Γιατί συνεχίζεται ο βήχας μετά το κρυολόγημα – Πώς μπορούμε να ανακουφιστούμε

Το κρυολόγημα έχει υποχωρήσει, ο πυρετός και η καταρροή αποτελούν πλέον παρελθόν, όμως ο βήχας εξακολουθεί να ταλαιπωρεί. Αυτό που συμβαίνει είναι γνωστό ως μεταλοιμώδης βήχας και μπορεί να διαρκέσει από τρεις έως οκτώ εβδομάδες μετά τη λοίμωξη.

Μάλιστα, εμφανίζεται σε έως και έναν στους τέσσερις ενήλικες, όπως εξηγεί στη Washington Post η Megan Conroy, πνευμονολόγος και εντατικολόγος στο Ιατρικό Κέντρο Wexner του Πανεπιστημίου Πολιτείας του Οχάιο. Οι περισσότερες λοιμώξεις του αναπνευστικού, μεταξύ των οποίων το κρυολόγημα, η γρίπη και η COVID-19, προκαλούνται από ιούς και συνήθως ολοκληρώνονται μέσα σε μία έως δύο εβδομάδες. Ωστόσο, ο βήχας είναι σχεδόν πάντα το τελευταίο σύμπτωμα που υποχωρεί.

Γιατί ο βήχας επιμένει μετά την ίωση

Ο ακριβής τρόπος με τον οποίο προκαλείται ο μεταλοιμώδης βήχας δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι ορισμένοι ιοί αφήνουν πίσω τους φλεγμονή και μικρές βλάβες στο επιθήλιο, δηλαδή στην εσωτερική επένδυση των αεραγωγών. Παράλληλα, στην εμφάνισή του ενδέχεται να συμβάλλουν και άλλοι παράγοντες:

• Οπισθορρινική έκκριση: Οι εκκρίσεις από τα ιγμόρεια κατευθύνονται προς τον φάρυγγα, ερεθίζοντας τους υποδοχείς που προκαλούν τον βήχα.
• Παλινδρόμηση: Στη λαρυγγοφαρυγγική μορφή της, μικρές ποσότητες οξέος φτάνουν μέχρι τον λαιμό και προκαλούν βήχα ή την αίσθηση ενός «κόμπου», ακόμη και όταν δεν υπάρχουν καούρες.
• Άσθμα: Μια ίωση μπορεί να ενεργοποιήσει ήπιο άσθμα ή φλεγμονή που μέχρι τότε παρέμενε χωρίς εμφανή συμπτώματα.
• Ο ίδιος ο βήχας: Όσο συνεχίζεται, μπορεί να προκαλέσει υπερδιέγερση των νεύρων της αναπνευστικής οδού, με αποτέλεσμα να αντιδρούν ακόμη και σε μικρές μεταβολές της θερμοκρασίας. Οι γιατροί περιγράφουν αυτό το φαινόμενο ως υπερευαισθησία του βήχα.

Ο κρύος και ξηρός αέρας, αλλεργιογόνα όπως η σκόνη και το τρίχωμα των κατοικιδίων, η έντονη σωματική δραστηριότητα, αλλά και το κάπνισμα ή το άτμισμα μπορούν να επιδεινώσουν την κατάσταση. Η Conroy προτείνει να καλύπτουμε το στόμα μας με κασκόλ ή μάσκα όταν βγαίνουμε στο κρύο. Από την πλευρά της, η οικογενειακή γιατρός Elizabeth Foley Mock, μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Αμερικανικής Ακαδημίας Οικογενειακών Ιατρών, συστήνει τη χρήση υγραντήρα σε χώρους όπου η θέρμανση λειτουργεί συνεχώς.

Τι μπορεί να βοηθήσει και τι πρέπει να αποφεύγουμε

Στις περισσότερες περιπτώσεις, ο μεταλοιμώδης βήχας υποχωρεί σταδιακά χωρίς κάποια ειδική θεραπεία. Μέχρι τότε, η κατανάλωση ενός κουταλιού μελιού μερικές φορές μέσα στην ημέρα μπορεί να προσφέρει ανακούφιση στον λαιμό. Το μέλι, ωστόσο, δεν πρέπει να χορηγείται σε βρέφη κάτω του ενός έτους. Σύμφωνα με την ειδικό, τα περισσότερα μη συνταγογραφούμενα αντιβηχικά έχουν περιορισμένη αποτελεσματικότητα, ενώ ορισμένα ενδέχεται να προκαλέσουν προβλήματα. Για παράδειγμα, τα αποσυμφορητικά, όπως η ψευδοεφεδρίνη, μπορούν να αυξήσουν την αρτηριακή πίεση και να αλληλεπιδράσουν με άλλα φάρμακα. Επιπλέον, πολλά σιρόπια περιέχουν παρακεταμόλη. Επομένως, η ταυτόχρονη λήψη περισσότερων από ενός σκευασμάτων μπορεί να οδηγήσει σε ακούσια υπερδοσολογία και ηπατική βλάβη.

Οι δύο γιατροί θεωρούν τη γουαϊφενεσίνη μια ασφαλή επιλογή, καθώς βοηθά στη ρευστοποίηση της βλέννας, χωρίς όμως να έχει εντυπωσιακή επίδραση στον βήχα. Σε κάθε περίπτωση, πριν από τη χρήση οποιουδήποτε φαρμακευτικού σκευάσματος, είναι προτιμότερο να προηγείται συμβουλή από τον φαρμακοποιό. Όταν ο βήχας συνοδεύεται από την αίσθηση εκκρίσεων στον λαιμό ή στα ιγμόρεια, ενδέχεται να βοηθήσουν οι ρινικές πλύσεις με φυσιολογικό ορό, ένα ρινικό σπρέι κορτικοστεροειδών ή ένα αντιισταμινικό. Αν υπάρχει υποψία παλινδρόμησης, συνιστάται να περιορίζονται τα καρυκεύματα, η σάλτσα ντομάτας, η σοκολάτα, η καφεΐνη και το αλκοόλ. Παράλληλα, είναι προτιμότερο τα γεύματα να είναι μικρότερα και να αποφεύγεται η κατάκλιση για τουλάχιστον δύο ώρες μετά το φαγητό. Αντίθετα, η χρήση αντιβιοτικών δεν ενδείκνυται, καθώς η αρχική αιτία είναι ιογενής, όπως επισημαίνουν και οι σχετικές οδηγίες του βρετανικού NICE.

Η πρόληψη παραμένει η καλύτερη αντιμετώπιση

Στην Ελλάδα, οι λοιμώξεις του αναπνευστικού παρουσιάζουν αύξηση κατά τους ψυχρότερους μήνες. Σύμφωνα με τον Εθνικό Οργανισμό Δημόσιας Υγείας (ΕΟΔΥ), η περίοδος της γρίπης εκτείνεται από τον Οκτώβριο έως τον Απρίλιο και κορυφώνεται κατά το πρώτο τρίμηνο του έτους. Την ίδια περίοδο κυκλοφορούν παράλληλα και οι ιοί που προκαλούν το κοινό κρυολόγημα. Ο αποτελεσματικότερος τρόπος για να αποφύγουμε έναν επίμονο βήχα είναι να προλάβουμε εξαρχής τη μόλυνση. Το συχνό πλύσιμο των χεριών, η χρήση χαρτομάντιλων μιας χρήσης και η αποφυγή του συνωστισμού σε κλειστούς χώρους μπορούν να περιορίσουν τη μετάδοση των ιών. Για τις ευπαθείς ομάδες, όπως τα άτομα άνω των 60 ετών και όσοι αντιμετωπίζουν χρόνια νοσήματα, το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών δίνει προτεραιότητα στον εμβολιασμό κατά της γρίπης και της COVID-19.

Πότε ο επίμονος βήχας χρειάζεται ιατρική εξέταση

Η ιατρική αξιολόγηση είναι απαραίτητη όταν τα υπόλοιπα συμπτώματα του κρυολογήματος δεν παρουσιάζουν βελτίωση ή όταν εμφανίζονται καινούργια. Ειδικότερα, όσοι είναι άνω των 60 ετών, καπνίζουν ή έχουν καπνίσει για πολλά χρόνια, καθώς και όσοι πάσχουν από κάποια αναπνευστική νόσο, όπως το άσθμα, δεν θα πρέπει να περιμένουν περισσότερο από δύο εβδομάδες πριν απευθυνθούν σε γιατρό, σύμφωνα με τη σύσταση της Mock. Ανησυχία χρειάζεται επίσης όταν ο βήχας επιδεινώνεται αντί να υποχωρεί, δυσκολεύει την καθημερινότητα ή συνεχίζεται για περισσότερες από οκτώ εβδομάδες. Σε αυτή την περίπτωση χαρακτηρίζεται χρόνιος και ενδέχεται να οφείλεται σε διαφορετική αιτία. Η δύσπνοια, ο πόνος στο στήθος, η παρουσία αίματος στα πτύελα και η ανεξήγητη απώλεια βάρους αποτελούν επιπλέον συμπτώματα που απαιτούν άμεση ιατρική εξέταση.

Ανάλογα με την αιτία που προκαλεί τον βήχα, ο γιατρός μπορεί να συστήσει εισπνεόμενα φάρμακα για το άσθμα, αλγινικά σκευάσματα για την παλινδρόμηση ή φάρμακα που περιορίζουν το αντανακλαστικό του βήχα. Ωστόσο, όπως επισημαίνει η ειδικός, οι συγκεκριμένες θεραπείες προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση, μέχρι να δράσει ο σημαντικότερος παράγοντας για την υποχώρηση του μεταλοιμώδους βήχα: ο χρόνος.