ΟΗΕ: Ανοιχτή η διαδοχή Γκουτέρες – Η κρίσιμη ψηφοφορία και τα νέα ονόματα στην κούρσα

Σε κρίσιμη φάση βρίσκεται η διαδικασία επιλογής του επόμενου Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, καθώς οι πέντε άτυπες ψηφοφορίες στο Συμβούλιο Ασφαλείας δεν έχουν οδηγήσει μέχρι στιγμής σε συμφωνία για τον διάδοχο του Αντόνιο Γκουτέρες.

Η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν από την Κόστα Ρίκα εξακολουθεί να προηγείται, ωστόσο η αύξηση των αρνητικών ψήφων στον τελευταίο γύρο δείχνει ότι η υποψηφιότητά της δεν έχει εξασφαλίσει την απαραίτητη στήριξη. Την ίδια ώρα, δημοσιεύματα για τις επιφυλάξεις της κυβέρνησης Τραμπ απέναντι στους υποψηφίους που βρίσκονται ήδη στην κούρσα αναζωπυρώνουν τη συζήτηση για την πιθανότητα εμφάνισης νέων προσώπων.

Έγχρωμα ψηφοδέλτια στην έκτη ψηφοφορία

Το επόμενο σημαντικό βήμα είναι η έκτη άτυπη ψηφοφορία, η οποία έχει προγραμματιστεί για την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου. Σε αυτή αναμένεται να χρησιμοποιηθούν ψηφοδέλτια διαφορετικού χρώματος (color-coded ballots), ώστε να γίνει σαφέστερο αν κάποιος υποψήφιος αντιμετωπίζει την αντίθεση ενός ή περισσότερων μόνιμων μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Η διαδικασία δεν θα αποκαλύψει ποιο κράτος έδωσε κάθε ψήφο, αλλά θα επιτρέψει να διαπιστωθεί αν οι αρνητικές ψήφοι προέρχονται από μόνιμα ή εκλεγμένα μέλη. Η ψηφοφορία θα πραγματοποιηθεί υπό την ελληνική προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας για τον Οκτώβριο.

Η επιλογή του νέου Γενικού Γραμματέα δεν εξαρτάται μόνο από τον αριθμό των υποστηρικτών που συγκεντρώνει κάθε υποψήφιος. Ο διορισμός γίνεται από τη Γενική Συνέλευση, έπειτα από σύσταση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Για να προχωρήσει μια υποψηφιότητα απαιτούνται τουλάχιστον εννέα θετικές ψήφοι από τα 15 μέλη του Συμβουλίου και να μην ασκήσει βέτο κάποιο από τα πέντε μόνιμα μέλη: τις ΗΠΑ, την Κίνα, τη Ρωσία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και ένας υποψήφιος με ευρεία υποστήριξη μπορεί να αποκλειστεί, εάν συναντήσει την αντίθεση ενός μόνιμου μέλους.

Η διαδικασία επιλογής ξεκίνησε επισήμως τον Νοέμβριο του 2025 και περιλάμβανε δημόσιους διαλόγους με τους υποψηφίους, παρουσίαση των προτάσεών τους, καθώς και δημοσιοποίηση βιογραφικών και στοιχείων για τη χρηματοδότηση των εκστρατειών τους. Στη συνέχεια ακολούθησαν οι μυστικές, άτυπες ψηφοφορίες του Συμβουλίου Ασφαλείας, στις οποίες τα μέλη δηλώνουν για κάθε υποψήφιο αν τον «ενθαρρύνουν», τον «αποθαρρύνουν» ή δεν έχουν γνώμη. Οι ψηφοφορίες αυτές αποτυπώνουν τον βαθμό υποστήριξης των υποψηφιοτήτων, χωρίς να αποτελούν την τελική απόφαση διορισμού.

Ποιοι παραμένουν στην κούρσα

Σύμφωνα με το ΑΠΕ – ΜΠΕ, στη διαδικασία συμμετέχουν επτά υποψήφιοι: η επικεφαλής της UNCTAD και πρώην αντιπρόεδρος της Κόστα Ρίκα Ρεμπέκα Γκρίνσπαν, ο γενικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας Ραφαέλ Μ. Γκρόσι από την Αργεντινή, η μόνιμη αντιπρόσωπος και πρώην υπουργός Εξωτερικών της Γουιάνας Κάρολιν Ροντρίγκες Μπιρκέτ, ο πρώην πρόεδρος της Σενεγάλης Μάκι Σαλ, η πρώην πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ και πρώην υπουργός Εξωτερικών και Άμυνας του Ισημερινού Μαρία Φερνάντα Εσπινόσα, ο πρώην ειδικός αντιπρόσωπος του ΟΗΕ για τα παιδιά και τις ένοπλες συγκρούσεις Ολάρα Οτούνου από την Ουγκάντα και η πρώην πρέσβης του Ισημερινού στην Ουάσιγκτον Ιβόν Α-Μπάκι. Από την κούρσα αποχώρησε τον Σεπτέμβριο η πρώην πρόεδρος της Χιλής Μισέλ Μπατσελέ.

Στην πέμπτη άτυπη ψηφοφορία, που πραγματοποιήθηκε στις 7 Οκτωβρίου, η Γκρίνσπαν συγκέντρωσε εννέα ψήφους ενθάρρυνσης και έξι αποθάρρυνσης. Στον προηγούμενο γύρο είχε λάβει δέκα θετικές ψήφους, τρεις αρνητικές και δύο ψήφους «χωρίς γνώμη».

Ο Γκρόσι βρέθηκε στη δεύτερη θέση, με έξι ψήφους ενθάρρυνσης, επτά αποθάρρυνσης και δύο «χωρίς γνώμη». Η Ροντρίγκες Μπιρκέτ συγκέντρωσε πέντε θετικές ψήφους, εννέα αρνητικές και μία «χωρίς γνώμη». Τα συγκεκριμένα αποτελέσματα έχουν δημοσιευθεί από μέσα ενημέρωσης βάσει διαρροών και δεν αποτελούν επίσημη δημόσια ανακοίνωση του Συμβουλίου Ασφαλείας.

Παρά το προβάδισμά της, η Γκρίνσπαν δεν έχει εξασφαλίσει την επιλογή της. Μέχρι τώρα δεν ήταν δυνατό να διαχωριστούν οι ψήφοι των μόνιμων μελών από εκείνες των εκλεγμένων. Τα έγχρωμα ψηφοδέλτια αναμένεται να δώσουν σαφέστερη εικόνα, καθώς μια αρνητική ψήφος από μόνιμο μέλος θα αποτελεί ένδειξη πιθανού βέτο στην τελική διαδικασία, χωρίς να συνιστά από μόνη της επίσημη άσκηση βέτο.

Οι επιφυλάξεις των ΗΠΑ και το ενδεχόμενο νέων υποψηφιοτήτων

Η στάση της Ουάσιγκτον αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την εξέλιξη της διαδικασίας. Σε δημοσίευμά του στις 9 Οκτωβρίου, το Politico ανέφερε, επικαλούμενο δύο πρόσωπα που γνωρίζουν τις εσωτερικές συζητήσεις, ότι η κυβέρνηση Τραμπ αντιτίθεται σε όλους τους σημερινούς υποψηφίους, εκτιμώντας ότι δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στην επιδίωξή της για δραστικές αλλαγές στον Οργανισμό.

Σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ δεν τοποθετήθηκε για συγκεκριμένα πρόσωπα, αλλά φέρεται να δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα στηρίξουν υποψήφιο που δεσμεύεται σταθερά για ουσιαστική μεταρρύθμιση του ΟΗΕ.

Η Γκρίνσπαν φέρεται να αντιμετωπίζει επιφυλάξεις και σε ρεπουμπλικανικούς κύκλους. Η γερμανική Bild, μεταφέροντας στις 10 Οκτωβρίου το ρεπορτάζ του Politico, αναφέρθηκε σε επικρίσεις για τη στάση της απέναντι στο Ισραήλ και για την προσέγγισή της απέναντι στην Κίνα.

Η έλλειψη συναίνεσης μεταξύ των μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας αφήνει, παράλληλα, ανοιχτό το ενδεχόμενο εμφάνισης νέων υποψηφίων.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η Τουρκία εξετάζει την υποψηφιότητα του Φεριντούν Σινιρλίογλου, πρώην υπουργού Εξωτερικών και νυν γενικού γραμματέα του ΟΑΣΕ. Η πιθανότητα αυτή φέρεται να συζητήθηκε στο περιθώριο της Εβδομάδας Υψηλού Επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, χωρίς να έχει κατατεθεί μέχρι στιγμής επίσημη τουρκική υποψηφιότητα.

Πηγές από τον ΟΗΕ αναφέρουν ότι μια ενδεχόμενη υποψηφιότητα Σινιρλίογλου θα συναντούσε αρνητική στάση από τη Γαλλία, αλλά και από άλλες χώρες που έχουν ανοιχτά ζητήματα στον Οργανισμό, όπως το Ισραήλ.

Το Politico αναφέρθηκε επίσης στον πρόεδρο της FIFA Τζάνι Ινφαντίνο και στον Βούλγαρο διπλωμάτη Νικολάι Μλαντένοφ ως πιθανά εναλλακτικά πρόσωπα. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο Τραμπ είχε αναφέρει νωρίτερα τον Ινφαντίνο ως πιθανή επιλογή, ενώ αξιωματούχος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ δεν απέκλεισε τον Μλαντένοφ.

Παράλληλα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα φέρεται να προωθούν την υποψηφιότητα της Λάνα Νουσέιμπα, πρώην μόνιμης αντιπροσώπου της χώρας στον ΟΗΕ και νυν υπουργού Επικρατείας με αρμοδιότητα την εξωτερική πολιτική. Στη συζήτηση για πιθανούς υποψηφίους έχει συμπεριληφθεί και το όνομα του προέδρου του Καζακστάν, Κασίμ-Τζομάρτ Τοκάγιεφ.