Ως πότε θα αναπνέουμε βλαβερό αέρα;

Κάθε πρωί στο κέντρο, πάμπολλοι οδηγοί αναζητούν θέση στάθμευσης. Κάποιοι κάνουν συνεχώς γύρους και άλλοι διπλοπαρκάρουν μέχρι να προκύψει κάτι, ενώ την ίδια στιγμή απορριμματοφόρα και φορτηγάκια παραλαμβάνουν και παραδίδουν. Τίποτα το δραματικό, απλώς η καθημερινότητα μιας πόλης που δεν σχεδιάστηκε ποτέ για όσα υφίσταται σήμερα. Και όμως, αυτή η πεζή εικόνα οφείλεται εν μέρει για ένα σοβαρό πρόβλημα της Θεσσαλονίκης. Τον τόσο ανθυγιεινό αέρα της.

Πριν από τρία χρόνια, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο είχε καταδικάσει την Ελλάδα για συστηματικές υπερβάσεις αερίων ρύπων στην ατμόσφαιρα της πόλης, ειδικά της κατηγορίας PM₁₀ , όσο και για τα ακόμα μικρότερα PM₂.₅ . Στην Αγίας Σοφίας, στη Λαγκαδά και στο Κορδελιό, οι ετήσιες ημέρες υπέρβασης των ορίων αγγίζουν και ξεπερνούν αθροιστικά τους δύο μήνες: δύο μήνες κάθε χρόνο με κάκιστη ποιότητα ατμόσφαιρας, χειρότερη και από εκείνη της… φημισμένης Αθήνας, κάτι που ακούγεται παράδοξο μόνο σε όποιον δεν έχει διασχίσει τη Λεωφόρο Νίκης αργά το μεσημέρι. Οι σχετικές συνθήκες απεικονίζονται καθημερινά σε ιστοσελίδα της Διεύθυνσης Περιβάλλοντος, Βιομηχανίας, Ενέργειας και Φυσικών Πόρων της ΠΚΜ.

Τα αίτια του φαινομένου τούτου δεν αποτελούν μυστήριο, όμως δεν αντιμετωπίζονται επίμονα και ολιστικά: υψηλή υγρασία λόγω τοποθεσίας· δρόμοι στενοί που υποχρεώνουν τα αυτοκίνητα σε ταχύτητα πεζού· θέσεις στάθμευσης που δεν επαρκούσαν ούτε πριν από τριάντα χρόνια· οχήματα κοινής ωφέλειας, αστικά λεωφορεία, ταξί και δίκυκλα με εντελώς ακατάλληλους κινητήρες· μία καθημερινή εισροή εποχούμενων επισκεπτών από τη Βόρεια Ελλάδα και τα Βαλκάνια, που ομολογουμένως δεν έχουν άλλη σοβαρή επιλογή για να εισέλθουν. Η Θεσσαλονίκη τους καλεί και κατόπιν τους τιμωρεί επειδή ήρθαν με το πλέον πρόσφορο μέσο.

Οι πεζοδρομήσεις, σωτήριες στα μάτια πολλών, μάλλον μετέθεσαν χωρικά παρά έλυσαν το πρόβλημα· όπου καταργείται δρόμος, ασφυκτιούν οι πιο κοντινοί του. Την ίδια στιγμή, ούτε καν η φυγή των οικογενειών από το κέντρο έχει προσφέρει ανακούφιση· πέραν όσων μπαινοβγαίνουν συνεχώς στο πολεοδομικό συγκρότημα για επαγγελματικούς λόγους, η ακατάπαυστη εναλλαγή τουριστών σε ξενοδοχεία και Airbnb οδηγεί τα πράγματα στα περιβαλλοντικά άκρα. Το κάψιμο κλεμμένων καλωδίων στον αστικό περίγυρο ολοκληρώνει την τριτοκοσμική εικόνα.

Το καλοκαίρι προσθέτει τη δική του -οσφρητική- υπογραφή, που δεν περιορίζεται στη μυρωδιά από τις πυρκαγιές. Στην Καλαμαριά τα λύματα βρίσκουν ακόμη τον δρόμο τους προς τον Θερμαϊκό μέσα από αγωγούς ομβρίων· στον πυθμένα του κόλπου, από το Ποσειδώνιο ως την εκβολή του Δενδροποτάμου, ένα παχύτατο στρώμα λυματολάσπης εκλύει μεθάνιο, με την ποσότητα του αερίου να αυξάνεται εξαιτίας της αυξημένης θερμοκρασίας των υδάτων. Πριν από μερικές εβδομάδες, μια απροσδιόριστη οσμή αναστάτωσε την Αττική. Εδώ αποτελεί εποχική κανονικότητα.

Εφόσον συνεχιστεί και ενταθεί, η κλιματική αλλαγή θα επιβαρύνει περαιτέρω την κατάσταση. Στο ορατό μέλλον, μια ξηρασία στον κάμπο του Αξιού συνδυασμένη με τον Βαρδάρη θα γέμιζε τη Θεσσαλονίκη με τεράστιες ποσότητες σκόνης, λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων.

Όσον αφορά το κλίμα, λίγα μπορούμε να επιτύχουμε εμείς οι Έλληνες. Όσον αφορά τις βασικές αστικές λειτουργίες, λύσεις υπάρχουν, υπό την προϋπόθεση να εφαρμοστούν ενιαία και όχι αποσπασματικά: ταξί, λεωφορεία και απορριμματοφόρα μηδενικών ρύπων, όχι σε βάθος δεκαετιών αλλά άμεσα· αποθάρρυνση εισόδου οχημάτων εντός πόλης, με εκείνα των επισκεπτών να σταματούν στις παρυφές ανατολικά και δυτικά· επιτάχυνση επέκτασης του μετρό και του Προαστιακού· ανέγερση πολυώροφων πάρκινγκ για εργαζόμενους και καταναλωτές· πεζοδρομήσεις προσεκτικά επιλεγμένες, με αναθεώρηση όσων έχουν προκαλέσει μετατόπιση και όξυνση της ρύπανσης, αέριας και ηχητικής.

Καμία από τις παραπάνω προτάσεις δεν είναι πρωτότυπη. Όλες έχουν κατατεθεί, έχουν θεωρηθεί θετικές και έχουν μείνει σε συρτάρια. Πρωτοτυπία θα είναι αν κάποτε εφαρμοστούν. Πάντως ο χρόνος περνά, και δεν περνά υπέρ μας.