Όταν η ηγεσία σιωπά, μιλούν τα άκρα

Μια βαριά σκιά σκεπάζει ολοένα και μεγαλύτερο μέρος της ευρωπαϊκής ηπείρου. Είναι η σκιά της ακροδεξιάς που δεν προβάλλει πλέον από το περιθώριο αλλά απλώνεται με αυτοπεποίθηση στο κέντρο του πολιτικού χάρτη.

Πολλές χώρες δείχνουν έτοιμες να γυρίσουν την πλάτη σε όσα αποτελούσαν μέχρι σήμερα τον δημοκρατικό πυρήνα της Ευρώπης και να στραφούν σε ηγέτες που υπόσχονται ασφάλεια, έλεγχο, σύνορα κλειστά και ταυτότητες σφραγισμένες. Η αιτία δεν είναι απροσδόκητη. Η απουσία εμπνευσμένης και αποτελεσματικής ηγεσίας στα παραδοσιακά κόμματα έχει αφήσει πίσω της ένα κενό. Και όπως συμβαίνει πάντα, το κενό αυτό σπεύδει κάποιος να το καλύψει.

Στη Γαλλία ο πρόεδρος Μακρόν παρακολουθεί τη δημοτικότητά του να βυθίζεται ενώ το όνομα του νέου πρωθυπουργού μοιάζει άγνωστο στους περισσότερους. Στο μεταξύ η Εθνική Συσπείρωση εμφανίζεται έτοιμη να διεκδικήσει την εξουσία με ηγέτη τον Ζορντάν Μπαρντελά, έναν τριαντάρη που απευθύνεται στη νεολαία με αποφασιστικότητα και προφίλ «κανονικότητας». Η μετατόπιση του δημόσιου λόγου προς την ακροδεξιά φαίνεται πλέον φυσική, σαν επόμενο βήμα, σχεδόν αναμενόμενο.

Στη Γερμανία η δυναμική της Εναλλακτικής για τη Γερμανία δεν περιορίζεται πια στις ανατολικές περιοχές. Το κόμμα καταγράφει σταθερή άνοδο σε πολλές πολιτείες και εμφανίζεται ικανό να μετατρέψει τη διαμαρτυρία σε σταθερή πολιτική δύναμη. Η φθορά του κυβερνητικού συνασπισμού και η αδυναμία των Χριστιανοδημοκρατών να παρουσιάσουν μια πειστική πρόταση αφήνουν το πεδίο ανοιχτό. Η σκιά βαθαίνει ακόμη και στη χώρα που κάποτε δεσμευόταν να μην ξεχάσει ποτέ.

Η Ιταλία ήδη βρίσκεται μέσα στη σκιά. Η Τζόρτζια Μελόνι κυβερνά με άνεση και με ρητορική που θυμίζει άλλες εποχές. Τα σύνορα σκληραίνουν, οι λέξεις γίνονται όπλα και οι υποσχέσεις απλές και βολικές. Στην Ολλανδία η νίκη του Γκέερτ Βίλντερς αποτέλεσε σοκ όχι μόνο για την εγχώρια πολιτική σκηνή αλλά και για ολόκληρη την Ευρώπη. Το μήνυμα ήταν σαφές. Η δυσπιστία απέναντι στο σύστημα έγινε ψήφος. Και η ψήφος έγινε θρίαμβος.

Στη Σουηδία και τη Φινλανδία τα ακροδεξιά κόμματα συμμετέχουν στον κυβερνητικό μηχανισμό. Εκεί που κάποτε θεωρούνταν ανεπιθύμητα και αποκλεισμένα τώρα διαμορφώνουν πολιτική. Στην Αυστρία το κόμμα του Χέρμπερτ Κικλ αναδείχθηκε πρώτο στις εκλογές χωρίς να μπορέσει να κυβερνήσει αλλά με ισχύ που πλέον δεν αγνοείται. Στην Ισπανία το Vox πλησίασε πολύ κοντά στην εξουσία και στις τοπικές κυβερνήσεις παίζει ήδη καθοριστικό ρόλο. Η σκιά απλώνεται αργά και μεθοδικά. Δεν φωνάζει, δεν θορυβεί. Κερδίζει έδαφος με σταθερά βήματα.

Ακόμη και η Ελλάδα, η χώρα που πλήρωσε ακριβά την ανοχή στη Χρυσή Αυγή, βλέπει την ακροδεξιά να επιστρέφει με νέα πρόσωπα και πιο επιδέξια φρασεολογία. Οι Σπαρτιάτες, η Νίκη και η Ελληνική Λύση μπήκαν στη Βουλή σχεδόν από το πουθενά, εκπροσωπώντας ένα κομμάτι του πληθυσμού που νιώθει παραμελημένο και θυμωμένο. Οι αριθμοί τους δεν είναι απλώς ψήφοι. Είναι ένδειξη του πόσο γρήγορα μετακινείται το εκλογικό σώμα όταν νιώθει πως δεν έχει πού αλλού να στραφεί.

Όλο αυτό το κύμα δεν είναι στιγμιαίο. Είναι αποτέλεσμα πολλών ετών πολιτικής αδυναμίας, εφησυχασμού και αδιαφορίας από ηγεσίες που δεν μίλησαν με αλήθεια και δεν προσέφεραν ελπίδα. Όσο το κέντρο μοιάζει σιωπηλό και αμήχανο, τόσο τα άκρα κερδίζουν φωνή και βήμα. Και η Ευρώπη στέκεται πλέον σε ένα σταυροδρόμι. Αν δεν βρει σύντομα τρόπο να ανανεώσει την πολιτική της ηγεσία με ανθρώπους που εμπνέουν εμπιστοσύνη και ενώνουν αντί να διχάζουν, η σκιά αυτή μπορεί να γίνει μόνιμη. Και τότε δεν θα είναι πια προειδοποίηση αλλά πραγματικότητα. Μια σκοτεινή κανονικότητα.