Δημοπρασίες: Όταν τεκμήρια και ντοκουμέντα για την ιστορία μιας χώρας βγαίνουν στο σφυρί στο διαδίκτυο
Κάποιοι αναζητούν ιστορικά ντοκουμέντα σκρολάροντας με τις ώρες σε διαδικτυακούς τόπους ηλεκτρονικών δημοπρασιών
Ευτυχία Βατάλη
Μια έντονη συζήτηση περί εμπορευματοποίησης ιστορικών ντοκουμέντων που αφορούν τη χώρα μας έχει ξεσπάσει τα τελευταία 24ωρα, με αφορμή τις φωτογραφίες από την Καισαριανή που βγήκαν σε δημοπρασία στο διαδίκτυο. «Η ιστορία δεν μπαίνει σε πλειστηριασμό» έσπευσε να δηλώσει ο εκπρόσωπος Τύπου του ΠΑΣΟΚ – ΚΙΝΑΛ, Κώστας Τσουκαλάς, με την πραγματικότητα ωστόσο να τον διαψεύδει κατηγορηματικά.
Είναι η πραγματικότητα που βιώνουν καθημερινά δεκάδες συλλέκτες και στη χώρα μας, οι οποίοι αναζητούν ιστορικά ντοκουμέντα σκρολάροντας με τις ώρες σε διαδικτυακούς τόπους ηλεκτρονικών δημοπρασιών, όπως ο eBay. Κι αν κάποια ντοκουμέντα είναι ιδιαίτερης βαρύτητας, όπως αυτά που είδαν το φως της δημοσιότητας πριν λίγα 24ωρα, κάποια άλλα έρχονται να «φωτίσουν» την ιστορία μιας πόλης, ακόμη και την ιστορία κάποιων θεσμών, αν πρόκειται για έγγραφα.
«Φυσικά και βγαίνουν στο Διαδίκτυο, σε δημοπρασίες, τέτοια ιστορικά ντοκουμέντα. Δεν είναι κάτι τόσο σπάνιο όσο πιστεύουν κάποιοι. Ασφαλώς δεν εννοώ ότι πρόκειται για καθημερινότητα το να βρίσκει κανείς μεγάλης σημασίας ιστορικά τεκμήρια στις ηλεκτρονικές δημοπρασίες, ωστόσο πραγματικά δεν είναι κάτι σπάνιο. Για την Ελλάδα, τέτοιου είδους ντοκουμέντα, είτε πρόκειται για φωτογραφίες, είτε για έγγραφα, είτε για αντικείμενα, “κρύβονται” συνήθως σε διεθνείς πλατφόρμες δημοπρασιών, τύπου eBay. Εκεί, αυτός που διαθέτει προς πώληση τέτοιου είδους items, συχνά δεν γνωρίζει τη σπουδαιότητά τους, τη βαρύνουσα σημασία τους, με αποτέλεσμα να πρόκειται πραγματικά για κάτι σπουδαίο, κυρίως όταν η τιμή δεν ανεβαίνει στα ύψη, από τα συνεχή “χτυπήματα”», εξηγεί στο TheOpinion συλλέκτης από τη Θεσσαλονίκη που έχει στην κατοχή του σπάνιες συλλογές φωτογραφιών.
«Βέβαια, σε λίγες περιπτώσεις υπάρχουν ιστορικά ντοκουμέντα ανεκτίμητης αξίας, που αφορούν εθνικής σημασίας γεγονότα (όπως αυτά που φέρεται να είναι από εκτελέσεις στην Καισαριανή). Σε αυτές τις περιπτώσεις, είναι σημαντικό να ελέγχεται η νομιμότητα της πώλησης και η αυθεντικότητα των προς διάθεση αντικειμένων», προσθέτει ο συλλέκτης.
Άλλες περιπτώσεις
Το eBay, αλλά και άλλου τέτοιου είδους ψηφιακές πλατφόρμες, διαθέτουν εξειδικευμένες κατηγορίες όπου οι πωλητές δημοπρατούν και πωλούν τέτοια ντοκουμέντα, όπως συλλεκτικά έγγραφα( πχ στρατιωτικά έγγραφα και χάρτες), βιβλία ή επιστολές, αλλά και αντικείμενα – κειμήλια.
Για παράδειγμα, βρίσκει κανείς ντοκουμέντα της Κατοχής και του Εμφυλίου στην Ελλάδα, ενώ η πιο αμφιλεγόμενη κατηγορία παγκοσμίως αποτελούν τα αντικείμενα και έγγραφα που αφορούν το Ολοκαύτωμα. Tον Νοέμβριο του 2025, προκλήθηκε παγκοσμίως σάλος από τη δημοπρασία ενός γερμανικού οίκου δημοπρασιών σειράς εγγράφων με τίτλο «System of Terror Vol II», που περιλάμβανε ιατρικά αρχεία από το Νταχάου και διαβατήρια Εβραίων που προσπαθούσαν να διαφύγουν. Μεταξύ των αντικειμένων που χρονολογούνταν από το 1933 έως το 1945 υπήρχαν ναζιστικά έγγραφα σχετικά με μια αναγκαστική στείρωση που πραγματοποιήθηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Νταχάου, ενώ παραδόξως περιλαμβάνονταν και φθαρμένα Αστέρια του Δαβίδ από το στρατόπεδο συγκέντρωσης του Μπούχενβαλντ. Η δημοπρασία ακυρώθηκε μετά από διεθνείς αντιδράσεις.
Παρά τις απαγορεύσεις του eBay για τέτοιου είδους «memorabilia», τέτοια αντικείμενα εμφανίζονται συχνά, προκαλώντας παρεμβάσεις από οργανώσεις όπως το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο.
Σε κάποιες περιπτώσεις, τα έγγραφα που πωλούνται αποδεικνύεται ότι έχουν κλαπεί από επίσημα αρχεία. Για παράδειγμα, το 2008, ο eBay συνεργάστηκε με τις αρχές της Νέας Υόρκης για να επαναγοράσει πάνω από 200 ιστορικά έγγραφα που είχαν κλαπεί από τα κρατικά αρχεία από υπάλληλο και πωλούνταν στην πλατφόρμα. Μεταξύ των κλεμμένων αντικειμένων ήταν τα Ημερολόγια του Ντέιβι Κρόκετ – δημοφιλή φυλλάδια του 19ου αιώνα για τα κατορθώματα αυτού του ήρωα των συνόρων – που πουλήθηκαν για περισσότερα από 5.000 δολάρια, αντικείμενα που σχετίζονταν με τον πόλεμο Βορρά – Νότου, κ.α. Η πολιτεία είχε τότε ειδοποιηθεί για τις διαδικτυακές πωλήσεις από έναν δικηγόρο, συλλέκτη και λάτρη της ιστορίας, ο οποίος παρατήρησε την πώληση στο eBay μιας τετρασέλιδης επιστολής του πρώην αντιπροέδρου Τζον Κάλχουν, την οποία γνώριζε ότι κανονικά ήταν στην κατοχή της Βιβλιοθήκης της Πολιτείας της Νέας Υόρκης. Η επιστολή αυτή πουλήθηκε για 1800 δολάρια…
Αντίστοιχα, και το 2007, δημοπρασία με έγγραφα του Λίνκολν είχε απασχολήσει την κοινή γνώμη, καθώς διαπιστώθηκε ότι ο κατέχων ήταν πρώην ασκούμενος στα Εθνικά Αρχεία των ΗΠΑ.
«Γνωρίζω φορείς και στη Θεσσαλονίκη που έχουν τον νου τους στον eΒay και άλλες τέτοιες πλατφόρμες. Θυμάμαι μια φωτογραφία που έδειχνε την Αγίου Μηνά με το τραμ εν κινήσει σε συγκεκριμένο σημείο, μια σπάνια φωτογραφία για την Θεσσαλονίκη του χτες. Γνωρίζω με βεβαιότητα ότι μεταξύ των bidders, των “χτυπημάτων’, ήταν εκπρόσωπος φορέα της πόλης, ιδιωτικού φορέα, που όμως τελικά δεν κέρδισε τη δημοπρασία…», περιγράφει ο συλλέκτης.