Επιστροφή στο… παρελθόν: Νοσταλγία, μάρκετινγκ ή και τα δύο
Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην ξαφνική έκδοση του theopinion.gr ΑΦΟΡΜΗ Ο Χρόνος.
Νικολέτα Τσορμπατζόγλου 
Τα τελευταία χρόνια, η οθόνη μας γεμίζει ξανά με ιστορίες που θεωρούσαμε κλειστές στο χρόνο. Από τα ριμέικ των «Ghostbusters» μέχρι σειρές όπως το «Friends: The Reunion» ή στην ελληνική τηλεόραση με το «Παρά Πέντε» και το «Τι ψυχή θα παραδώσεις», η βιομηχανία της ψυχαγωγίας φαίνεται να κοιτάζει συνεχώς προς το παρελθόν. Και δεν πρόκειται απλώς για καλλιτεχνική επιλογή: είναι μια στρατηγική μάρκετινγκ που εκμεταλλεύεται τη νοσταλγία, ένα από τα πιο ισχυρά συναισθηματικά εργαλεία για το κοινό.
Παλιότερα το περιεχόμενο ήταν πιο αυθεντικό. Στις δεκαετίες του 1980 και 1990, η τηλεόραση, και ειδικά η κρατική ΕΡΤ, είχε τον πλήρη έλεγχο της ψυχαγωγίας και της ενημέρωσης. Οι σειρές προβάλλονταν σε συγκεκριμένες ώρες, με το κοινό να περιμένει υπομονετικά. Οι πρεμιέρες ταινιών γέμιζαν αίθουσες, ενώ οι εφημερίδες είχαν τον χρόνο να αναλύσουν και να σχολιάσουν τάσεις και γεγονότα, δίνοντας βάθος που η σημερινή ταχύτατη ενημέρωση στο διαδίκτυο σπάνια προσφέρει. Η καθυστέρηση αυτή δημιούργησε πολιτισμική μνήμη, κάνοντας τα έργα διαχρονικά. Σήμερα, οι πλατφόρμες streaming και τα social media φέρνουν τα πάντα στην οθόνη μας μέσα σε δευτερόλεπτα. Οι σειρές ξεκινάνε και τελειώνουν γρήγορα, ενώ η συζήτηση για νέα έργα είναι συνεχής στο διαδίκτυο. Παρά την αδιάκοπη ροή, παρατηρείται επιστροφή στο παρελθόν: κλασικά έργα αναβιώνουν, ταινίες ξαναγυρίζονται και σειρές που είχαν γράψει ιστορία επιστρέφουν.
Η εξήγηση είναι κυρίως μάρκετινγκ. Η νοσταλγία απευθύνεται σε δύο γενιές ταυτόχρονα: όσους θυμούνται το αρχικό έργο και όσους το ανακαλύπτουν τώρα. Η αναγνωρισιμότητα μειώνει τον επιχειρηματικό κίνδυνο και δημιουργεί συναισθηματική ασφάλεια σε έναν κόσμο που αλλάζει ταχύτατα. Παράλληλα, η διαχρονικότητα των ιστοριών παίζει σημαντικό ρόλο: κλασικοί χαρακτήρες, αξεπέραστες πλοκές και εικονικές σκηνές παραμένουν επίκαιρες επειδή μιλούν σε καθολικές ανθρώπινες εμπειρίες. Επίσης κεντράρει περισσότερο στο κοινό που όταν αγαπούσε τα project δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να επενδύσει στο εμπόρευμα τις κάθε παραγωγής. Τώρα όμως, όντας σε παραγωγική ηλικία μπορούν και να πάνε περισσότερο στο σινεμά αλλά και να αγοράσουν με μεγαλύτερη συχνότητα εμπόρευμα της κάθε σειράς και ταινίας.
Παραδείγματα όπως το ριμέικ του «Μean Girls », που συνδύασε τη μαγεία των 80s με σύγχρονα εφέ, ή το reboot του «Stranger Things», που ξαναζωντανεύει τη δεκαετία του ’80 για νέα κοινά, δείχνουν ότι η νοσταλγία λειτουργεί και ως ψυχαγωγικό εργαλείο και ως στρατηγική μάρκετινγκ. Στην τηλεόραση, σειρές όπως το «Fuller House» ή το «And Just Like That…» ξαναφέρνουν αγαπημένους χαρακτήρες και ιστορίες, ενώνοντας γενιές μέσα από κοινές αναμνήσεις. Αλλά και ελληνικές παραγωγές με remakes που έρχονται φέτος, με πολύ πιο έντονη συχνότητα από τα παλιότερα χρόνια, όπως το «Παρά Πέντε », το «Τι ψυχή θα παραδώσεις μωρή» και το « Σόι Σου».
Η επιστροφή στο παρελθόν δεν είναι μόδα αλλά μια στρατηγική που συνδυάζει πολιτισμική μνήμη, συναισθηματική ασφάλεια και οικονομική λογική. Κάθε ριμέικ ή reboot είναι μια «επένδυση συναισθημάτων»: θυμίζει ότι τα αγαπημένα έργα μπορούν να επιστρέψουν και να πουλήσουν ξανά. Στον γρήγορο κόσμο της σύγχρονης ψυχαγωγίας, η νοσταλγία παραμένει το πιο ισχυρό εργαλείο για να συνδέσει το παρελθόν με το παρόν και να διασφαλίσει ότι οι αγαπημένες μας ιστορίες δεν θα χαθούν ποτέ στον χρόνο.
Ρωτήσαμε μερικούς Gen-Z από την Θεσσαλονίκη πώς βλέπουν την επιστροφή των σειρών και των ταινιών αλλά και την αύξηση των remake. Η γενικότερη άποψη είναι πως όσο τα remakes γίνονται με ωραίο τρόπο και είναι πετυχημένα καθώς απευθύνονται σε ένα κοινό που θα εκτιμήσει το οποιοδήποτε come back τόσο θα έχουν επιτυχία. Θεωρούν πως υπάρχουν ορισμένες σειρές και ταινίες που έχουν γνωρίσει τόσο μεγάλη επιτυχία που είναι αδύνατον να αγνοηθούν και στο σήμερα. Οι προηγούμενες γενιές ιδιαίτερα πριν βγει το streaming είχαν περιορισμένες επιλογές και γίνονταν εύκολα φανατικοί θεατές σειρών και ταινιών. Επομένως, σύμφωνα με την νεολαία, τα μέσα βρίσκουν τρόπο να χτυπήσουν στο συναίσθημα και να απευθυνθούν σε αυτό το κοινό που έχει κάθε λόγο να θέλει να αναβιώσει τον τρόπο που ένιωθε στα νεότερα του χρόνια, παρακολουθώντας το υλικό που κατανάλωνε ως παιδί, έφηβος, νέος ενήλικας κλπ.
Πιστεύουν πως γίνονται γιατί οι εταιρίες καρπώνονται μια εξασφαλισμένη επιτυχία με λιγότερο ρίσκο αλλά και γιατί χτυπάνε στο συναίσθημα. Οι νέοι θεωρούν πως η νοσταλγία είναι ένα πολύ έντονο συναίσθημα που είναι εύκολο να εκμεταλλευτεί ο χώρος τον μέσων. Δεν είναι κάτι καινούριο, το βλέπουμε από την απαρχή της τηλεόρασης, του κινηματογράφου γενικότερα στην μουσική, στα ρούχα και σε ότι μπορεί να πουληθεί. Το παρελθόν είναι κάτι που όσο περνάνε τα χρόνια μυθοποιείται, όλοι σκέφτονται τις «παλιές καλές εποχές» (που στην τελική δεν ήταν και τόσο καλές, αλλά ο χρόνος το αλλοιώνει) , υπάρχει μια εξιδανίκευση που συμβαίνει γιατί οι άνθρωποι έχουμε επιλεκτική μνήμη. Θυμόμαστε μόνο τα καλά και ξεχνάμε τα κακά. Άρα στην τελική οι νέοι έχουν μερική επίγνωση γιατί γίνονται τα remakes αλλά συνεχίζουν να τα παρακολουθούν και να ανυπομονούν για αυτά, αν δουν πως όντως έχουν φτιαχτεί με αγάπη και δεν έχουν στόχο μόνο να βγάλουν λεφτά οι παραγωγές.