Επεκτάσεις Μετρό Θεσσαλονίκης: Η μελέτη κόστους-οφέλους γεννά ερωτήματα

Εύλογο προβληματισμό προκαλεί η πληροφορία ότι την άνοιξη του 2027 προβλέπεται να ολοκληρωθεί η σύνταξη μελέτης σκοπιμότητας για τις επεκτάσεις Μετρό Θεσσαλονίκης. Η είδηση αυτή αντιβαίνει σε όσα γνωρίζαμε περί ωριμότητας της επόμενης επέκτασης του ζωτικού τούτου έργου. Απολύτως ζωτικού για τη λειτουργία και την ανάπτυξη της δεύτερης σε πληθυσμό ελληνικής πόλης.

Εξ αρχής είχε γεννηθεί η απορία γιατί προκρίνεται η βορειοδυτική προοπτική αντί της βορειοανατολικής, προς το στρατόπεδο Καρατάσου, για την οποία ήδη υπήρχαν κάποιες μελέτες και πρόδρομες γεωλογικές έρευνες. Η -αναμενόμενη- απάντηση μάλλον σχετίζεται με τον συνολικά μεγαλύτερο πληθυσμό στους δήμους Ευόσμου-Κορδελιού και Αμπελοκήπων-Μενεμένης, όμως τα κίνητρα δεν αποσαφηνίστηκαν ποτέ. Έκτοτε απλώς γνωρίζαμε ότι η πρώτη επέκταση ήταν δρομολογημένη, και ότι αρκετά αργότερα θα διερευνώνταν εκείνες προς Ευκαρπία, Τούμπα και Αεροδρόμιο-Θέρμη.

Εφόσον πρόκειται τώρα να συνταχθεί η εμπεριστατωμένη μελέτη σκοπιμότητας, καλό θα ήταν να γνωρίζει η τοπική κοινωνία σε ποιες παραδοχές αυτή θα βασιστεί. Με άλλα λόγια, αν θα λαμβάνει υπόψη όχι μόνο το παρόν της Θεσσαλονίκης, αλλά και το βραχυπρόθεσμο, μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο μέλλον του πολεοδομικού συγκροτήματος.

Θα πρέπει λοιπόν να διευκρινιστεί εάν έχει εξεταστεί η οικιστική επέκταση του Ευόσμου πάνω από την περιφερειακή· εάν έχει υπολογιστεί η κατασκευή Ογκολογικού Νοσοκομείου, κατοικιών και γραφείων στο στρατόπεδο Καρατάσου· αν έχει ληφθεί υπόψη η δρομολογημένη επέκταση του οικισμού της Πυλαίας και η εντεινόμενη εκείνου της Θέρμης· εάν έχει κατανοηθεί η αυξανόμενη συγκέντρωση επενδύσεων του τριτογενούς τομέα στη ζώνη από το γήπεδο μπάσκετ του ΠΑΟΚ μέχρι το Mediterranean Cosmos· εάν έχει συζητηθεί η μελλοντική ανοικοδόμηση των Λαχανόκηπων και τα πολλά projects κατοικίας και γραφείων στη Δυτική Είσοδο και στο ΦΙΞ· εάν έχει κατανοηθεί η επιρροή του δυτικού προαστιακού, και κυρίως των προτεινόμενων κλάδων του μέσα στον πυκνοδομημένο αστικό ιστό της περιοχής· εάν έχει γίνει γνωστή στους μελετητές (καθώς είθισται να μην είναι Θεσσαλονικείς) η σημασία του πάρκου Παύλου Μελά ως υπερτοπικού πόλου.

Όπως συχνά έχουμε αναφέρει, το μετρό δεν έρχεται να καλύψει μόνο υφιστάμενες ανάγκες αλλά και μελλοντικές. Αυτό συμβαίνει επειδή αποτελεί έργο που από τη φύση του ολοκληρώνεται πολύ αργότερα από τη στιγμή που ξεκινά. Συνεπώς, δεν επιτρέπεται μία προσχηματική μελέτη κόστους-οφέλους, η οποία απλώς θα επιβεβαιώσει έναν προαποφασισμένο σχεδιασμό. Αντίθετα, απαιτείται μελέτη πραγματικά στρατηγικού πνεύματος, η οποία θα προκρίνει εφικτούς τρόπους ταχείας υλοποίησης· δηλαδή χωρίς στερεότυπα περί υποχρεωτικής υπογειοποίησης, κρατικού ελέγχου ή… πιεστικότερων αναγκών, που τελικά ανεβάζουν τα κόστη και αλλάζουν τις προτεραιότητες.

Κάθε ολοκληρωμένο μητροπολιτικό σύστημα μέσων σταθερής τροχιάς εξυπηρετεί και την κατοίκηση, και την απασχόληση, και την υπόλοιπη καθημερινότητα. Ζητούμενο είναι να μην ανακοπεί η πρόοδός του, καλύπτοντας σταδιακά τουλάχιστον τη συνεχή πόλη, με την περιαστική ζώνη να εξυπηρετείται από αυτοκίνητα ή -στην καλύτερη περίπτωση- από γραμμή προαστιακού. Οι Γραμμές 1 και 2 καθυστέρησαν εξαιρετικά πολύ, η δε καθυστέρησή τους δυστυχώς δεν αξιοποιήθηκε για μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Πλέον, η κυβέρνηση καλείται να καλύψει το χαμένο έδαφος.