Πασχαλινές αποδράσεις: Γιορτάζοντας ήθη και τα έθιμα της Ελλάδας

Το βάψιμο των κόκκινων αυγών τη Μεγάλη Πέμπτη, ο στολισμός των Επιταφίων και η Περιφορά τους με τη συνοδεία ψαλμών και φιλαρμονικών, το σπάσιμο των κανατιών, οι Θείες Λειτουργίες και η Ανάσταση του Κυρίου καθιστούν το Πάσχα στην Ελλάδα μοναδικό!

Πασχαλινές προτάσεις του TheOpinion σε προορισμούς με τα δικά τους ήθη και έθιμα, σε προορισμούς που θα σας μεταφέρουν την κατανυχτική ατμόσφαιρα των ημερών.

Ρεπορτάζ: Ντέπυ Χιωτοπούλου (hiotopoulou@gmail.com)

Μεγάλη Δευτέρα σήμερα, 6 Απριλίου, ημέρα όπου ξεκινάει η εβδομάδα των Παθών του Ιησού Χριστού. Ημέρα αφιερωμένη στη μνήμη του Ιωσήφ, γιου του Ιακώβ, που αναφέρεται στην Παλαιά Διαθήκη και στην άκαρπη συκιά, που την καταράστηκε ο Χριστός και ξεράθηκε μ’ ένα του λόγο.

Λίγες ημέρες πριν τον εορτασμό της Ανάστασης του Κυρίου, και καθώς οι καιρικές συνθήκες βλέπουμε να βελτιώνονται, σας παρουσιάζουμε προορισμούς με τα δικά τους πασχαλινά ήθη και έθιμα, που αν μη τι άλλο, κάνουν τις ημέρες του Πάσχα, μοναδικές. Λίγο μακρινές, λίγο πιο κοντινές, έχετε χρόνο να αποφασίσετε για το πού τελικά θα περάσετε τις ολιγοήμερες αποδράσεις σας, με αφορμή το Πάσχα.

Προτάσεις, που μπορείτε να πραγματοποιήσετε είτε αυτόνομα είτε συμμετέχοντας σε κάποια οργανωμένη εκδρομή. Προλαβαίνετε!

Κέρκυρα

Το Πάσχα στο νησί των Φαιάκων, την Κέρκυρα, είναι μοναδικό, είναι ιδιαίτερα κατανυκτικό. Με επίκεντρο την Παλιά Πόλη – Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO-, το Κερκυραϊκό Πάσχα προβάλλει ως ένα σύνολο παμπάλαιων τελετών και εθίμων, μοναδικής ομορφιάς.

Η πόλη πλημμυρίζει με τους Επιταφίους των ιστορικών εκκλησιών, τους συγκλονιστικούς πένθιμους ήχους των Φιλαρμονικών ενώ το Μεγάλο Σάββατο αναβιώνει το παμπάλαιο έθιμο της ρίψης των μπότηδων προαναγγέλλοντας το χαρμόσυνο γεγονός της Ανάστασης.

Τη Μεγάλη Παρασκευή όλες οι εκκλησίες της πόλης οργανώνουν την περιφορά των Επιταφίων τους, ψάλλουν κατανυκτικά τα «Εγκώμια», ενώ οι μπάντες των Φιλαρμονικών περιλαμβάνουν διασκευές από τα κλασικά έργα όπως το Adagio του Albinoni και «Εις Άδου Κάθοδος» από την «Φιλαρμονική Εταιρεία Κέρκυρας» (Παλαιά), τη Marcia Funebre του Giuseppe Verdi από την «Φ. Ε. Μάντζαρος» (Μπλε), το «Πένθιμο Εμβατήριο» του Chopin από τη Φ.E. «Καποδίστριας». To Μεγάλο Σάββατο στις 6:00 το πρωί γίνεται αναπαράσταση του Σεισμού μετά την Ανάσταση του Κυρίου, που πραγματοποιείται στον Ι.Ν. Υπεραγίας Θεοτόκου Φανερωμένης (Παναγία των Ξένων), στην Πλακάδα του Αγίου.

Στις 9:00 πραγματοποιείται λιτάνευση του Ιερού Σκηνώματος του Αγίου Σπυρίδωνος και περιφορά του Επιταφίου του Ιερού Ναού Του. Πρόκειται για την αρχαιότερη λιτανεία του Αγίου, που πραγματοποιείται σε ανάμνηση της θαυματουργικής απαλλαγής του νησιού από τη σιτοδεία, πιθανόν το έτος 1553.

Το σκήνωμα του Αγίου Σπυρίδωνος, μετά τη λιτάνευσή Του στην πόλη, τοποθετείται στη θύρα για τριήμερο προσκύνημα.

Στις 11:00 μετά το πέρας της λιτανείας, τελείται ο Εσπερινός της Αναστάσεως στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό και όταν ο Μητροπολίτης ψάλλει τον στίχο «Ἀνάστα, ὁ Θεός, κρῖνον τὴν γῆν…» οι καμπάνες όλων των εκκλησιών της πόλης σημαίνουν χαρμόσυνα και από τα μπαλκόνια των σπιτιών οι κάτοικοι ρίχνουν πήλινα δοχεία γεμάτα νερό (μπότηδες).

Σύμφωνα με την παράδοση, με τον κρότο από το σπάσιμο συμβολίζεται η νίκη της ζωής επί του θανάτου. Στις 11:01 στην περιοχή της Πίνιας (Κουκουνάρα), στο παλαιό εμπορικό κέντρο της πόλης, αναβιώνει το έθιμο της «Μαστέλας». Σ’ ένα στολισμένο με μυρτιές και κορδέλες βαρέλι γεμάτο νερό, οι περαστικοί ρίχνουν κέρματα, κάνοντας μια ευχή. Με την αναγγελία (κωδωνοκρουσίες) της πρώτης Ανάστασης, ο πρώτος που βουτάει στη «Μαστέλα» λαμβάνει και το περιεχόμενό της, δηλαδή τα κέρματα και το… μπουγέλο.

Το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου, στις 22:00, γίνεται η υποδοχή Αγίου Φωτός του Παναγίου Τάφου. Πραγματοποιείται στο Πεντοφάναρο (Λιστόν) με το Άγιο Φως να μεταφέρεται στο ναό της Αγίας Παρασκευής (Πόρτα Ρεμούντα), όπου αρχίζει η Ακολουθία της Αναστάσεως του Κυρίου. Στη συνέχεια μεταβαίνουν στο Πάλκο της Πάνω Πλατείας για την τελετή της Αναστάσεως, με τις τρεις φιλαρμονικές της πόλης να παιανίζουν ταυτόχρονα το εμβατήριο «Γραικοί» μέσα σε μια φαντασμαγορική ατμόσφαιρα.

Info

-Για να πάτε στην Κέρκυρα, από Θεσσαλονίκη μέχρι την Ηγουμενίτσα θα διανύσετε 325 χλμ. στην Εγνατία Οδό. Το ταξίδι υπολογίζεται περίπου 3,5 ώρες και για τα διόδια θα πληρώσετε 13,55 ευρώ.

Στη συνέχεια θα επιβιβαστείτε στο πλοίο, όπου υπάρχουν πολύ συχνά δρομολόγια, με το ταξίδι να διαρκεί 1,3 ώρα.

Άρτα

Γνωστή για το φημισμένο της γεφύρι, η Άρτα, προσφέρει πολλές ομορφιές τόσο εντός πόλης όσο και πέριξ αυτής.

Η Βυζαντινή Εβδομάδα που διοργανώνει ο Δήμος Αρταίων αποτελεί έναν θεσμό αφιερωμένο στη θρησκευτική μουσική, την πολιτιστική παράδοση και το κατανυκτικό πνεύμα της Μεγάλης Εβδομάδας.

Τη Μεγάλη Πέμπτη στις ενορίες της πόλης βάφουν τα αυγά, και το βράδυ στον αύλειο χώρο του βυζαντινού ναού της Αγίας Θεοδώρας – πολιούχου της Άρτας- αναβιώνει το έθιμο της Μεγάλης Φωτιάς. Ένα έθιμο το οποίο είναι εγγεγραμμένο στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας.

Και ο Στολισμός Επιταφίων Άρτας, είναι έθιμο εγγεγραμμένο στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, και γίνεται ώρα 11.00 στους ιερούς ναούς Αγίας Θεοδώρας και Παντοκράτορα.

Τη Μεγάλη Παρασκευή (20.30) θα πραγματοποιηθεί η περιφορά των Επιταφίων στο κέντρο της πόλης, με τη συνοδεία της Φιλαρμονικής του Μ/Φ Συλλόγου Άρτης «Ο Σκουφάς».

Όλοι οι Επιτάφιοι από τις εκκλησίες της Άρτας (Αγίας Θεοδώρας, Αγ. Νικόλαος, Αγ. Γεώργιος, Αγ. Απόστολοι, Αγ. Μάξιμος του Γραίκου κτλ.) συγκεντρώνονται στην κεντρική πλατεία της πόλης -την Εθνικής Αντίστασης- εκεί όπου βρίσκεται η Μητρόπολη του Αγίου Δημητρίου.

Το έθιμο με το σπάσιμο κανατιών, όπως φαίνεται δεν αναβιώνει μόνο στην Κέρκυρα, αλλά το συναντάμε και στην Άρτα.

Το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου, στις 10 το πρωί, στον πεζόδρομο Σκουφά / Ιστορικό Δημαρχείο, με τη συνοδεία της Φιλαρμονικής του Μ/Φ Συλλόγου Άρτης «Ο Σκουφάς» θα αναβιώσει το έθιμο με το σπάσιμο πιάτων και κανατιών.

Ενώ την Κυριακή του Πάσχα, 12 Απριλίου, στο γραφικό χωριό Ροδαυγή (24 χλμ.), μετά τον Εσπερινό της Αγάπης, στις 19.00, θα αναβιώσει στην πλατεία το έθιμο Καγκελάρι από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Ροδαυγής.

Άλλο ένα έθιμο εγγεγραμμένο στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, το οποίο, εκτός από ανήμερα του Πάσχα, αναβιώνει και τη δεύτερη μέρα της Αγίας Παρασκευής, του Αγίου Παντελεήμονος 27/7.

Το Καγκελάρι θα αναβιώσει τη Δευτέρα του Πάσχα 13 Απριλίου, μετά το τέλος της θείας λειτουργίας (10.00 π.μ.) στο προαύλιο του ιερού ναού Αγίου Γεωργίου στον Αμμότοπο (22 χλμ.).

Info

-Η Άρτα απέχει περίπου 320 χλμ. από Θεσσαλονίκη ακολουθώντας την Εγνατία οδό, στο μεγαλύτερο κομμάτι, και μετά τα Ιωάννινα βγαίνετε στην Ιονία οδό (πινακίδα προς Αθήνα, Πάτρα). Για τα διόδια θα πληρώσετε 14,8 ευρώ.

Μετέωρα

Στη σκιά των επιβλητικών βράχων των Μετεώρων, θα βιώσετε αυθεντικές εμπειρίες πίστης, κατάνυξης και πολιτισμού.

Οι Ιερές Ακολουθίες της Μεγάλης Εβδομάδας, στους ναούς της πόλης και στις Ιερές Μονές των Μετεώρων είναι ιδιαίτερα κατανυχτικές.

Ξεχωριστή θέση έχει το εντυπωσιακό άναμμα του «Φανού» στη Θεόπετρα, ένα έθιμο βαθιά συνδεδεμένο με το μήνυμα της Ανάστασης και την αναγέννηση της φύσης. Στις 12 τα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου ανάβουν τη φωτιά και οι φλόγες του Φανού αναγγέλλουν το μεγάλο γεγονός της Χριστιανοσύνης -την Ανάσταση του Κυρίου.

Οι εορτασμοί κορυφώνονται την Ανάσταση και συνεχίζονται με λαϊκές πασχαλινές εκδηλώσεις, όπως τα παραδοσιακά πασχαλόγιορτα με χορούς και τραγούδια, η τελετουργική Ένδυση του Μητροπολίτη και ο Εσπερινός της Αγάπης, καθώς και η καθιερωμένη περιφορά Ιερών Εικόνων και Αγίων Λειψάνων (Τρίτη του Πάσχα 13/4, ώρα 10.00, στο Καστράκι), που συγκεντρώνει πλήθος πιστών και επισκεπτών.

Η τελετουργική Ένδυση του Μητροπολίτη πραγματοποιείται την Κυριακή του Πάσχα 12/4, ώρα 17.30, στα γραφεία Ιεράς Μητροπόλεως Σταγών και Μετεώρων, και στη συνέχεια με πομπή και συνοδεία της Φιλαρμονικής του Δήμου Μετεώρων θα καταλήξουν στον Μητροπολιτικό ναό Αγίου Βησσαρίωνος όπου θα αναγνωστεί το Άγιο Ευαγγέλιο στην ελληνική και σε άλλες ξένες γλώσσες.

Ο Εσπερινός της Αγάπης στις 18.30 στον Μητροπολιτικό ναό Αγίου Βησσαρίωνος.

Τα πασχαλόγιορτα αναβιώνουν την πρώτη έως την Τρίτη μέρα του Πάσχα σε όλα σχεδόν τα χωριά του Δήμου Μετεώρων. Τη Δευτέρα 13 και την Τρίτη 14/4 θα αναβιώσουν στο ξωκλήσι Αγίου Δημητρίου – Πουλιάνα Καλαμπάκας (17.00).

Info

-Από Θεσσαλονίκη η Καλαμπάκα απέχει περίπου 230 χλμ., και ακολουθείτε είτε την εθνική οδό Θεσσαλονίκης – Αθηνών και βγαίνετε στην έξοδο για Τρίκαλα και στη συνέχεια για Καλαμπάκα, είτε την Εγνατία Οδό για Ιωάννινα, βγαίνετε στην έξοδο για Καλαμπάκα και συνεχίζετε στον τελικό σας προορισμό.

Και στις δυο περιπτώσεις τα χιλιόμετρα και η χρονική διάρκεια του ταξιδιού είναι περίπου ίδια, ωστόσο αυτό που διαφοροποιείται είναι το κόστος των διοδίων: στην Α’ διαδρομή το κόστος είναι 12,4 ευρώ, και στη Β’ διαδρομή 5,9 ευρώ.

-Σχετικά με τις μονής Μετεώρων, έξι είναι σε λειτουργία: Μεγάλου Μετεώρου, Βαρλαάμ, Αγίας Τριάδος, Αγίου Νικολάου Αναπαυσά, Αγίου Στεφάνου και Αγίου Ρουσάνου. Πληροφορίες σχετικά με τα ωράρια λειτουργίας τους εδώ

Ναύπακτος

Η Ναύπακτος με το γραφικό της λιμάνι προσελκύει εκατοντάδες επισκέπτες και για τις ημέρες του Πάσχα.

Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής, το Ενετικό Λιμάνι μεταμορφώνεται σε ένα σκηνικό σπάνιας ομορφιάς και συγκίνησης. Οι δεκάδες αναμμένες δάδες στις πολεμίστρες των τειχών και ο φλεγόμενος σταυρός στην είσοδο του Λιμανιού δημιουργούν μία μοναδική εικόνα.

Οι Επιτάφιοι των δύο κεντρικών Ενοριών, του Ιερού Μητροπολιτικού Ναού του Αγίου Δημητρίου και του Ιερού Ναού της Αγίας Παρασκευής, συναντώνται, σχηματίζοντας μία ενιαία πομπή, για να κατευθυνθούν στο Ενετικό Λιμάνι.  Οι πένθιμοι ήχοι από τις καμπάνες των Ενοριών συνοδεύονται από την Παπαχαραλάμπειο Δημοτική Φιλαρμονική Ναυπάκτου.

Πριν από την άφιξη της πομπής στο Ενετικό Λιμάνι, η Μικτή Χορωδία Ναυπάκτου ερμηνεύει το λαϊκό ορατόριο «Ύμνοι Αγγέλων σε Ρυθμούς Ανθρώπων» του Σταύρου Κουγιουμτζή, σε στίχους του Ντίνου Χριστιανόπουλου, και στη συνέχεια αποδίδει τα Εγκώμια της Μεγάλης Παρασκευής, υπό τη διεύθυνση της μαέστρου Ελένης Παπαδοπούλου-Αραβαντινού.

Φέτος, συμμετέχουν ο σολίστ τενόρος Αντώνης Κορωναίος, οι μουσικοί Ηλίας Καλούδης και Γιώργος Κονής, καθώς και η Παιδική-Νεανική Χορωδία Ναυπάκτου, ενώ απαγγέλει η ηθοποιός Φιλαρέτη Κομνηνού.

Να σημειώσουμε ότι το έθιμο της Μεγάλης Παρασκευής κρατά από τη δεκαετία του ’50, όταν οι ψαράδες της περιοχής άρχισαν να τοποθετούν αναμμένες δάδες στις πολεμίστρες του Λιμανιού.

Info

-Από Θεσσαλονίκη η Ναύπακτος απέχει περίπου 460 χλμ. ακολουθώντας τη Εγνατία οδό για Ιωάννινα, Άρτα, Αγρίνιο, Μεσολόγγι μέχρι τον τελικό σας προορισμό. Άλλη επιλογή είναι μέσω της Εθνικής Οδού Θεσσαλονίκης – Αθηνών, μετά τη Λαμία βγαίνετε στην έξοδο για Μπράλο, Πάτρα, περνάτε τον Μπράλο (διαδρομή ορεινή με στροφές) και συνεχίζετε παραλιακά Ιτέα, Γαλαξίδι, Ναύπακτο.

Τα χιλιόμετρα είναι περίπου τα ίδια, σαν ώρες να υπολογίζετε 5 με 5,30 ώρες, ενώ το κόστος στα διόδια είναι 25,2 και 22,3 ευρώ αντίστοιχα.

Τήνος

Στο νησί της Μεγαλόχαρης, τα πασχαλινά έθιμα είναι μοναδικά. Τη Μεγάλη Τρίτη, οι νοικοκυρές ετοιμάζουν το πασχαλινό γλυκό της Τήνου, τις τυρόπιτες, οι οποίες φτιάχνονται από ανάλατο τυρί -το πέτρωμα-, αυγά, ζάχαρη και πορτοκάλι ή βανίλια, με τη γέμιση να τυλίγεται σε φύλλο, στο οποίο δίνεται το «τσιμπητό» εορταστικό σχήμα με τη βοήθεια οδοντογλυφίδων.

Το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής, η παράδοση είναι, πως οι έξι Επιτάφιοι από όλες τις ενορίες, στολισμένοι περίτεχνα με βιολέτες («μαντιές»), συγκεντρώνονται στην εξέδρα της παραλίας, στο λιμάνι, όπου ψάλλονται τα Εγκώμια.

Στη συνέχεια, ο Επιτάφιος του ενοριακού ναού Αγίου Νικολάου με τον εφημέριό του, ακολουθούμενος από πλήθος κόσμου, κατευθύνεται προς την παραθαλάσσια περιοχή Καλάμια (ή «Σπιτάλια»), οδηγείται μέσα στη θάλασσα και πραγματοποιείται δέηση υπέρ των ναυτικών και επιμνημόσυνη δέηση υπέρ των πνιγέντων.

Ο ξυλόγλυπτος Επιτάφιος της Παναγίας, που είναι ο πιο μεγαλόπρεπος, μετά τη συνάντηση των Επιταφίων στο λιμάνι, επιστρέφει στην εκκλησία, όπου κρατείται ψηλά μπροστά από την είσοδο, για να περάσουν όλοι οι πιστοί από κάτω.

Info

-Για να φτάσετε στην Τήνο, θα πρέπει να πάρετε το πλοίο από την Ραφήνα με το ταξίδι να διαρκεί 2- 3 ώρες και 40 λεπτά, ανάλογα τον τύπο του πλοίου.

Άλλη επιλογή είναι να φτάσετε αεροπορικώς Μύκονο και στη συνέχεια να πάρετε το πλοίο, με το ταξίδι να διαρκεί 15 – 30 λεπτά, ανάλογα τον τύπο του πλοίου.

Υπάρχει επίσης και η λύση στο να συμμετέχετε σε οργανωμένη εκδρομή με ταξιδιωτικό πρακτορείο, όπου σ’ αυτήν την περίπτωση το ταξίδι σας θα είναι τακτοποιημένο σε θέματα μεταφορών, ακτοπλοϊκών, διαμονής, περιηγήσεων στο νησί.

Σκιάθος

Στο νησί του Παπαδιαμάντη,  τη Σκιάθο, σε όλη την Ακολουθία της Μεγάλης Εβδομάδας και της Ανάστασης, τηρείται το Αγιορείτικο τελετουργικό.

Τη Μεγάλη Πέμπτη, τα παιδιά, γυρίζουν στα σπίτια κρατώντας καλαμένιους σταυρούς στολισμένους με δεντρολίβανο, βιολέτες, τριαντάφυλλα, κρίνα και παπαρούνες και τραγουδούν τα κάλαντα.

Τη Μεγάλη Παρασκευή, η Ακολουθία του Επιταφίου ξεκινά στη 1 μετά τα μεσάνυχτα, ενώ η περιφορά του γίνεται στις 3 τα ξημερώματα του Μεγάλου Σαββάτου.

Η λιτανεία περνάει από τα καλντερίμια της Χώρας, ένας ντελάλης, ο «προεξάρχοντας», απαγγέλλει δυνατά τους θρηνητικούς ψαλμούς, ενώ οι ψάλτες και οι πιστοί ακολουθούν ψάλλοντας. Επιστρέφοντας στην εκκλησία περίπου στις 05.30 το πρωί, ο κόσμος στέκεται μπροστά στην κλειστή της πόρτα για την αναπαράσταση της Καθόδου του Κυρίου στον Άδη. «Άρατε Πύλας!» φωνάζει ο πρωτοπρεσβύτερος και σπρώχνει δυνατά την πόρτα.

Το πρωί του Μεγάλου Σάββατου γίνεται η λειτουργία της Πρώτης Ανάστασης. Οι καμπάνες χτυπούν χαρμόσυνα διαδίδοντας σε όλο το νησί τη νίκη της ζωής επί του θανάτου, ενώ ο ιερέας ραίνει τους πιστούς με φύλλα βάγιας, σύμβολο νίκης και θριάμβου.

Ιδιαίτερα κατανυκτική είναι και η ατμόσφαιρα στη Μονή Ευαγγελίστριας (ή Βαγγελίστριας), όπου τη Μεγάλη Παρασκευή γίνεται η περιφορά του Επιταφίου και ακολουθεί Θεία Λειτουργία (5 χλμ.).

Στο Μουσείο της μονής, μεταξύ άλλων, εκτίθεται η σημαία αντίγραφο, όπου το 1807 σχεδιάστηκε, υφάνθηκε, ευλογήθηκε και υψώθηκε η πρώτη ελληνική σημαία με το λευκό Σταυρό στη μέση του γαλανού φόντου.

Info

-Για να φτάσετε στη Σκιάθο, από Θεσσαλονίκη, θα πάτε Βόλο (202 χλμ.) και στη συνέχεια θα επιβιβαστείτε στο πλοίο. Σύμφωνα με την αναζήτηση στο διαδίκτυο, Μεγάλη Πέμπτη έχει δυο δρομολόγια, στις 07.40 π.μ. και 17.45, ενώ Μεγάλη Παρασκευή και Μεγάλο Σάββατο ένα δρομολόγιο (07.40 π.μ.). Η διάρκεια του ταξιδιού είναι 2 ώρες και 15 λεπτά.