Από τη Silicon Valley στην Αθήνα: Το στοίχημα της Ελλάδας στην τεχνητή νοημοσύνη

Η παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη στην καρδιά της αμερικανικής τεχνολογίας αναδεικνύει μια επιλογή που αποκτά κεντρική θέση στην κυβερνητική στρατηγική: η Ελλάδα να αποκτήσει τις υποδομές, το ανθρώπινο δυναμικό και τις διεθνείς διασυνδέσεις που απαιτεί η νέα οικονομία της τεχνητής νοημοσύνης.

 

Η επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στις Ηνωμένες Πολιτείες άρχισε αρκετές χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τη Νέα Υόρκη και τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ. Πρώτος σταθμός ήταν η Καλιφόρνια και η Silicon Valley, σε μια επιλογή με συγκεκριμένο οικονομικό και πολιτικό περιεχόμενο, καθώς η κυβέρνηση επιχειρεί να εντάξει την τεχνητή νοημοσύνη στον πυρήνα του νέου παραγωγικού μοντέλου της χώρας.

Ο πρωθυπουργός επισκέφθηκε τα κεντρικά γραφεία της Nvidia, όπου συναντήθηκε με τον Global VP for Business Development John Josephakis και άλλα ανώτατα στελέχη. Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι επενδύσεις σε ψηφιακές και υπολογιστικές υποδομές στην Ελλάδα και οι δυνατότητες συνεργασίας σε εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ξεναγήθηκε επίσης στο ερευνητικό κέντρο της εταιρείας, όπου αναπτύσσονται προηγμένοι ημιαγωγοί και υπολογιστικά συστήματα.

Η επιλογή της Nvidia έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Η αμερικανική εταιρεία βρίσκεται στον πυρήνα της παγκόσμιας ανάπτυξης της ΤΝ, καθώς οι επεξεργαστές και οι πλατφόρμες της αποτελούν βασικό τμήμα της υποδομής πάνω στην οποία εκπαιδεύονται και λειτουργούν τα πιο προηγμένα μοντέλα. Η επίσκεψη αποκτά συνεπώς μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα δημιουργεί τη δική της υπολογιστική βάση για εφαρμογές μεγάλης κλίμακας.

Ακολούθησε η Sequoia Capital, ένας από τους σημαντικότερους επενδυτικούς οργανισμούς της Silicon Valley. Με οικοδεσπότες τους Konstantine Buhler και Doug Leone, ο πρωθυπουργός συνομίλησε με επενδυτές, ερευνητές και στελέχη εταιρειών που αναπτύσσουν εφαρμογές από την ιατρική και την εκπαίδευση έως την αυτοματοποίηση και τη ρομποτική.

Το πρόγραμμα στην Καλιφόρνια συμπληρώνουν η εκδήλωση της Endeavor Greece «The Future of AI Elsewhere», η συνάντηση με τον δήμαρχο του Σαν Φρανσίσκο Daniel Lurie και η παρουσία του πρωθυπουργού στο Hoover Institution του Stanford. Το μήνυμα που εκπέμπεται από την επιλογή των επαφών είναι σαφές: η Αθήνα αναζητεί πρόσβαση ταυτόχρονα στην τεχνογνωσία, στα επενδυτικά κεφάλαια και στα δίκτυα μέσα στα οποία διαμορφώνονται σήμερα οι τεχνολογικές εξελίξεις.

Από την ψηφιοποίηση στην εποχή της ΤΝ

Η παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη στη Silicon Valley έρχεται να σηματοδοτήσει μια αλλαγή φάσης στην ψηφιακή πολιτική της κυβέρνησης. Τα προηγούμενα χρόνια το μεγαλύτερο μέρος της προσπάθειας επικεντρώθηκε στην ηλεκτρονική εξυπηρέτηση του πολίτη, στην ενοποίηση υπηρεσιών και στη μεταφορά διαδικασιών στο gov.gr. Η τεχνητή νοημοσύνη ανοίγει ένα διαφορετικό κεφάλαιο, καθώς πλέον το ζητούμενο αφορά τον τρόπο με τον οποίο τα δεδομένα και η υπολογιστική ισχύς μπορούν να μεταβάλουν τη λειτουργία του κράτους και της οικονομίας.

Ο ίδιος ο πρωθυπουργός έχει περιγράψει ως προτεραιότητες την αξιοποίηση της ΤΝ στις δημόσιες υπηρεσίες, την ανάπτυξη εγχώριων υπολογιστικών δυνατοτήτων και την ενίσχυση των επιχειρήσεων που μπορούν να παράγουν εφαρμογές με διεθνή προοπτική. Η υγεία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς η διαθεσιμότητα μεγάλου όγκου δεδομένων και η πρόοδος στη διαγνωστική τεχνολογία δημιουργούν πεδίο για εφαρμογές που μπορούν να ξεπεράσουν τα όρια της ελληνικής αγοράς.

Υπάρχει όμως και ένας ευρύτερος οικονομικός λόγος για τον οποίο η κυβέρνηση επενδύει πολιτικά στην ΤΝ. Η ελληνική οικονομία εξακολουθεί να χρειάζεται ταχύτερη αύξηση της παραγωγικότητας, την ώρα που η δημογραφική συρρίκνωση περιορίζει σταδιακά τη διαθέσιμη εργασία. Η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής της παραγωγής, εφόσον η χρήση της περάσει από έναν περιορισμένο αριθμό μεγάλων επιχειρήσεων στον ευρύτερο παραγωγικό ιστό.

Ο «Δαίδαλος» ως υποδομή της επόμενης ημέρας

Το πιο χειροπιαστό τμήμα αυτής της πολιτικής είναι ο εθνικός υπερυπολογιστής «Δαίδαλος», ο οποίος εγκαθίσταται στο Τεχνολογικό Πολιτιστικό Πάρκο Λαυρίου και προορίζεται να αποτελέσει τη βάση του ελληνικού εργοστασίου τεχνητής νοημοσύνης «Pharos».

Ο «Δαίδαλος» προβλέπεται να διαθέτει συνολική υπολογιστική ισχύ 89 Pflops, ενώ το έργο έχει προϋπολογισμό 58,9 εκατ. ευρώ. Μέσω του «Pharos», μέρος αυτής της ισχύος θα μπορεί να χρησιμοποιείται από ερευνητικά ιδρύματα, επιχειρήσεις και νεοφυείς εταιρείες που διαφορετικά θα δυσκολεύονταν να αποκτήσουν πρόσβαση στις εξαιρετικά απαιτητικές υπολογιστικές δυνατότητες που χρειάζεται η σύγχρονη ΤΝ.

Η σημασία του εγχειρήματος βρίσκεται ακριβώς στην πρόσβαση. Στη νέα τεχνολογική οικονομία, η δυνατότητα ανάπτυξης ενός προϊόντος εξαρτάται όλο και περισσότερο από το εάν μια ερευνητική ομάδα ή μια μικρή επιχείρηση διαθέτει επαρκή υπολογιστική ισχύ. Για μια χώρα του μεγέθους της Ελλάδας, η δημιουργία κοινής υποδομής μπορεί να περιορίσει ένα μειονέκτημα που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο να αντιμετωπιστεί.

Ο «Pharos», ο οποίος συγκαταλέγεται στα πρώτα ευρωπαϊκά AI Factories, προσανατολίζεται σε τομείς όπου η χώρα μπορεί να αναπτύξει μεγαλύτερη εξειδίκευση, όπως η υγεία, η ελληνική γλώσσα και ο πολιτισμός και η βιώσιμη ανάπτυξη. Η λογική είναι να επιλεγούν πεδία στα οποία μπορούν να συνδυαστούν η τεχνολογία με δεδομένα και επιστημονική γνώση που ήδη υπάρχουν στην Ελλάδα.

Το ελληνικό στοίχημα μέσα στην ευρωπαϊκή υστέρηση

Η προσπάθεια αποκτά διαφορετικές διαστάσεις όταν ενταχθεί στην ευρωπαϊκή εικόνα. Η Ευρώπη διαθέτει ισχυρά πανεπιστήμια, σημαντική επιστημονική παραγωγή και μεγάλες βιομηχανικές επιχειρήσεις, υστερεί όμως απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες στη χρηματοδότηση και στην εμπορική αξιοποίηση της τεχνολογίας. Στην τεχνητή νοημοσύνη το χάσμα γίνεται περισσότερο αισθητό λόγω του τεράστιου κόστους που απαιτούν τα κέντρα δεδομένων, οι ημιαγωγοί και η εκπαίδευση προηγμένων μοντέλων.

Για την Ελλάδα, επομένως, η επιδίωξη δεν μπορεί να είναι η αναπαραγωγή της Silicon Valley σε μικρότερη κλίμακα. Περισσότερο ρεαλιστική είναι η αναζήτηση συγκεκριμένων τομέων στους οποίους η χώρα μπορεί να ενταχθεί στις ευρωπαϊκές αλυσίδες τεχνολογικής αξίας, αξιοποιώντας την παρουσία ερευνητών, την ανάπτυξη τηλεπικοινωνιακών και ενεργειακών δικτύων και τη δυνατότητα άντλησης ευρωπαϊκών πόρων.

Σε αυτό το πλαίσιο αποκτούν περιεχόμενο και οι συναντήσεις της Καλιφόρνιας. Η Nvidia εκπροσωπεί την τεχνολογική υποδομή πάνω στην οποία χτίζεται μεγάλο μέρος της σημερινής επανάστασης της ΤΝ, ενώ η Sequoia εκπροσωπεί τον μηχανισμό μέσω του οποίου μια καινοτόμος ιδέα μπορεί να χρηματοδοτηθεί, να αναπτυχθεί γρήγορα και να απευθυνθεί στην παγκόσμια αγορά. Πρόκειται για δύο τομείς στους οποίους η Ευρώπη και ακόμη περισσότερο η Ελλάδα έχουν σημαντική απόσταση να καλύψουν.

Η πραγματική δυσκολία βρίσκεται στις επιχειρήσεις και στις δεξιότητες

Οι νέες υποδομές, πάντως, αποτελούν μόνο μία πλευρά της προσπάθειας. Η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ψηφιακή Δεκαετία του 2026 καταγράφει πρόοδο σε κρίσιμα έργα, επισημαίνει όμως παράλληλα τη χαμηλή υιοθέτηση προηγμένων ψηφιακών τεχνολογιών από τις ελληνικές επιχειρήσεις, τις ελλείψεις δεξιοτήτων και το σχετικά μικρό μερίδιο ειδικών τεχνολογιών πληροφορικής στην απασχόληση.

Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση για την επόμενη περίοδο. Ένας υπερυπολογιστής μπορεί να κατασκευαστεί μέσα σε λίγα χρόνια και ένα δημόσιο πληροφοριακό σύστημα μπορεί να αναβαθμιστεί με μια συγκεκριμένη επένδυση. Η αλλαγή του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν δεκάδες χιλιάδες μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις είναι πολύ πιο σύνθετη διαδικασία, επειδή απαιτεί επενδύσεις, νέες δεξιότητες και διαφορετική επιχειρηματική κουλτούρα.

Αντίστοιχα σύνθετη είναι η επίδραση στην εργασία. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να καλύψει ελλείψεις προσωπικού και να αυξήσει την απόδοση εργαζομένων και επιχειρήσεων, αλλά ταυτόχρονα μεταβάλλει επαγγέλματα και περιορίζει την ανάγκη για ορισμένες επαναλαμβανόμενες εργασίες. Η κατάρτιση και η προσαρμογή του εκπαιδευτικού συστήματος αποκτούν συνεπώς ανάλογη σημασία με τις επενδύσεις σε μηχανήματα και λογισμικό.

Το επόμενο βήμα μετά τη Silicon Valley

Το ταξίδι του Κυριάκου Μητσοτάκη στην Καλιφόρνια αποκτά έτσι ενδιαφέρον περισσότερο ως ένδειξη της κατεύθυνσης που επιλέγει η κυβέρνηση παρά ως μεμονωμένο γεγονός. Η Ελλάδα προσπαθεί να βρεθεί εγκαίρως μέσα σε μια τεχνολογική μετάβαση η οποία εξελίσσεται με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα από προηγούμενες αλλαγές και αναδιαμορφώνει ήδη ολόκληρους κλάδους.

Το κρίσιμο σημείο θα είναι η σύνδεση των διαφορετικών κομματιών. Ο «Δαίδαλος» και ο «Pharos» μπορούν να εξασφαλίσουν πρόσβαση στην απαραίτητη υπολογιστική ισχύ. Τα πανεπιστήμια και τα ερευνητικά κέντρα διαθέτουν επιστημονικό δυναμικό. Οι επαφές με τη Silicon Valley μπορούν να ανοίξουν δίαυλο προς διεθνή κεφάλαια και τεχνογνωσία. Αυτό που απομένει είναι να μετατραπούν αυτές οι δυνατότητες σε περισσότερες επιχειρήσεις, εφαρμογές και θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης.

Η Ελλάδα δύσκολα θα διεκδικήσει πρωταγωνιστικό ρόλο στην κατασκευή των μεγαλύτερων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης ή στον παγκόσμιο ανταγωνισμό των ημιαγωγών. Μπορεί όμως να διεκδικήσει θέση σε επιλεγμένες εφαρμογές, να χρησιμοποιήσει την ΤΝ για την αναβάθμιση του κράτους και της παραγωγής και να δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο περισσότερες τεχνολογικές εταιρείες θα έχουν λόγο να επενδύσουν.

Αυτό είναι τελικά και το ουσιαστικό περιεχόμενο της στάσης στη Silicon Valley πριν από τη μετάβαση του πρωθυπουργού στη Νέα Υόρκη. Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει πλέον την τεχνητή νοημοσύνη ως παράμετρο οικονομικής ισχύος και ανταγωνιστικότητας για την επόμενη δεκαετία. Το μεγάλο στοίχημα αρχίζει όταν τελειώσουν οι συναντήσεις στην Καλιφόρνια: αν αυτή η επιλογή θα περάσει από τις υποδομές και τα κυβερνητικά σχέδια στην καθημερινή λειτουργία της ελληνικής οικονομίας.