Σάλος με χάρτη της «Μεγάλης Τουρκίας» – Περιλαμβάνει Θράκη, Ρόδο και Κύπρο

Μια εικόνα που κυκλοφόρησε τις τελευταίες ώρες στα social media και εμφανίζεται να προέρχεται από το μετρό του Karaköy στην Κωνσταντινούπολη προκάλεσε έντονες συζητήσεις, καθώς παρουσιάζει έναν ιδιαίτερα διευρυμένο χάρτη της Τουρκίας, στον οποίο εμφανίζονται μεταξύ άλλων η Δυτική Θράκη, η Ρόδος και η Κύπρος, αλλά και περιοχές της Συρίας, του Ιράκ και της Γεωργίας.

Η εικόνα συνοδεύεται από την αναφορά «Ahd-i Millî», δηλαδή το «Εθνικό Σύμφωνο» ή «Εθνικός Όρκος», καθώς και από πορτρέτο και αναφορά στον Μουσταφά Κεμάλ. Η πρώτη εντύπωση που δημιουργήθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ήταν ότι πρόκειται για πραγματική αφίσα που έχει τοποθετηθεί σε δημόσιο χώρο της Κωνσταντινούπολης.

Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση του λέκτορα του Τμήματος Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου, Ζήνωνα Τζιάρρα, η εικόνα που έγινε viral δεν είναι αυτούσια. Όπως εξηγεί σε ανάρτησή του, ο συγκεκριμένος χάρτης αποτελεί ανακατασκευή με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης, γεγονός που αλλάζει σημαντικά την εικόνα που μεταδίδεται στα social media.

Τι είναι το «Ahd-i Millî»

Το Ahd-i Millî, γνωστό και ως Misak-ı Millî, παραπέμπει στο ιστορικό «Εθνικό Σύμφωνο» που υιοθετήθηκε από το τελευταίο Οθωμανικό Κοινοβούλιο στην Κωνσταντινούπολη στις 28 Ιανουαρίου 1920 και δημοσιοποιήθηκε τον Φεβρουάριο του ίδιου έτους.

Το κείμενο αποτέλεσε ένα από τα βασικά πολιτικά κείμενα του τουρκικού εθνικού κινήματος και καθόριζε τους ελάχιστους όρους που θεωρούνταν αποδεκτοί για την ειρήνη μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Συνδέθηκε στη συνέχεια με τον Τουρκικό Πόλεμο της Ανεξαρτησίας και τις διεκδικήσεις που τέθηκαν στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων που οδήγησαν στη Συνθήκη της Λωζάνης.

Η εικόνα που κυκλοφόρησε, ωστόσο, παρουσιάζει μια πολύ ευρύτερη γεωγραφική εκδοχή του συγκεκριμένου ιστορικού όρου. Στον χάρτη εμφανίζονται με το ίδιο χρώμα με την Τουρκία η Δυτική Θράκη, η Ρόδος και η Κύπρος, ενώ ανατολικότερα περιλαμβάνονται περιοχές όπως το Βατούμι, η Μοσούλη, το Κιρκούκ, το Χαλέπι και η Ντέιρ εζ-Ζορ.

Πώς αποκαλύπτεται η παρέμβαση της AI

Ο Ζήνων Τζιάρρας επισημαίνει ότι η αρχική φωτογραφία που κυκλοφόρησε στο διαδίκτυο ήταν χαμηλής ποιότητας και δεν περιλάμβανε ολόκληρο το πορτρέτο του Κεμάλ. Στη συνέχεια, όπως εξηγεί, η εικόνα φαίνεται να διευρύνθηκε και να ανακατασκευάστηκε με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημάδια βρίσκεται στη λεζάντα που υπάρχει σε λευκό πίνακα δίπλα στον χάρτη. Στην αρχική φωτογραφία αναγράφεται «Tarihî Kara Surları’nı Restore Ettik», δηλαδή «Αποκαταστήσαμε τα ιστορικά χερσαία τείχη». Η φράση αφορά πρόγραμμα αποκατάστασης των ιστορικών τειχών της Κωνσταντινούπολης.

Στην ανακατασκευασμένη εκδοχή, όμως, το κείμενο έχει αλλοιωθεί. Η οπτική μορφή της επιγραφής έχει διατηρηθεί, όμως το περιεχόμενο εμφανίζεται διαφορετικό και συντακτικά προβληματικό. Για τον Ζήνωνα Τζιάρρα, πρόκειται για ένδειξη ότι η εικόνα έχει υποστεί επεξεργασία από AI, καθώς τα συστήματα παραγωγής εικόνας συχνά αναπαράγουν οπτικά στοιχεία χωρίς να αποδίδουν με ακρίβεια το αρχικό κείμενο.

Ανάλογη αλλοίωση εντοπίζεται και στο απόφθεγμα που αποδίδεται στον Κεμάλ. Σύμφωνα με την ανάλυση του Τζιάρρα, η αυθεντική εικόνα περιείχε τη φράση: «Beni görmek demek, mutlaka yüzümü görmek değildir. Benim fikirlerimi, benim duygularımı anlıyorsanız ve hissediyorsanız bu yeterlidir», η οποία αποδίδεται ως: «Το να με βλέπει κανείς δεν σημαίνει απαραίτητα να βλέπει το πρόσωπό μου. Αν κατανοείτε και αισθάνεστε τις ιδέες μου και τα συναισθήματά μου, αυτό αρκεί».

Στην ανασκευασμένη εικόνα, αντίθετα, φαίνεται να έχουν συνδυαστεί στοιχεία από διαφορετικό απόφθεγμα του Κεμάλ. Πρόκειται για τη γνωστή φράση «Milletin istiklâlini, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır», δηλαδή «Την ανεξαρτησία του έθνους θα τη σώσει και πάλι η αποφασιστικότητα και η βούληση του ίδιου του έθνους», που συνδέεται με την Εγκύκλιο της Αμάσειας του 1919.

Γιατί η εικόνα δεν αποδεικνύει ότι πρόκειται για κυβερνητική αφίσα

Ένα ακόμη στοιχείο που επισημαίνει ο Ζήνων Τζιάρρας είναι ότι στην εικόνα δεν εμφανίζεται σαφής αναφορά στον φορέα που υποτίθεται ότι τοποθέτησε τον χάρτη. Σε συνδυασμό με τις ενδείξεις επεξεργασίας μέσω AI, την αναφορά στον Κεμάλ και την ανωνυμία της αφίσας, ο ίδιος εκτιμά ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιτρέπουν να αποδοθεί η συγκεκριμένη εικόνα στην τουρκική κυβέρνηση.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η εικόνα κυκλοφόρησε στα social media με τρόπο που μπορούσε εύκολα να δημιουργήσει την εντύπωση ότι ένας χάρτης με τη συγκεκριμένη μορφή αποτελεί επίσημη κρατική θέση.

Ο Τζιάρρας δεν υποστηρίζει, πάντως, ότι η Τουρκία δεν διαθέτει αναθεωρητικές τάσεις ή ότι το ζήτημα των ιστορικών τουρκικών διεκδικήσεων δεν έχει σύγχρονη πολιτική σημασία. Αντίθετα, επισημαίνει ότι η συγκεκριμένη εικόνα πρέπει να εξεταστεί μέσα στο πλαίσιο των εσωτερικών πολιτικών δυναμικών της Τουρκίας και της αντιπαράθεσης γύρω από τον εθνικισμό και την κεμαλική κληρονομιά.

Όπως σημειώνει, η ανασκευασμένη εικόνα συνδυάζει κεμαλικά ιστορικά σύμβολα, αναφορές στον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας, στη Λωζάνη και στη «βούληση του έθνους». Κατά την ανάλυσή του, θα μπορούσε επομένως να συνδέεται όχι μόνο με την εξωτερική εικόνα της Τουρκίας, αλλά και με τις εσωτερικές πολιτικές αντιπαραθέσεις και την προσπάθεια διαφορετικών πλευρών να εμφανιστούν ως οι αυθεντικότεροι εκφραστές του τουρκικού εθνικισμού.

Το βασικό συμπέρασμα από την υπόθεση είναι ότι μια εικόνα που κυκλοφορεί μαζικά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν μπορεί από μόνη της να αποτελέσει απόδειξη μιας επίσημης πολιτικής θέσης. Στην προκειμένη περίπτωση, μάλιστα, τα στοιχεία που επισημαίνει ο Ζήνων Τζιάρρας δείχνουν ότι η viral εκδοχή έχει υποστεί παρέμβαση με Τεχνητή Νοημοσύνη και δεν ταυτίζεται με την αρχική φωτογραφία.

Η υπόθεση αποτελεί έτσι ακόμη ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η AI μπορεί να μετατρέψει μια πραγματική εικόνα σε ένα νέο οπτικό μήνυμα, προσθέτοντας στοιχεία που δεν υπήρχαν στην αρχική φωτογραφία και δημιουργώντας εντυπώσεις που στη συνέχεια αναπαράγονται μαζικά στα social media.