Νταβός: Μας χρειαζόταν η ψυχρολουσία Τραμπ

Ήταν ομολογουμένως διαφωτιστικές κάποιες ομιλίες ηγετών στο Νταβός. Ως συνήθως, ο Ντόναλντ Τραμπ διατύπωσε ουρανομήκη ψεύδη όσον αφορά την ατλαντική σχέση, όμως τουλάχιστον δεν επέμεινε στη θέση ότι θα πάρει τη Γροιλανδία ακόμη και με τη βία. Ας ευχηθούμε να μην αλλάξει σύντομα γνώμη.

Στον αντίποδα, ο Μάρκ Κάρνεϊ απέσπασε πολύ θετικές κριτικές για τη δική του τοποθέτηση: ο Καναδός πρωθυπουργός έκανε σωστές επισημάνσεις σε ρεαλιστικό πλαίσιο, αλλά δεν κατέθεσε προτάσεις. Και φυσικά υπήρξαν οι κοινοτοπίες Ευρωπαίων παραγόντων· Μακρόν, Φον Ντερ Λάιεν και Κάλας δεν είχα τίποτα φρέσκο να πουν, μόνο αοριστίες και ευχολόγια. Όσο για τις αυλοκολακείες του Μάρκ Ρούτε, αυτές είναι απλώς αχαρακτήριστες.

Λέγεται και γράφεται ότι οι σημερινοί Ευρωπαίοι ηγέτες είναι πολύ κατώτεροι των περιστάσεων. Το φαινόμενο αυτό δεν είναι καινούργιο, ούτε ανεξήγητο. Από τις αρχές του 2000, οι πιο άξιοι γυρνούν την πλάτη σε κρατικές και πολιτικές θέσεις, επιλέγοντας πιο προσοδοφόρες και ενδιαφέρουσες σταδιοδρομίες στον ιδιωτικό τομέα. Παράλληλα, η λήξη του Ψυχρού Πολέμου και η επικράτηση της παγκοσμιοποίησης ενέτειναν τον ευρωπαϊκό εφησυχασμό. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι κατέληξε να θεωρείται ηγέτιδα της ΕΕ η Άγκελα Μέρκελ, ένα πρόσωπο με ρηχότατη στρατηγική σκέψη.

Ωστόσο, όλο αυτό το διάστημα οι Ευρωπαίοι βρίσκονταν πάντα στη γραμμή των ΗΠΑ. Μπορεί να ήταν πιο δυναμικοί σε ζητήματα κλιματικής αλλαγής, όμως και ο Ομπάμα υπέγραψε πρόθυμα τη Συμφωνία του Παρισιού. Μπορεί να μην είχαν ιδιαίτερα συμφέροντα στη Μέση Ανατολή, όμως έστειλαν εκεί στρατεύματα στο πλευρό των Αμερικανών. Μπορεί να φαίνονται τώρα σκληροί έναντι της Ρωσίας, όμως το 2013 οι αμερικανικές υπηρεσίες ενθάρρυναν το Ευρωμαϊντάν στο Κίεβο. Μπορεί να έχουν τεράστιες συναλλαγές με την Κίνα, όμως συστηματικά αγοράζουν τα δεκαετή ομόλογα της Fed.

Από το 1945, οι δύο ακτές του Ατλαντικού είχαν βρει ένα αμοιβαία επωφελές modus vivendi, που τώρα ανατρέπεται με αμερικανική ευθύνη. Συνεπώς, στους Ευρωπαίους ανοίγονται δύο οδοί. Αν ακολουθήσουν την πρώτη, θα προχωρήσουν σε κατά μόνας συμφωνίες με την Ουάσιγκτον (ενδεικτική η κοινή επιστολή Όσλο-Ελσίνκι στον Αμερικανό πρόεδρο) ή τη Μόσχα, ελπίζοντας παθητικά ότι οι Τραμπ και Πούτιν θα τους φερθούν πιο ευγενικά. Αν ακολουθήσουν τη δεύτερη, θα πρέπει να συστήσουν μια στιβαρή ένωση κρατών, ικανή να σταθεί αυτόνομα στη διεθνή σκηνή.

Η δεύτερη οδός είναι η πιο δύσβατη, μα και η πιο πολλά υποσχόμενη. Είναι πια σαφές ότι όποιος πουλάει ενέργεια στην Ένωση αξιώνει και πολιτικό έλεγχο: τα βασίλεια του Κόλπου πιέζουν για περισσότερους μουσουλμάνους μετανάστες, η Ρωσία για περισσότερο “ζωτικό χώρο” γύρω της, οι ΗΠΑ για υιοθέτηση της woke ατζέντας ή για ακριβώς το αντίστροφο. Εφόσον η υπερβολική ενεργειακή εξάρτηση συνεπάγεται πολιτική υποτέλεια, η ΕΕ επιβάλλεται να απεξαρτηθεί, επανενεργοποιώντας άμεσα τα πυρηνικά και λιγνιτικά της εργοστάσια. Επιπρόσθετα, θα πρέπει να προχωρήσει σε αύξηση της παραγωγής τροφίμων, σε πλήρη αυτάρκεια στην πολεμική βιομηχανία, και σε εισαγωγές στρατηγικών αγαθών μόνο από όσους δεν επιδιώκουν επιρροή στο εσωτερικό της. Μετά τα οικονομικά μέτρα, έπεται η ενιαία άμυνα. Αν δεήσει να αλλάξει πορεία, η Γηραιά Ήπειρος δύναται να καταστεί ισότιμος τρίτος παίκτης στο παγκόσμιο παίγνιο.

Πάντως η υφιστάμενη ενωσιακή γραφειοκρατία δεν φαίνεται ικανή να ανταπεξέλθει στις παραπάνω απαιτητικές προκλήσεις. Υποφέρει από ασύμβατη με τη σκληρή πραγματικότητα νοοτροπία και κοσμοθεωρία. Από τη μεριά τους, ούτε οι εθνικές ηγεσίες έχουν ως τώρα φανεί ικανές να δουν τη συνολική εικόνα· απόδειξη τούτου η κοντόφθαλμη αντιμετώπιση των κρίσεων. Επί χρόνια οι Βόρειοι εταίροι και σύμμαχοί μας αδιαφορούσαν για τον εις βάρος μας τουρκικό αναθεωρητισμό. Όταν χρεοκοπήσαμε και λόγω των υψηλότατων αμυντικών δαπανών, δεν δίστασαν να μας αντιμετωπίσουν ως τεμπέληδες και απατεώνες. Αδιαφορούσαν επίσης για την αποβιομηχάνιση μας, εγκαλώντας μας για έλλειμμα ανταγωνιστικότητας στην παραγωγή προϊόντων χαμηλής προστιθέμενης αξίας.

Οι Αμερικανοί έδειξαν στους Δυτικοευρωπαίους ότι δεν έπρεπε να αδιαφορήσουν τόσο για την εξωτερική τους ασφάλεια, ενώ οι Κινέζοι τους ξεπερνούν ταχέως στην εφαρμοσμένη υψηλή τεχνολογία. Τις τελευταίες δεκαετίες, μερικοί ισχυροί της ΕΕ και οι συνοδοιπόροι τους συμπεριφέρθηκαν πολύ ανόητα. Μένει να φανεί αν πήραν πια το μάθημα τους.