Η Ημέρα Μνήμης των Εβραίων Μαρτύρων παραμένει αναγκαία
Η Θεσσαλονίκη συμφιλιώθηκε με το παρελθόν της και τώρα προχωρά με σεβασμό και αυτογνωσία.
Φάνης Ουγγρίνης
Η εκδήλωση για την Ημέρα Μνήμης των Ελλήνων Εβραίων Μαρτύρων αποτελεί ετήσια στιγμή περισυλλογής για την Ελλάδα και τη Θεσσαλονίκη. Την τελευταία δεκαπενταετία, η πόλη εξοικειώθηκε με μια αποσιωπημένη πτυχή του παρελθόντος της, την κοίταξε κατάματα και βγήκε κερδισμένη.
Τις τελευταίες ημέρες υπήρξαν και μερικές καλές ειδήσεις για τον ελληνικό Ιουδαϊσμό. Πρώτη, η υπογραφή για το Μουσείο Ολοκαυτώματος, που εκτιμάται πως θα ολοκληρωθεί σε δύο μόλις χρόνια, με κόστος 40 εκατ. ευρώ. Δεύτερη, το ψηφιακό αποθετήριο των ισραηλιτικών κοινοτήτων «ΙΩΣΗΠΟΣ», όπου θα συγκεντρωθεί το σύνολο του πολιτιστικού αποθέματος των Εβραίων στην Ελλάδα. Και, φυσικά, τρίτη καλή είδηση το ότι θα προχωρήσει επιτέλους η ανάπλαση της πλατείας Ελευθερίας -τόπου εξευτελισμού το 1942, προοιμίου της εξόντωσης τουλάχιστον 46.000 αθώων, λίγους μήνες αργότερα.
Στη διάρκεια της Κατοχής, η Θεσσαλονίκη έχασε την παλαιότερη κοινότητά της, και η απώλεια αυτή εξακολουθεί να τη βαραίνει -πνευματικά, κοινωνικά και επιχειρηματικά. Η εναπομείνασα ισραηλιτική κοινότητα είναι πια γερασμένη και ολιγομελής, καθώς τα παιδιά της συχνά επιλέγουν να ζήσουν εκεί όπου οι προοπτικές είναι καλύτερες. Δυστυχώς, δεν θυμίζει σε τίποτε την προπολεμική της ακμή. Ως ηθική δικαίωση των νεκρών, είναι παρήγορο ότι από τη Χούντα και μετά, οι ελάχιστοι συνεργάτες των ναζί και οι απόγονοί τους έπαψαν να διαδραματίζουν ρόλο στην τοπική κοινωνία.
Πάντως αν το μεγάλο κακό έγινε και δεν μπορεί να ξεγίνει, το πολιτιστικό δέσιμο δεν χάθηκε. Απόδειξη, οι νέοι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης: Ισραηλινοί που την επιλέγουν ως δεύτερο ή και πρώτο σπίτι τους, ή που τη βλέπουν ως οικείο περιβάλλον για τις διακοπές και τις σπουδές τους.
Δεν είναι όμως όλα ρόδινα. Ο πόλεμος κατά της αιμοσταγούς Χαμάς αναζωπύρωσε τα αντισημιτικά φαινόμενα παγκοσμίως. Έξω από κομματικά πρόσημα, ο σύγχρονος αντισημιτισμός δεν είναι φυλετικός ή θρησκευτικός, αλλά αντισυστημικός: οι Εβραίοι διεθνώς θεωρούνται “εκλεκτοί του συστήματος”, του υποτιθέμενου «διευθυντηρίου». Φυσικά, πρόκειται για παράλογη θεωρία. Όπως παντού, έτσι και στο Ισραήλ υπάρχει φτώχεια, ενώ φτωχοί Εβραίοι ζουν οπουδήποτε διαβιεί μεγάλος πληθυσμός τους.
Την ίδια στιγμή, δεν είναι Εβραίοι οι πολυάριθμοι δισεκατομμυριούχοι Κινέζοι, Ιάπωνες, Κορεάτες, Ινδοί ή Άραβες. Αν ορισμένοι από αυτούς πετυχαίνουν στη ζωή τους, είναι επειδή επενδύουν στη μόρφωση, και είναι εργατικοί και στοχοπροσηλωμένοι -όπως ισχύει για ανθρώπους κάθε φυλής και θρησκεύματος. Παρά ταύτα, ο -εύκολος- φθόνος δεν θα σβήσει ενόσω κάποιοι αρνούνται να κάνουν τη -δύσκολη- αυτοκριτική τους.
Παράλληλα, βιώνουμε κάτι απροσδόκητο: πολλοί Δυτικοί να εξελίσσονται σε φανατικούς φιλοϊσραηλινούς, αλλά για λάθος λόγους. Δεν υποστηρίζουν το Ισραήλ για το πολίτευμα και τους θεσμούς του μέσα σε μια ζώνη αυταρχισμού μα για τη στρατιωτική του ισχύ, την οποία θαυμάζουν ως εργαλείο επιβολής. Με άλλα λόγια, το στηρίζουν όχι ως πρότυπο δημοκρατίας, αλλά ως πολέμιο του Ισλάμ. Έτσι, άθελά τους, υποτιμούν ένα δοκιμαζόμενο έθνος που επιθυμεί τίμια ειρήνη με τους γείτονές του, και όχι την εξόντωσή τους.
Χρειάζεται, λοιπόν, ακόμη πολλή δουλειά για να μπορούμε να λέμε «ποτέ ξανά» με απόλυτη σιγουριά -έξω, αλλά και εδώ. Πάντως, ειδικά για την ελληνική κοινωνία, οι οιωνοί είναι πλέον ευοίωνοι.