Δημογραφικό: Περισσότεροι θάνατοι, λιγότερα παιδιά και σε όλο και μεγαλύτερη ηλικία

Μια χώρα με λιγότερες γεννήσεις, μεγαλύτερη μέση ηλικία τεκνοποίησης και ολοένα εντονότερες ανισορροπίες μεταξύ των περιφερειών της αποτυπώνουν για την Ελλάδα τα δημογραφικά δεδομένα των τελευταίων δεκαετιών, σύμφωνα με έρευνα του αφυπηρετήσαντα καθηγητή Δημογραφίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και διευθυντή του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), Βύρωνα Κοτζαμάνη.

Κατακόρυφη πτώση των γεννήσεων

Η πτωτική πορεία των γεννήσεων άρχισε στα τέλη της δεκαετίας του ’70, με μια περιορισμένη ανακοπή την περίοδο 2003-2009 λόγω της μαζικής εισόδου αλλοδαπών μετά το 1990. Ωστόσο, μετά το 2009 η μείωση έγινε εκ νέου ιδιαίτερα έντονη:

• Οι γεννήσεις υποχώρησαν από τις 148.000 (μέσος όρος 1979-1980) και τις 117.700 (2008-2009) στις μόλις 67.000 το 2024-2025.
• Η μέση ηλικία απόκτησης παιδιών αυξήθηκε κατά σχεδόν έξι χρόνια, από τα 26,2 στα 32,2 έτη.
• Για τις γυναίκες που γεννήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1950 ο μέσος όρος ήταν δύο παιδιά, ενώ για όσες γεννήθηκαν γύρω στο 1985 είναι μικρότερος από 1,5.
• Ο ετήσιος δείκτης γονιμότητας υποχώρησε από τα 2.200 παιδιά ανά 1.000 γυναίκες (1979-1980) στα 1.240 (2024-2025).

Το αρνητικό φυσικό ισοζύγιο και η αύξηση των θανάτων

Η συρρίκνωση των γεννήσεων συνδυάζεται με την αύξηση των θανάτων. Ενώ την περίοδο 1971-1980 οι γεννήσεις ήταν κατά 638.000 περισσότερες από τους θανάτους, από το 2011 έως το 2020 καταγράφηκαν 267.000 περισσότεροι θάνατοι, ενώ μόνο την πενταετία 2021-2025 η αρνητική διαφορά έφτασε τις 290.000. Παράλληλα, το 2009 αντιστοιχούσαν 92 θάνατοι για κάθε 100 γεννήσεις, αριθμός που το 2024 σχεδόν διπλασιάστηκε, φτάνοντας τους 184 θανάτους ανά 100 γεννήσεις.

Οι Περιφέρειες-πρωταθλητές στην πτώση των γεννήσεων

Την περίοδο 2009-2024 οι γεννήσεις μειώθηκαν συνολικά κατά 42% (από 117.440 σε 68.310), όμως η εικόνα διαφέρει αισθητά ανά περιοχή:

• Σε έξι ηπειρωτικούς νομούς (Θεσπρωτία, Γρεβενά, Φθιώτιδα, Κοζάνη, Ευρυτανία, Φλώρινα) η πτώση ξεπέρασε το 50%, ενώ σε άλλους δέκα κυμάνθηκε μεταξύ 45% και 50%.
• Αντίθετα, σε έξι νησιωτικούς νομούς η υποχώρηση ήταν κάτω από 30% (στις Κυκλάδες και τη Ζάκυνθο κάτω από 15%).

Το 2024, ο λόγος θανάτων ανά 100 γεννήσεις κυμαινόταν από 79 έως 276. Τα Δωδεκάνησα, η Ξάνθη, τα Χανιά, το Ρέθυμνο και το Ηράκλειο είχαν λιγότερους θανάτους από γεννήσεις, ενώ σε 17 ηπειρωτικούς νομούς καταγράφηκαν από 175 έως 276 θάνατοι ανά 100 γεννήσεις.

Η σημασία της ηλικιακής σύνθεσης

Ο αριθμός των γυναικών ηλικίας 25-44 ετών μειώθηκε κατά περίπου 480.000 (28%) μεταξύ 2008-2009 και 2024-2025, εξαιτίας της πτώσης των γεννήσεων μετά το 1980 και, σε μικρότερο βαθμό, του αρνητικού μεταναστευτικού ισοζυγίου μετά το 2010. Οι περιοχές με λιγότερους θανάτους από γεννήσεις διατηρούν νεότερη ηλικιακή σύνθεση, καθώς συγκράτησαν ή προσέλκυσαν νεανικό πληθυσμό.

Δύσκολες οι προβλέψεις και για την περίοδο 2045-2060

Σύμφωνα με τον κ. Κοτζαμάνη, μια νέα περίοδος σημαντικής μείωσης των γεννήσεων, της τάξης του 15%, αναμένεται μεταξύ 2045 και 2060. Τότε θα φτάσουν σε αναπαραγωγική ηλικία οι γενιές της περιόδου 2010-2029, οι οποίες είναι συνολικά κατά περίπου 450.000 άτομα μικρότερες από εκείνες της εικοσαετίας 1990-2009.