Στην Ελλάδα, ποιος ελέγχει τους ελεγκτές;

Όποιος περπατά στα κέντρα όλων των μεγάλων ελληνικών πόλεων και πολλών μικρότερων, περιστασιακά συναντά πινακίδες όπου προβάλλεται «ανανέωση κυττάρων» με «ιατρική εγγύηση», και άλλες θεραπείες με εντυπωσιακές ονομασίες μα απροσδιόριστο περιεχόμενο. Στη χώρα όπου είσαι ό,τι δηλώσεις, ελάχιστοι αναρωτιούνται ποιοί ελεγκτές υπογράφουν τούτες τις… εγγυήσεις. Ο θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη υπήρξε η αφορμή για να παρατηρηθούν εκατοντάδες αντίστοιχες πινακίδες.

Ο Άδωνις Γεωργιάδης ομολογουμένως ζήτησε συγγνώμη για το τραγικό συμβάν, επιδεικνύοντας ενσυναίσθηση. Ο ελληνικός λαός έχει, βεβαίως, τη δική του άποψη για τη συγγνώμη -τη σέβεται όσο σέβεται και το «θα δούμε». Άλλωστε, όπως και το φιλότιμο, η συγγνώμη δεν αποτελεί πιστοποίηση ήθους, ούτε προστατεύει τους αφελείς.

Δυστυχώς, το ζήτημα της υπόθεσης Μαζωνάκη δεν εξαντλείται στη μεμονωμένη περίπτωση ενός ιατρείου. Συνεχίζεται στο ότι το ίδιο το κράτος έχει διασπάσει τη σχετική διαδικασία ελέγχου, ώστε τελικά κανείς να μη νιώθει πραγματικά υπεύθυνος. Οι Ιατρικοί Σύλλογοι αδειοδοτούν από το 2011. Παράλληλα, η ανεξάρτητη και λειτουργικά αυτόνομη Εθνική Αρχή Διαφάνειας (ΕΑΔ) υποτίθεται πως εποπτεύει τον κλάδο.

Στα επτά χρόνια λειτουργίας της, η ΕΑΔ φέρεται να έχει πραγματοποιήσει περίπου 1.400 έρευνες σε ιδιωτικές δομές υγείας, έναντι τουλάχιστον 30.000 ιατρείων, 2.500 διαγνωστικών κέντρων και 130 κλινικών, όλων με νόμιμη άδεια λειτουργίας. Στα παραπάνω σύνολα δεν υπολογίζονται όσες ιδιωτικές δομές λειτουργούν εντελώς παράνομα, ή όσα κέντρα αισθητικής και διαιτολογίας εκτελούν πράξεις δερματολόγου και παθολόγου. Οι απογοητευτικοί αριθμοί λοιπόν μιλούν μόνοι τους: το θεσμικό πλαίσιο υπάρχει, οι αρμοδιότητες έχουν ανατεθεί, μα δεν δίδονται οι αναγκαίοι πόροι, ή έστω οι απαραίτητες άνωθεν οδηγίες.

Το MedWatch, το νέο ψηφιακό εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης που παρακολουθεί διαφημίσεις και ψηφιακή παρουσία ιατρών, είναι μια ιδέα στη σωστή κατεύθυνση. Στους λίγους μήνες λειτουργίας του, έχει ήδη εντοπίσει 231 υποθέσεις προς περαιτέρω διερεύνηση. Το ερώτημα είναι αν η ίδια η Πολιτεία θα βρει και το προσωπικό και τον χρόνο για να κλείσει σύντομα τις εν λόγω υποθέσεις, ώστε να προχωρήσει σε άλλες. Δυστυχώς εργαλεία έχουμε δει κατά καιρούς πολλά· το πρόβλημα δεν ήταν ποτέ η έλλειψη λογισμικού ή νομοθετημάτων, μα η έλλειψη πολιτικής βούλησης και ανθρώπινων πόρων. Στις κρατικές υπηρεσίες περισσεύουν όσοι ανταλλάσσουν φλύαρα έγγραφα και σπανίζουν οι ηθικοί, καλά εκπαιδευμένοι ελεγκτές.

Εδώ θα πρέπει να σημειωθεί ότι το όλο ζήτημα υπερβαίνει τον χώρο της υγείας. Νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου με φιλοσοφία επαγγελματικής συντεχνίας δύσκολα ελέγχουν αξιόπιστα τα ίδια τους τα μέλη· οι ελεγχόμενοι είναι συχνά και συνδικαλιστικοί σύμμαχοι, ή έστω ψηφοφόροι. Το ίδιο λοιπόν μοτίβο επαναλαμβάνεται σε μηχανικούς, σε δικηγόρους, σε κάθε επιστημονικό κλάδο όπου η αυτορρύθμιση μοιάζει ορθή αλλά τελικά διευκολύνει τη συγκάλυψη παρατυπιών. Αντίθετα, οι εμπορικές και μεταποιητικές επιχειρήσεις ελέγχονται συστηματικά από κρατικές υπηρεσίες -για περιβαλλοντική συμμόρφωση, για υγιεινή και ασφάλεια, για κεφαλαιακή επάρκεια, για καταλληλότητα υποδομών. Κανείς ποτέ δεν διανοήθηκε να παραχωρήσει στους επιχειρηματίες τη δυνατότητα ελέγχου των ιδίων.

Ο κρατικός μηχανισμός πρέπει επιτέλους να αναλάβει πλήρως τον συνταγματικά προβλεπόμενο ρόλο του, μα τα κόμματα προτιμούν να συζητούν αυξήσεις συντάξεων και ποσοστά δώρου Χριστουγέννων· θέματα που οι ίδιοι οι πολιτικοί έχουν επιβάλει στο δημόσιο διάλογο, καθώς είναι σαφώς ευκολότερο να μοιράζεις παρά να ελέγχεις. Μετά από όλα αυτά, ελπίζουμε πως ο θάνατος του τόσο δημοφιλούς καλλιτέχνη θα οδηγήσει σε συνολική αναθεώρηση των ελεγκτικών μηχανισμών. Εντούτοις, ένα γνώριμο ερώτημα θα εξακολουθήσει να πλανάται πάνω από κάθε φορέα, πάνω από κάθε πόρισμα, πάνω από κάθε τραγωδία: στην Ελληνική Δημοκρατία, ποιός ελέγχει τους ανεξάρτητους ελέγχοντες;