«Η πολιτική φιλοσοφία δεν είναι νεκρή. Ένα αναστοχαστικό ταξίδι με τον Leo Strauss»

Το βιβλίο «Leo Strauss – Πολιτική φιλοσοφία και κρίση της νεωτερικότητας», του Σπύρου Μακρή, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ζήτρος, αποτελεί μια σπάνια περίπτωση φιλοσοφικής μελέτης που δεν αρκείται στη φιλολογική παρουσίαση ενός στοχαστή, αλλά ανοίγει πραγματικό διάλογο με την παράδοση, τη σκέψη και τα αδιέξοδα του παρόντος. Χωρίς να εγκλωβίζεται σε μια ακαδημαϊκή ουδετερότητα, το έργο προσεγγίζει τον Strauss όχι απλώς ως ιστορικό πρόσωπο, αλλά ως κριτική συνείδηση απέναντι στη βαθιά ρήξη που επιφέρει η νεωτερικότητα στο πολιτικό και ηθικό φαντασιακό της Δύσης.

Από τις πρώτες σελίδες διαφαίνεται μια εντυπωσιακή αίσθηση φιλοσοφικής εγκυρότητας αλλά και γνήσιας ενασχόλησης με το αντικείμενο. Το ερώτημα περί του τι σημαίνει πολιτική φιλοσοφία σήμερα, τίθεται όχι με ακαδημαϊκή αμηχανία, αλλά με υπαρξιακή ένταση και αυτό προσδίδει στο βιβλίο μια βαρύτητα που σπανίζει. Η έννοια της κρίσης δεν παρουσιάζεται ως πρόσφατο ή επιφανειακό φαινόμενο, αλλά ως το βαθύ υπόστρωμα μιας πνευματικής απορρύθμισης που ξεκινά ήδη από τον διαφωτισμό και κορυφώνεται στην κατάρρευση κάθε προσδοκίας καθολικής αλήθειας.

Η προσέγγιση του Strauss αποδίδεται με εντυπωσιακή καθαρότητα. Αναδεικνύεται η θέση του ότι η πολιτική φιλοσοφία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την αναγνώριση ότι τα πολιτικά ερωτήματα δεν είναι απλώς τεχνικά ή σχετικιστικά, αλλά εμπεριέχουν τη δυνατότητα του ορθού και του άδικου. Η προβληματική του φυσικού δικαίου τίθεται στο επίκεντρο, όχι ως νοσταλγική επιστροφή στην αρχαιότητα, αλλά ως πρόκληση θεμελιωμένης φιλοσοφικά αναμέτρησης με το ερώτημα αν  και υπό ποιες προϋποθέσεις είναι δυνατή η γνώση του αγαθού για τον άνθρωπο.

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η επιμονή να αποδοθεί η σκέψη του Strauss με εσωτερική συνοχή, χωρίς απλουστεύσεις. Δεν αποκόπτονται οι θεωρητικές του τομές από το ιστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο, αλλά παρουσιάζονται ως διαλεκτική απάντηση στα διλήμματα της εποχής του. Ο θετικισμός και ο ιστορικισμός αναλύονται όχι απλώς ως φιλοσοφικές τάσεις, αλλά ως στάσεις που καθιστούν αδύνατη την πρόσβαση σε μια ουσιαστική έννοια του πολιτικού. Και ακριβώς σε αυτό το σημείο γίνεται αισθητή η αξία του έργου, καθώς καταφέρνει να μεταδώσει στον αναγνώστη πως η κρίση της πολιτικής φιλοσοφίας συνιστά ταυτόχρονα και κρίση του ίδιου του πολιτισμού μας ως προς το τι μπορεί να νοηθεί ως γνώση, ως δικαιοσύνη, ως ευθύνη.

Η γλωσσική οικονομία του κειμένου εντυπωσιάζει. Δεν υπάρχει ίχνος ρητορικής επιτήδευσης ή ακαδημαϊκού βερμπαλισμού. Η πυκνότητα των νοημάτων δεν θυσιάζεται στην απλότητα, αλλά ούτε και η σαφήνεια στην πολυπλοκότητα. Το βιβλίο απαιτεί από τον αναγνώστη ενεργή φιλοσοφική συμμετοχή, χωρίς όμως να τον αποκλείει. Έτσι, λειτουργεί τόσο ως εισαγωγή στη στρουσιανή σκέψη όσο και ως ανεξάρτητη συμβολή στη σύγχρονη πολιτική θεωρία. Αυτό που καθιστά το έργο εξαιρετικό είναι ότι τελικά δεν αφορά μόνο τον Strauss. Μέσα από την ανάλυση της στρουσιανής προβληματικής, ανοίγεται ένας στοχαστικός ορίζοντας για την σύγχρονη εποχή. Αναγκάζει τον αναγνώστη να αναλογιστεί αν έχει πράγματι παραιτηθεί από την ιδέα ότι υπάρχει “αλήθεια” στην πολιτική και αν αυτή η παραίτηση είναι σημάδι προόδου ή εκφυλισμού.

Σε μια εποχή όπου η πολιτική φιλοσοφία συχνά αντιμετωπίζεται ως μουσειακό αντικείμενο ή ως πεδίο ιδεολογικών ανταγωνισμών, το βιβλίο αυτό θυμίζει την αρχαία της αποστολή. Να φωτίσει δηλαδή τον δημόσιο λόγο, να οξύνει τη σκέψη και να υπενθυμίσει ότι χωρίς την αναζήτηση του ορθού, η πολιτική εκπίπτει σε τεχνοκρατία ή βία.

Πρόκειται για ένα έργο που αξίζει να μελετηθεί όχι μόνο από φιλοσόφους ή πολιτικούς επιστήμονες, αλλά από κάθε σκεπτόμενο άνθρωπο που αισθάνεται ότι η νεωτερικότητα δεν είναι μόνο πρόοδος, αλλά και απώλεια. Ένα βιβλίο γραμμένο με στοχαστική αυστηρότητα αλλά και υπαρξιακή ειλικρίνεια – γι’ αυτό και πραγματικά αναγκαίο.