, ειδικός στο δίκαιο των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, δήλωσε ότι τα στοιχεία του Panorama έδειξαν ότι το σχέδιο αποτελούσε «καθαρή» φοροδιαφυγή και «δεν θα μπορούσε να είναι πιο κραυγαλέο».

Οι δικηγόροι του Ρόμαν Αμπράμοβιτς δήλωσαν ότι ο πελάτης τους αρνείται ότι απέφυγε την καταβολή φόρων ή απέκρυψε την περιουσία του. Ανέφεραν ότι το «Panorama» δεν παρέσχε καμία απόδειξη ότι γνώριζε, ενέκρινε ή έδωσε εντολή για την παραποίηση οποιουδήποτε εγγράφου και τόνισαν ότι ήταν νόμιμο να βασίζεται στις συμβουλές επαγγελματιών.

Η Deloitte Κύπρου δήλωσε ότι «ενεργεί σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία».

Τα ευρήματα αποκαλύπτονται μετά από κοινή έρευνα του BBC Panorama και του Bureau of Investigative Journalism.

Για σχεδόν δύο δεκαετίες, ο Ρόμαν Αμπράμοβιτς ήταν ο πιο διάσημος Ρώσος ολιγάρχης στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου έτυχε θερμής υποδοχής στο Λονδίνο, όπου αγόρασε την ποδοσφαιρική ομάδα Τσέλσι το 2003 και χρηματοδότησε την πιο επιτυχημένη περίοδο της ομάδας. Ωστόσο, μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, του επιβλήθηκαν κυρώσεις από την κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου ως συνεργάτης του Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν και αναγκάστηκε να πουλήσει την ομάδα.

Σύμφωνα με πληροφορίες, ο Αμπράμοβιτς ζει στην Τουρκία, η οποία αποτελεί για αυτόν ασφαλές καταφύγιο, καθώς δεν επέβαλε κυρώσεις. Στο νησί Τζέρσεϊ των Νήσων της Μάγχης, περιουσιακά στοιχεία του ύψους 5,4 δισ. λιρών παραμένουν δεσμευμένα, ενώ εδώ και τέσσερα χρόνια βρίσκεται σε εξέλιξη ποινική έρευνα.

Οι δικηγόροι του ολιγάρχη δήλωσαν στο BBC ότι ο πελάτης τους αρνείται τις κατηγορίες που προκύπτουν από την έρευνα στο Τζέρσεϊ και υποστηρίζει ότι αυτή «ξεκίνησε για πολιτικούς σκοπούς».

Η έρευνα αποκάλυψε νέα στοιχεία σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας της επιχειρηματικής αυτοκρατορίας του Αμπράμοβιτς, θέτοντας ερωτήματα σχετικά με την ακεραιότητα ορισμένων από τους επαγγελματίες συμβούλους του.

Τα στοιχεία περιέχονται σε μια διαρροή που περιλαμβάνει χιλιάδες έγγραφα σχετικά με τα οικονομικά του ολιγάρχη και τις δραστηριότητες ενός δικτύου υπεράκτιων εταιρειών που διαχειρίζονταν από την Κύπρο — η οποία αποτελούσε παλαιότερα φορολογικό καταφύγιο δημοφιλές στους Ρώσους — μεταξύ 1995 και 2022.

Το BBC και οι συνεργαζόμενοι μέσα ενημέρωσης, μεταξύ των οποίων οι Guardian, Paper Trail Media, το Organised Crime and Corruption Reporting Project και το Cyprus Investigative Reporting Network —καθώς και το Bureau of Investigative Journalism— καλύπτουν τα διαρρεύσαντα αρχεία από το 2023, στο πλαίσιο της έρευνας «Cyprus Confidential» της Διεθνούς Συμμαχίας Ερευνητικών Δημοσιογράφων.

Το 2022, το «Panorama» ανέφερε επίσης πώς ο Αμπράμοβιτς είχε συγκεντρώσει την περιουσία του από μια διεφθαρμένη συμφωνία για την αγορά μιας ρωσικής κρατικής εταιρείας πετρελαίου τη δεκαετία του 1990, την οποία πούλησε ξανά στην κυβέρνηση μια δεκαετία αργότερα, αποκομίζοντας κέρδη δισεκατομμυρίων. Ο ίδιος έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι οι ισχυρισμοί για διαφθορά στη συγκεκριμένη συμφωνία είναι ψευδείς.

Τα κέρδη από τις πετρελαϊκές συναλλαγές του Αμπράμοβιτς στη Ρωσία διοχετεύονταν σε ένα δίκτυο υπεράκτιων εταιρειών. Τα κεφάλαια αυτά διαχειριζόταν από την Κύπρο μια εταιρεία παροχής εταιρικών υπηρεσιών με την επωνυμία «MeritServus», με έδρα τη Λεμεσό, τη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη του νησιού.

Μέχρι το 2005, η «Deloitte» – η οποία σήμερα αποτελεί τη μεγαλύτερη από τις «μεγάλες τέσσερις» εταιρείες που κυριαρχούν στον κλάδο της λογιστικής – ήταν ιδιοκτήτρια της «MeritServus». Μετά τη διάσπασή τους, οι δύο εταιρείες συνεργάστηκαν στενά με τους συνεργάτες του Αμπράμοβιτς για τη διαχείριση της παγκόσμιας περιουσίας του.

Τα έγγραφα της MeritServus που διέρρευσαν αποκαλύπτουν ορισμένες από τις πρακτικές τους.

Το πρώτο μας παράδειγμα αναδρομικής τεκμηρίωσης χρονολογείται στο 2006, όταν ένας νέος νόμος στην Κύπρο επέβαλε τη δημοσιοποίηση των εταιρικών λογαριασμών. Ο νέος νόμος περί διαφάνειας απειλούσε να αποκαλύψει τα μυστικά της τεράστιας περιουσίας του Αμπράμοβιτς.

Η Deloitte Κύπρου είχε καταρτίσει προσχέδια λογαριασμών για το 2003 —χωρίς όμως να τα έχει ακόμη οριστικοποιήσει— για την κυπριακή εταιρεία του, την Amiscan Investments. Οι λογαριασμοί ανέφεραν ακίνητα πολυτελείας αξίας 672 εκατ. δολαρίων.

Περιλαμβάνονταν μια έπαυλη στο Δυτικό Σάσεξ, ένα πολυτελές διαμέρισμα στο Λονδίνο και ένα κτήμα στη νότια Γαλλία, καθώς και ελικόπτερα, ιδιωτικά τζετ και ένας μικρός στόλος σκαφών που ανήκαν στον ολιγάρχη εκείνη την εποχή, συμπεριλαμβανομένου του «Pelorus» αξίας 147,5 εκατομμυρίων δολαρίων.

Η Deloitte στην Κύπρο φαίνεται να έχει συμβουλεύσει την εταιρεία του Αμπράμοβιτς σχετικά με ένα σχέδιο φοροδιαφυγής

Για να τα κρατήσουν μυστικά, οι συνεργάτες του Αμπράμοβιτς και η Meritservus αποφάσισαν να ξαναγράψουν την ιστορία. Κατέστρωσαν ένα σχέδιο για να παρακάμψουν τον νόμο περί διαφάνειας, μεταβιβάζοντας τα περιουσιακά στοιχεία στη μητρική εταιρεία της Amiscan στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους (BVI), όπου θα μπορούσαν να παραμείνουν κρυφά. Επιπλέον, αντέγραψαν την αλλαγή με αναδρομική ισχύ τριών ετών, ώστε να φαίνεται ότι η μεταβίβαση των περιουσιακών στοιχείων είχε πραγματοποιηθεί το 2003.

Η Deloitte Κύπρου εξέτασε τα αναδρομικά έγγραφα και δήλωσε ότι ήταν «επαρκή» για να τους επιτρέψουν να αφαιρέσουν τα περιουσιακά στοιχεία από τους λογαριασμούς της Amiscan.

Όταν οι λογαριασμοί του 2003 εγκρίθηκαν από τη Deloitte το 2006, οι κατοικίες, τα αεροπλάνα και τα σκάφη εξαφανίστηκαν με μια υπογραφή. Απομένουν περιουσιακά στοιχεία αξίας μόλις 75.000 δολαρίων.

Η Deloitte ενέκρινε τους λογαριασμούς, παρόλο που τα έγγραφα που διέρρευσαν αποδεικνύουν ότι γνώριζε ότι ήταν εντελώς παραπλανητικά.

Ο Λόρδος Σίκα, καθηγητής λογιστικής στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ, δήλωσε ότι η ψευδής αναφορά των ημερομηνιών των συναλλαγών και η μη δημοσίευση αληθών και ακριβών λογαριασμών συνιστούν «παραβίαση νόμιμης υποχρέωσης» και είναι «αρκετά σκανδαλώδες».

Το «Panorama» εντόπισε επίσης στοιχεία ότι είχαν χρησιμοποιηθεί έγγραφα με αναδρομική ημερομηνία στο πλαίσιο ενός σχεδίου φοροδιαφυγής.

Στο σχέδιο αυτό εμπλέκονταν μια άλλη κυπριακή εταιρεία του Αμπράμοβιτς, η Kravin Investments, η οποία το 2003 διέθετε σχεδόν 2 δισ. δολάρια σε τραπεζικούς λογαριασμούς.

Η εταιρεία αυτή αποκόμιζε τεράστια έσοδα από τόκους, οπότε η εταιρεία του Ρόμαν Αμπράμοβιτς θα έπρεπε να είχε καταβάλει φόρο επί των τόκων αυτών στις κυπριακές αρχές.

Ο Λόρδος Σίκα, καθηγητής λογιστικής στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ, δήλωσε ότι η ψευδής αναφορά των ημερομηνιών των συναλλαγών και η μη δημοσίευση αληθών και ακριβών λογαριασμών συνιστούν «παραβίαση νόμιμης υποχρέωσης» και είναι «αρκετά σκανδαλώδες».

Το «Panorama» εντόπισε επίσης στοιχεία ότι είχαν χρησιμοποιηθεί έγγραφα με αναδρομική ημερομηνία στο πλαίσιο ενός σχεδίου φοροδιαφυγής.

Σε αυτό εμπλέκεται μια άλλη κυπριακή εταιρεία του Αμπράμοβιτς, η Kravin Investments, η οποία το 2003 διέθετε σχεδόν 2 δισ. δολάρια σε τραπεζικούς λογαριασμούς.

Η εταιρεία αυτή αποκόμιζε τεράστια έσοδα από τόκους, οπότε η εταιρεία του Ρόμαν Αμπράμοβιτς θα έπρεπε να είχε καταβάλει φόρο επί των τόκων αυτών στις κυπριακές αρχές.

Ωστόσο, οι σύμβουλοί του είχαν μια άλλη ιδέα για να «ξαναγράψουν» την ιστορία.

Σε ένα ηλεκτρονικό μήνυμα που έστειλε η MeritServus τον Αύγουστο του 2005 στους Ρώσους συνεργάτες του Αμπράμοβιτς αναφερόταν ότι είχε καταρτιστεί ένα σχέδιο μετά από συνάντηση με τη Deloitte. «Εάν συμφωνείτε, θα είναι απαραίτητο να τροποποιηθούν αναλόγως οι οικονομικές καταστάσεις και τα λογιστικά αρχεία για τα έτη 2003 και 2004», ανέφερε το ηλεκτρονικό μήνυμα.

Η MeritServus ενημέρωσε τους Ρώσους συνεργάτες του ολιγάρχη ότι θα υποβληθούν οι «Προσωρινές Φορολογικές Εκτιμήσεις για το 2005» της Kravin, οι οποίες θα έδειχναν ότι η εταιρεία δεν είχε κανένα εισόδημα από τα χρήματα αυτά.

Ένα μήνα αργότερα, ένας συνεργάτης στη Ρωσία απάντησε μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου: «Συμφωνώ».

Στη συνέχεια, η MeritServus δημιούργησε μια σειρά εγγράφων με αναδρομική ημερομηνία, τα οποία ψευδώς υποδείκνυαν ότι η Kravin απλώς διαχειριζόταν και επένδυε τα κεφάλαια για λογαριασμό της μητρικής της εταιρείας στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους (BVI).

Αυτό έδινε την εντύπωση ότι η Kravin δεν ήταν στην πραγματικότητα ιδιοκτήτρια των χρημάτων, οπότε δεν θα υπόκειτο σε φορολογία στην Κύπρο.

Η Deloitte ανέφερε σε ένα ηλεκτρονικό μήνυμα του Σεπτεμβρίου 2005 ότι «θα πρέπει να γίνουν ορισμένες αλλαγές στους λογαριασμούς (υπόλοιπα τραπεζικών λογαριασμών, έσοδα από τόκους, λογαριασμός κερδών και ζημιών)» λόγω των αναδρομικών αλλαγών στα περιουσιακά στοιχεία του Kravin.

Επομένως, η Deloitte προφανώς παρείχε συμβουλές για την παραποίηση οικονομικών εγγράφων. Τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι επέτρεψε στην εταιρεία του Abramovich να αποφύγει την καταβολή φόρων ύψους εκατομμυρίων.

Ο Andrew Mitchell KC μας είπε ότι το σχέδιο αποτελούσε «καθαρή» φοροδιαφυγή. «Αν είχε συμβεί στην Αγγλία και αφορούσε εκατομμύρια, η Υπηρεσία Εσόδων και Τελωνείων της Αυτού Μεγαλειότητας θα σκεφτόταν να ασκήσει δίωξη», είπε.

Ο Κύπριος βουλευτής Χρίστος Χριστοφίδης δήλωσε ότι, εάν υπήρξε φοροδιαφυγή, τότε «πρέπει να δούμε πώς μπορούμε να ανακτήσουμε τα χρήματά μας και πώς, εάν ορισμένοι είναι ένοχοι, θα πρέπει να πληρώσουν το τίμημα σύμφωνα με τη νομοθεσία μας».

Εκτός από τα έγγραφα που η Deloitte βοήθησε να αναδρομολογηθούν, οι σύμβουλοι του Αμπράμοβιτς στη MeritServus παραποίησαν μια τρίτη σειρά αρχείων. Αυτό αφορούσε την τεράστια επιχειρηματική περιουσία του ολιγάρχη – πάνω από 10 δισ. δολάρια – που κατείχε μια εταιρεία με την επωνυμία Electus Investments στην Κύπρο.

Η MeritServus αναδρομολόγησε έγγραφα ώστε να φαίνεται ότι η Electus δεν ήταν ιδιοκτήτρια της περιουσίας.

Χρησιμοποίησε μια άλλη εταιρεία του Αμπράμοβιτς με ακριβώς το ίδιο όνομα, Electus Investments, η οποία όμως αυτή τη φορά είχε την έδρα της στις πιο μυστικές Βρετανικές Παρθένες Νήσους (BVI), όπου οι λογαριασμοί δεν ήταν υποχρεωτικό να δημοσιοποιούνται.

Από τα μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προκύπτει ότι το 2006 η MeritServus αναγνώρισε ότι η περιουσία ανήκε στην Electus Cyprus. Ωστόσο, πρότεινε και πάλι να «ξαναγράψει» το παρελθόν, αυτή τη φορά «για να μεταβιβάσει την πραγματική κυριότητα στην Electus Investments στις Βρετανικές Παρθένες Νήσους» και να δημιουργήσει την εντύπωση ότι η αλλαγή είχε πραγματοποιηθεί τρία χρόνια νωρίτερα.

Η MeritServus υπέγραψε και αντεγράφησε έγγραφα τα οποία ψευδώς ισχυρίζονταν ότι η εταιρεία των Βρετανικών Παρθένων Νήσων (BVI) κατείχε την περιουσία των 10 δισ. δολαρίων από τις 20 Νοεμβρίου 2003. Έτσι, όταν δημοσιοποιήθηκαν οι λογαριασμοί της ομώνυμης κυπριακής εταιρείας, φαινόταν να διαθέτει περιουσιακά στοιχεία αξίας μόλις 145.000 δολαρίων.

Τα δισεκατομμύρια του Ρόμαν Αμπράμοβιτς είχαν εξαφανιστεί.

Ο Andrew Mitchell KC δήλωσε στο Panorama: «Το συμπέρασμα που βγάζει κανείς είναι ότι υπάρχουν επαγγελματίες που είναι πρόθυμοι να παρακάμψουν και να παραβιάσουν τους κανόνες του επαγγέλματός τους και, κατά συνέπεια, τον νόμο. Και φαίνεται ότι δεν θα σταματήσουν κυριολεκτικά μπροστά σε τίποτα όσον αφορά τη δημιουργία εγγράφων».

Ο Βλαντιμίρ Μίλοφ, αναπληρωτής υπουργός Ενέργειας της Ρωσίας την εποχή που ο Αμπράμοβιτς έχτιζε την αυτοκρατορία του και πλέον κριτικός της ρωσικής κυβέρνησης, δήλωσε: «Για κάθε Ρώσο ολιγάρχη ή διεφθαρμένο ολιγάρχη από τη Μέση Ανατολή ή την Αφρική, υπάρχει ένας στρατός δυτικών παρόχων χρηματοοικονομικών, νομικών και υπηρεσιών δημοσίων σχέσεων, οι οποίοι δέχονται εύκολα χρήματα για να «ξεπλύνουν» τη φήμη τους και να τους κάνουν να φαίνονται φυσιολογικοί».

Αρνούμενοι οποιαδήποτε παράνομη πράξη εκ μέρους του ολιγάρχη, οι δικηγόροι του Ρόμαν Αμπράμοβιτς δήλωσαν ότι «δεν εμπλεκόταν στην καθημερινή λειτουργία των εν λόγω εταιρειών» και ότι, όταν προτείνονταν ρυθμίσεις από επαγγελματίες συμβούλους, «η εμπιστοσύνη σε αυτές τις συμβουλές ήταν απολύτως ορθή και νόμιμη».

Η Deloitte Κύπρου δήλωσε ότι δεν μπορούσε να σχολιάσει τις συγκεκριμένες κατηγορίες, καθώς τα έγγραφα ήταν ηλικίας άνω των 20 ετών και δεν ήταν πλέον προσβάσιμα.

Η MeritServus έκλεισε μετά τη διαρροή του «Cyprus Confidential».