Γιατί διαδηλώνουν οι πολίτες σε ολόκληρη την Ευρώπη;

Κύμα διαδηλώσεων «σαρώνει» την Ευρώπη με φόντο την ακρίβεια και τη στεγαστική κρίση, με κοινό μοτίβο την απογοήτευση των πολιτών. Αν και οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν από τη νεολαία στη Γαλλία για τις συνθήκες στη δημόσια εκπαίδευση, πλέον έχουν μετατραπεί σε μια ευρύτερη πολιτική και κοινωνική κρίση, στην οποία συμμετέχουν εργατικά συνδικάτα και μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες.

Αν και πρόκειται για ξεχωριστές εστίες, οι Ευρωπαίοι αναλυτές επισημαίνουν ότι οι διαδηλώσεις μοιράζονται τα ίδια βαθύτερα αίτια, όπως η υποχρηματοδότηση της παιδείας, η στεγαστική κρίση, ο πληθωρισμός και ο φόβος της νεολαίας ότι οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες των κρατών θα γίνουν εις βάρος της κοινωνικής πρόνοιας.

Γαλλία: Το επίκεντρο της αναταραχής

Στη Γαλλία, οι μαθητικές διαμαρτυρίες που ξεκίνησαν τον Σεπτέμβριο για τις ελλείψεις καθηγητών, τις υπερπλήρεις τάξεις και τις κακές υποδομές στα σχολεία, πήραν γρήγορα εθνικές διαστάσεις.

Η Γαλλία έζησε μία από τις πιο ταραχώδεις ημέρες διαδηλώσεων των τελευταίων δεκαετιών, καθώς οι κινητοποιήσεις σε μεγάλες πόλεις της χώρας εξελίχθηκαν σε συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομικών δυνάμεων, με τον πρόεδρο Μακρόν να αναρωτιέται σε διάγγελμά του χτες Κυριακή «Πώς μπορούν οι Γάλλοι να κάνουν κάτι τέτοιο στη Γαλλία;»

Είχε προηγηθεί ένα Σάββατο που θα μείνει στην ιστορία της Γαλλίας ως ορόσημο στον χάρτη των πιο μαζικών διαδηλώσεων που έγιναν ποτέ στη χώρα, καθώς εκτιμάται ότι πάνω από μισό εκατομμύριο άνθρωποι διαδήλωσαν σε 110 πόλεις της χώρας. Στους μαθητές προσχώρησαν τα εργατικά συνδικάτα (όπως η CGT) και το κίνημα των «Κίτρινων Γιλέκων», διαμαρτυρόμενοι για την ακρίβεια, τις τιμές των καυσίμων και ζητώντας αυξήσεις σε μισθούς και συντάξεις.

Οι διαδηλώσεις σημαδεύτηκαν από σφοδρές συγκρούσεις με την αστυνομία, βανδαλισμούς καταστημάτων και χιλιάδες συλλήψεις, ενώ ένας άνθρωπος έχασε τη ζωή του από καρδιακή ανακοπή, δεκάδες τραυματίστηκαν, ενώ ιστορικά κτήρια βανδαλίστηκαν και καταστράφηκαν, όπως το παλιό δημαρχείο στη Λιμόζ, ένα κτήριο 143 ετών που παραδόθηκε στις φλόγες.

Στην υπόλοιπη Ευρώπη

Σύμφωνα με αναλυτές του Politico και του The Guardian, το γαλλικό μοντέλο κινητοποιήσεων λειτουργεί ως θρυαλλίδα:

Ιταλία και Πορτογαλία: Στο Μιλάνο, πορείες κατά της ακρίβειας κατέληξαν σε συγκρούσεις με την αστυνομία, με την πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι να καταδικάζει τη βία. H πορεία κατά των πολέμων και της αύξησης του κόστους ζωής ξεκίνησε ειρηνικά, αλλά στη συνέχεια εξελίχθηκε σε συγκρούσεις. Κουκουλοφόροι πέταξαν πέτρες και άλλα αντικείμενα κατά των αστυνομικών, ενώ έβαλαν φωτιά σε οδοφράγματα. Οι δυνάμεις ασφαλείας απάντησαν με δακρυγόνα και κανόνια νερού. Στη Λισαβόνα, οι πολίτες έστησαν κατασκηνώσεις διαμαρτυρόμενοι για το στεγαστικό πρόβλημα και το κόστος ζωής, δηλώνοντας χαρακτηριστικά: «Ασφυκτιμούμε». Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι συμμετείχαν σε πορεία, διαμαρτυρόμενοι για την ακρίβεια, τους χαμηλούς μισθούς και τη δυσκολία πρόσβασης στη στέγαση. Οι τιμές των κατοικιών έχουν υπερδιπλασιαστεί από το 2017, ενώ ανάλογη είναι η τάση και στα ενοίκια νέων μισθώσεων.

Ισπανία: Η οργή πυροδοτήθηκε από την κρίση των ακινήτων. Μεγάλες διαδηλώσεις ξέσπασαν με αίτημα τη μείωση των ενοικίων και την απαγόρευση σε επενδυτικά funds να αγοράζουν κατοικίες, μετά την τραγική είδηση του θανάτου μιας ηλικιωμένης γυναίκας που υπέστη έξωση και η οποία πέθανε πριν τελικά επιστρέψει στο σπίτι της, απόφαση που ελήφθη μετά το πρωτοφανές κύμα διαμαρτυριών.

Βέλγιο: Στις Βρυξέλλες, χιλιάδες φοιτητές και μαθητές συγκρούστηκαν με τις δυνάμεις ασφαλείας, διαμαρτυρόμενοι για το αυξανόμενο κόστος σπουδών και τις εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις.

Αλβανία: Στα Τίρανα, οι φοιτητικές διαμαρτυρίες έχουν πάρει τη μορφή εξέγερσης κατά της κυβέρνησης, όπως κατέγραψε για το TheOpinion ο Χρήστος Νικολαΐδης. Οι διαδηλωτές, καταγγέλλοντας τη διαφθορά και την έλλειψη θέσεων εργασίας, πυρπόλησαν κυβερνητικά κτίρια, με τον πρωθυπουργό Έντι Ράμα να αρνείται να παραιτηθεί.

Οι εξελίξεις σημειώνονται σε μια κρίσιμη πολιτική συγκυρία για την Ευρώπη, καθώς μέσα στους επόμενους 12 μήνες αναμένεται ένας ιδιαίτερα πυκνός εκλογικός κύκλος, με εκλογικές αναμετρήσεις σε χώρες όπως η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία και η Πολωνία.

Προκηρύσσοντας πρόωρες βουλευτικές εκλογές στην Ισπανία για τις 29 Νοεμβρίου, ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ δήλωσε ότι οι Ισπανοί θα πρέπει σύντομα να αποφασίσουν αν θα εμείνουν στην αριστερή κυβέρνησή του ή αν θα «συνταχθούν με το ακροδεξιό κύμα».

Η 21η Οκτωβρίου στην Ελλάδα

Αν και οι ελληνικές κινητοποιήσεις δεν έχουν την ίδια έκταση βίαιων επεισοδίων όπως στη Γαλλία, το «κλίμα» φαίνεται ότι εξαπλώνεται και στη χώρα μας, ενώ ήδη έγιναν φοιτητικές κινητοποιήσεις με σκηνές και διανυκτέρευση στην πλατεία Συντάγματος και πορεία προς το υπουργείο Οικονομικών.

Οι φοιτητές καταγγέλλουν ότι τα ενοίκια για μια γκαρσονιέρα έχουν φτάσει τα 600 ευρώ, την ώρα που οι φοιτητικές εστίες καλύπτουν λιγότερο από το 4% των αναγκών. Ζήτησαν πλαφόν στο ηλεκτρικό ρεύμα, κατάργηση του ΦΠΑ στα καύσιμα και αύξηση του στεγαστικού επιδόματος.

Ανά τη χώρα, πραγματοποιήθηκαν και μεμονωμένες μαθητικες κινητοποιήσεις σε γυμνάσια και λύκεια με τους μαθητές να διαμαρτύρονται για τις συγχωνεύσεις τμημάτων, τα μεγάλα εκπαιδευτικά κενά και τις προβληματικές σχολικές υποδομές, ζητώντας ανώτατο όριο 15 μαθητών ανά τάξη αντί για τα τμήματα των 25-27 ατόμων.

Σε αυτό το πλαίσιο, το βλέμμα πολλών στρέφεται ήδη στην πανελλαδική απεργία που έχει προκηρυχθεί για τους δασκάλους, τους νηπιαγωγούς και τους καθηγητές για την Τετάρτη 21 Οκτωβρίου 2026. Οι εκπαιδευτικές ομοσπονδίες (ΔΟΕ, ΟΛΜΕ) καλούν σε μεγάλες συγκεντρώσεις (στα Προπύλαια στην Αθήνα, στη Θεσσαλονίκη και σε άλλες πόλεις) ενάντια στις περικοπές και την υποβάθμιση του δημόσιου σχολείου.