Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό: Οι κανόνες, οι δραστηριότητες, οι ευκαιρίες στην «Άλλη Ελλάδα»

Πέντε κατηγορίες περιοχών βάσει της χωρικής κατανομής της τουριστικής δραστηριότητας, πέντε στρατηγικοί στόχοι, βιωσιμότητα και ανθεκτικότητα, προτεραιότητα στην ορεινή Ελλάδα και στους εναλλακτικούς προορισμούς παράλληλα με το δημοφιλές μοντέλο «ήλιος+θάλασσα». Τι ισχύει με το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό.

Της Ντέπυς Χιωτοπούλου (hiotopoulou@gmail.com)

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό (ΕΧΠ-Τ) παρουσιάστηκε σήμερα στην Αθήνα από τα αρμόδια υπουργεία Τουρισμού και Περιβάλλοντος & Ενέργειας.

Ποιοι είναι οι βασικοί του στόχοι, πώς κατηγοριοποιούνται οι περιοχές βάσει της χωρικής κατανομής της τουριστικής δραστηριότητας αλλά με τι κριτήριο έγινε η κατηγοριοποίηση;

Τι αλλάζει ως προς την απαιτούμενη αρτιότητα εκτός σχεδίου περιοχές για την ανέγερση νέων ξενοδοχείων (ανά  κατηγορία); Τι ισχύει για την παράκτια ζώνη;

Πώς επηρεάζει το ρυθμιστικό περιβάλλον για τις βραχυχρόνιες μισθώσεις, υφιστάμενες άδειες και ήδη εγκεκριμένα σχέδια; Και πώς εναρμονίζεται με άλλες δραστηριότητες που επηρεάζουν τον τουρισμό;

Ας τα πάρουμε με τη σειρά.

Οι 5 στρατηγικοί στόχοι του νέου ΕΧΠ-Τ

Βασικός στόχος του ΕΧΠ-Τ είναι η ανάπτυξη του τουρισμού με όρους βιωσιμότητας και με σεβασμό στις δυνατότητες και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής. Το νέο χωροταξικό σχέδιο επιδιώκει τη βελτίωση της συνολικής τουριστικής εμπειρίας, την ανάδειξη περισσότερων μορφών τουρισμού πέρα από το μοντέλο «ήλιος και θάλασσα» και τη διεύρυνση της τουριστικής περιόδου, μέσα από ποιοτικές και σύγχρονες τουριστικές υποδομές.

Οι πέντε άξονες του μέλλοντος για τον ελληνικό τουρισμό, βάσει του νέου ΕΧΠ-Τ είναι:

1.Χρονική και Χωρική διάχυση: Υποστήριξη θεματικών μορφών τουρισμού παράλληλα με το μοντέλο «ήλιος+θάλασσα»

2.Προώθηση σύγχρονων προϊόντων: Ανάπτυξη ειδικών τουριστικών υποδομών υψηλής ποιότητας και νέων τουριστικών προϊόντων

3.Μείωση ανισοτήτων: Εξισορρόπηση της τουριστικής ανάπτυξης εντός των Περιφερειών

4.Απλούστευση και Συντονισμός: Απλούστευση των διαδικασιών χωροθέτησης και συντονισμός όλων των βαθμίδων σχεδιασμού

5.Προώθηση γενικών υποδομών: Ανάπτυξη αναγκαίων υποδομών για την τουριστική ανάπτυξη (μεταφορές, περιβαλλοντικές υποδομές, ψηφιακά δίκτυα).

Πώς κατηγοριοποιούνται οι περιοχές

Σύμφωνα με το νέο ΕΧΠ-Τ, η βασική κατηγοριοποίηση γίνεται με βάση την ένταση του τουριστικού φαινομένου, λαμβάνοντας κυρίως υπόψη τον αριθμό των τουριστικών κλινών σε σχέση με την έκταση και τον μόνιμο πληθυσμό κάθε Δημοτικής Ενότητας.

Με βάση αυτά τα στοιχεία, οι περιοχές διακρίνονται σε πέντε κατηγορίες:

(Α) Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης,

(Β) Αναπτυγμένες περιοχές,

(Γ) Αναπτυσσόμενες περιοχές,

(Δ) Περιοχές Πρώιμης Ανάπτυξης και

(Ε) Περιοχές Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης.

Στις Περιοχές Ελεγχόμενης Ανάπτυξης (Α), δηλαδή σε περιοχές με πολύ υψηλή τουριστική ανάπτυξη, δίνεται προτεραιότητα κυρίως στην αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό υφιστάμενων καταλυμάτων, με αυστηρότερους όρους για τη δημιουργία νέων τουριστικών μονάδων. Για νέα ξενοδοχεία σε εκτός σχεδίου περιοχές απαιτούνται τουλάχιστον 16 στρέμματα. Στα νησιά της κατηγορίας αυτής προβλέπεται ανώτατο όριο έως 100 κλίνες για νέα τουριστικά καταλύματα.

Στις Αναπτυγμένες περιοχές (Β) διατηρείται η έμφαση στην ποιοτική αναβάθμιση, αλλά με ηπιότερους περιορισμούς. Το ελάχιστο γήπεδο για νέα ξενοδοχεία εκτός σχεδίου αυξάνεται στα 12 στρέμματα, ενώ στα νησιά της κατηγορίας αυτής επιτρέπονται μονάδες έως 350 κλίνες. Παράλληλα, ενισχύονται οι ειδικές μορφές τουρισμού και η ανάπτυξη σύγχρονων τουριστικών υποδομών.

Στις Αναπτυσσόμενες περιοχές (Γ) προβλέπεται μεγαλύτερη δυνατότητα ανάπτυξης νέων τουριστικών δραστηριοτήτων και καταλυμάτων, με στόχο τη σταδιακή ενίσχυση του τουριστικού προϊόντος.

Στις Περιοχές Πρώιμης Ανάπτυξης (Δ) δίνεται έμφαση στην ήπια ανάπτυξη νέων προορισμών και στην αξιοποίηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών κάθε περιοχής.

Οι Περιοχές Ενίσχυσης Ειδικής Ανάπτυξης (Ε) αφορούν κυρίως ειδικές μορφές τουρισμού, όπως ορεινός, ιαματικός, θαλάσσιος ή καταδυτικός τουρισμός.

Τι ισχύει για τα νησιά

Παράλληλα, προβλέπεται ειδικότερη κατηγοριοποίηση για τις νησιωτικές περιοχές. Τα νησιά -πλην της Κρήτης και της Εύβοιας- κατηγοριοποιούνται επιπλέον βάσει της έκτασής τους σε τρεις διακριτές ομάδες, με διαφορετικές κατευθύνσεις και όρους ανάπτυξης για την κάθε ομάδα.

Ειδικότερα:

– η Ομάδα Ι περιλαμβάνει νησιά με έκταση άνω των 250 τ.χλμ., και προβλέπεται δυνατότητα μεγαλύτερης τουριστικής ανάπτυξης, αλλά και αυξημένες απαιτήσεις τεκμηρίωσης φέρουσας ικανότητας μέσω ειδικών μελετών.

-η Ομάδα ΙΙ περιλαμβάνει νησιά με έκταση από 20 έως 250 τ.χλμ., έως 100 κλίνες

-η Ομάδα ΙΙΙ περιλαμβάνει νησιά μικρότερα των 20 τ.χλμ., έως 100 κλίνες.

Για αυτές τις Ομάδες (ΙΙ και ΙΙΙ) εφαρμόζονται πιο αυστηρές κατευθύνσεις προστασίας του τοπίου και περιορισμοί στη δόμηση και στη δυναμικότητα νέων μονάδων, με στόχο τη διατήρηση της φυσιογνωμίας τους και την προώθηση πιο ήπιων μορφών τουριστικής ανάπτυξης.

Ως προς τις κλίνες, στις πιο επιβαρυμένες ή ευαίσθητες νησιωτικές περιοχές προβλέπεται ανώτατο όριο νέων τουριστικών καταλυμάτων έως 100 κλίνες, ενώ σε μεγαλύτερα και λιγότερο επιβαρυμένα νησιά μπορούν να επιτρέπονται μονάδες έως 350 κλίνες, ανάλογα με την κατηγορία της περιοχής και τα χαρακτηριστικά κάθε νησιού.

Σε περιπτώσεις χωρικής ταύτισης δύο ή περισσότερων κατευθύνσεων/ρυθμίσεων για συγκεκριμένη περιοχή, υπερισχύουν οι πιο προστατευτικές για το περιβάλλον προβλέψεις, με σκοπό τη διαφύλαξη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και της φυσιογνωμίας του νησιωτικού χώρου.

Τι αλλάζει για την ανέγερση νέων ξενοδοχείων

Τι αλλάζει ως προς την απαιτούμενη αρτιότητα εκτός σχεδίου περιοχές για την ανέγερση νέων ξενοδοχείων (ανά  κατηγορία);

Σύμφωνα με το νέο ΕΧΠ-Τ, σ’ ότι αφορά την ανέγερση νέων ξενοδοχείων, σε εκτός σχεδίου περιοχές, μέχρι τον καθορισμό χρήσεων γης, όρων και περιορισμών δόμησης από εργαλεία πολεοδομικού σχεδιασμού πρώτου επιπέδου, για τις περιοχές κατηγορίας Α, Β, Γ και Δ, η ελάχιστη αρτιότητα στα γήπεδα εκτός σχεδίου είναι:

(Α) 16 στρέμματα,

(Β) 12 στρέμματα,

(Γ) και (Δ) ΚΑΙ (Ε) προϋπόθεση είναι τα 8 στρέμματα.

Επιπλέον, καθορίζονται οι κατηγορίες τουριστικών καταλυμάτων που μπορούν να αναπτυχθούν σε κάθε περιοχή, με έμφαση κυρίως σε ξενοδοχεία υψηλότερων προδιαγραφών, όπως μόνο μονάδες 3, 4 και 5 αστέρων στις περιοχές Α, Β και Γ.

Τι ισχύει για την παράκτια ζώνη

Το ΕΧΠ-Τ προβλέπει αυστηρούς κανόνες προστασίας για την παράκτια ζώνη, με στόχο τη διατήρηση του φυσικού τοπίου και την προστασία του παράκτιου χώρου.

Ειδικότερα, στη ζώνη από 0 έως 25 μέτρα από την ακτογραμμή, απαγορεύονται πλήρως νέες διαμορφώσεις και κατασκευές. Εξαιρούνται μόνο έργα που αφορούν πρόσβαση άτομα με αναπηρία, πρόσβαση ασθενοφόρου και συγκεκριμένες παρεμβάσεις που προβλέπονται από τη νομοθεσία για τον αιγιαλό και την παραλία.

Παράλληλα, το νέο πλαίσιο δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην προστασία του τοπίου, στη φέρουσα ικανότητα των παράκτιων περιοχών και στην πιο οργανωμένη ανάπτυξη τουριστικών δραστηριοτήτων στις παράκτιες και νησιωτικές περιοχές.

Παράλληλα, το νέο ΕΧΠ-Τ προβλέπει πρόσθετες κατευθύνσεις προστασίας για τις περιοχές του Εθνικού Συστήματος Προστατευόμενων Περιοχών, με έμφαση στην ήπια και βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη.

Στόχος είναι η διασφάλιση του φυσικού περιβάλλοντος, του τοπίου και της βιοποικιλότητας, μέσα από αυστηρότερους όρους δόμησης, περιορισμούς ως προς την ένταση της τουριστικής ανάπτυξης και αυξημένες απαιτήσεις περιβαλλοντικής αξιολόγησης και τεκμηρίωσης φέρουσας ικανότητας, όπου απαιτείται.

Οι βραχυχρόνιες μισθώσεις

Το ΕΧΠ-Τ καθορίζει το πλαίσιο και τους κανόνες με τους οποίους μπορούν να ρυθμίζονται τουριστικές δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένων και των βραχυχρόνιων μισθώσεων.

Ενδεικτικά, προωθούνται μέτρα οργάνωσης και ελέγχου της βραχυχρόνιας μίσθωσης, όπως:

α) ο καθορισμός όρων και προϋποθέσεων διάθεσης ακινήτων σε βραχυχρόνια μίσθωση, ιδίως σε συνάρτηση με τη χρήση τους για κύρια κατοικία,

β) η ρύθμιση της χρονικής διάρκειας της δραστηριότητας ανά έτος,

γ) η θέσπιση γεωγραφικών ζωνών απαγόρευσης ή περιορισμού της δραστηριότητας,

δ) Περιορισμούς ως προς την ανάπτυξη νέας προσφοράς βραχυχρόνιας μίσθωσης, ιδίως σε περιοχές με αυξημένη πίεση ή ιδιαίτερα γεωγραφικά χαρακτηριστικά, συμπεριλαμβανομένων περιπτώσεων νεόδμητων κατοικιών.

Υφιστάμενες άδειες και ήδη εγκεκριμένα σχέδια

Υφιστάμενες άδειες και ήδη εγκεκριμένα σχέδια, έργα που έχουν υποβάλει φάκελο για περιβαλλοντική αδειοδότηση και έχουν λάβει πληρότητα από την αρμόδια υπηρεσία, δεν επηρεάζονται από το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό.

Το ΕΧΠ-Τ λειτουργεί ως κατευθυντήριο και δεσμευτικό πλαίσιο για τα υποκείμενα σχέδια (ΤΠΣ, ΕΠΣ κ.λπ.), καθώς και για τα Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια, τα οποία θα πρέπει σταδιακά να εναρμονίζονται με τις κατευθύνσεις του κατά την αναθεώρηση ή τροποποίησή τους.

Δραστηριότητες που επηρεάζουν τον τουρισμό

Το ΕΧΠ-Τ προβλέπει κατευθύνσεις για τη συνύπαρξη του τουρισμού με άλλους σημαντικούς τομείς δραστηριότητας, όπως η βιομηχανία, οι εξορύξεις, οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), οι υδατοκαλλιέργειες κ.ά.

Στόχος είναι η καλύτερη χωρική οργάνωση των διαφορετικών χρήσεων και δραστηριοτήτων, ώστε να περιορίζονται πιθανές συγκρούσεις, να προστατεύεται το περιβάλλον και το τοπίο και να διασφαλίζεται η βιώσιμη ανάπτυξη των τουριστικών προορισμών.

Προτεραιότητα στην «Άλλη Ελλάδα»

Ήδη έχει χαραχθεί και προωθείται στρατηγικό πλάνο από το υπουργείο Τουρισμού για την προώθηση της Ορεινής Ελλάδας, της «Άλλης Ελλάδας».

Με το νέο ΕΧΠ-Τ θα αποσυμφορηθούν οι πολύ προβεβλημένοι προορισμοί και δίνονται ευκαιρίες ανάδειξης και της «Άλλης Ελλάδας».

Χιονοδρομικά κέντρα σε λειτουργία όλο το έτος, θέσπιση «προορισμού βιώσιμου ορεινού τουρισμού», ανάπτυξη ορεινών καταφυγίων και glamping, νέο πρόγραμμα προβολής της Ορεινής Ελλάδας περιλαμβάνονται στα εργαλεία του υπουργείου Τουρισμού για 12μηνο τουρισμό και ανάδειξη της Ορεινής Ελλάδας.

Παράλληλα, ο εμπλουτισμός του τουριστικού προϊόντος περιλαμβάνει

–τουριστικούς λιμένες (απλοποίηση διαδικασιών για μαρίνες, σύνθετα καταλύματα και condo hotels -ξενοδοχεία υψηλών προδιαγραφών, συνήθως 4-5 αστέρων, που τα δωμάτια ή τα διαμερίσματά τους ανήκουν σε ιδιώτες)

–glamping (νέες μορφές ήπιας ανάπτυξης διαμονής με χαμηλό περιβαλλοντικό αποτύπωμα)

–ειδικές μορφές (σύνδεση με τον πολιτισμό, τη γαστρονομία, την τοπική παραγωγή).

Βιωσιμότητα και αειφορία

Εν κατακλείδι, το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό έχει ως στόχο, η τουριστική ανάπτυξη να γίνεται με πιο οργανωμένο και βιώσιμο τρόπο, προστατεύοντας παράλληλα το φυσικό περιβάλλον, τις τοπικές κοινωνίες και τον ιδιαίτερο χαρακτήρα κάθε περιοχής.

Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό:

• βάζει σαφείς, ενιαίους και διαφανείς κανόνες για τις νέες τουριστικές επενδύσεις,
• οργανώνει καλύτερα την ανάπτυξη ξενοδοχείων και άλλων τουριστικών υποδομών,
• προστατεύει τις περιοχές που δέχονται αυξημένες τουριστικές πιέσεις,
• δίνει ιδιαίτερη έμφαση στα νησιά και στις ευαίσθητες περιοχές,
• και καθοδηγεί τον πολεοδομικό σχεδιασμό για τα επόμενα χρόνια.