Πού κρύβεται το «σημείο μηδέν» της Θεσσαλονίκης – Η αρχή όλων των δρόμων στον Βορρά (ΦΩΤΟ)

Στο δυτικό άκρο του κέντρου της Θεσσαλονίκης, εκεί όπου η πόλη αλλάζει πρόσωπο και μετατρέπεται σε μια από τις πιο πολυσύχναστες εισόδους της, κρύβεται ένα σημείο με ιδιαίτερο συμβολισμό αλλά και πρακτική σημασία για την καθημερινότητα των οδηγών.

Πρόκειται για το λεγόμενο «σημείο μηδέν» της Θεσσαλονίκης, το τοπογραφικό σημείο από το οποίο υπολογίζονται οι χιλιομετρικές αποστάσεις της πόλης με άλλους προορισμούς της Βόρειας Ελλάδας και των Βαλκανίων.

Το ορόσημο αυτό βρίσκεται στην πλατεία Δημοκρατίας, γνωστή στους περισσότερους Θεσσαλονικείς ως πλατεία Βαρδαρίου, και συγκεκριμένα στη νότια διαχωριστική νησίδα της οδού Εγνατία, όπου είναι τοποθετημένη μια μικρή μαρμάρινη πλάκα με τον αριθμό «0». Η επιγραφή πάνω της αναφέρει: «0 Θεσσαλονίκη – Αρχή Χιλιομέτρησης Εθνικού Οδικού Δικτύου», υποδεικνύοντας ότι από το συγκεκριμένο σημείο ξεκινά η επίσημη μέτρηση των αποστάσεων προς τις υπόλοιπες πόλεις.

Τι είναι το «σημείο μηδέν»

Το «χιλιόμετρο μηδέν» αποτελεί ένα σύστημα αναφοράς που χρησιμοποιείται διεθνώς για την αρίθμηση των χιλιομετρικών αποστάσεων στους δρόμους. Στην πράξη, εξηγεί γιατί οι οδηγοί βλέπουν μικρές πινακίδες στις άκρες των δρόμων που αναγράφουν το χιλιόμετρο στο οποίο βρίσκονται. Αυτή η μέτρηση ξεκινά πάντα από ένα συγκεκριμένο σημείο, συνήθως από την κεντρικότερη πλατεία μιας πόλης ή από ένα σημαντικό διοικητικό ή ιστορικό ορόσημο. Στην Αθήνα, για παράδειγμα, το σημείο αυτό βρίσκεται στον προαύλιο χώρο του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών στον λόφο των Νυμφών στο Θησείο, ενώ σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις το «σημείο μηδέν» αποτελεί τουριστικό αξιοθέατο, όπως το Point Zero στο Παρίσι ή το Kilometre Zero στη Βουδαπέστη.

Η ιδέα έχει τις ρίζες της ήδη από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Το πρώτο γνωστό «χιλιόμετρο μηδέν» στην ιστορία ήταν το Milliarium Aureum, το «Χρυσό Μίλιο», που τοποθετήθηκε το 20 π.Χ. στη Ρώμη από τον αυτοκράτορα Αύγουστο. Από εκεί μετρούνταν οι αποστάσεις προς τις πόλεις της αυτοκρατορίας, γεγονός που γέννησε και τη γνωστή φράση «όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη Ρώμη». Στη σύγχρονη εποχή, η ίδια λογική χρησιμοποιείται για την οργάνωση των εθνικών οδικών δικτύων, με κάθε μεγάλη πόλη να διαθέτει το δικό της σημείο εκκίνησης της χιλιομέτρησης.

Βαρδάρης: Το σημείο μηδέν της Θεσσαλονίκης και οι ξεχασμένοι κάτοικοι (ΦΩΤΟ)

Στη Θεσσαλονίκη, η επιλογή της πλατείας Δημοκρατίας μόνο τυχαία δεν θεωρείται. Η περιοχή του Βαρδαρίου υπήρξε επί αιώνες η δυτική είσοδος της πόλης και κομβικό σημείο μετακίνησης ανθρώπων και εμπορευμάτων. Στο ίδιο σημείο βρισκόταν κατά τη βυζαντινή περίοδο η περίφημη Χρυσή Πύλη των τειχών της Θεσσαλονίκης, γνωστή και ως Πύλη του Αξιού, η οποία λειτουργούσε ως επίσημη πύλη εισόδου. Από εκεί ξεκινούσε η βασική οδική αρτηρία που διέσχιζε την πόλη, ενώ έξω από τα τείχη αναπτύχθηκαν εμπορικές δραστηριότητες, χάνια και χώροι υποδοχής ταξιδιωτών.

Η ιστορία της περιοχής φτάνει ακόμη πιο πίσω. Αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν έντονη ανθρώπινη δραστηριότητα ήδη από τα ελληνιστικά χρόνια, ενώ κατά την πρωτοχριστιανική περίοδο και τα βυζαντινά χρόνια η περιοχή γνώρισε σημαντική ανάπτυξη. Εκεί βρέθηκαν πολυάριθμοι τάφοι, ενώ ανεγέρθηκαν και σημαντικά θρησκευτικά κτίσματα, όπως το παλαιοχριστιανικό Οκτάγωνο, μνημειώδης ναός οκταγωνικής κάτοψης. Παράλληλα, η περιοχή συνδέθηκε και με σημαντικά ιστορικά γεγονότα, όπως το μαρτύριο των Αγίων Αγαθοπόδου και Θεοδούλου κατά την περίοδο του Καίσαρα Μαξιμιανού.

Κατά τη βυζαντινή εποχή, έξω από τη Χρυσή Πύλη διοργανώνονταν τα περίφημα Δημήτρια, η σημαντικότερη γιορτή της Θεσσαλονίκης. Ήταν μια μεγάλη εμποροπανήγυρη που συνδύαζε θρησκευτικές τελετές, εμπόριο και ψυχαγωγία, ιδιαίτερα από τον 10ο αιώνα και μετά. Στη διάρκεια των Δημητρίων ανταλλάσσονταν προϊόντα από την ενδοχώρα και τη θάλασσα, ενώ στους δρόμους της πόλης εμφανίζονταν σχοινοβάτες, γελωτοποιοί και θεατρικοί θίασοι, δίνοντας στην πόλη μια ατμόσφαιρα γιορτής που κορυφώθηκε τον 14ο αιώνα, την εποχή που συχνά αποκαλείται «χρυσός αιώνας» της Θεσσαλονίκης.

Η ιστορική «Πλατεία Δημοκρατίας»

Με το πέρασμα των αιώνων, η περιοχή άλλαξε πολλές φορές μορφή. Στα χρόνια της Οθωμανικής κυριαρχίας παρέμεινε σημαντικό εμπορικό κέντρο, ενώ κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821 σημειώθηκαν εκεί σφαγές Ελλήνων κατοίκων από τις οθωμανικές αρχές. Το 1874 κατεδαφίστηκε η Χρυσή Πύλη μαζί με τμήμα των τειχών, γεγονός που επέτρεψε την επέκταση της πόλης προς τα δυτικά. Στη συνέχεια η πλατεία αποτέλεσε συγκοινωνιακό κόμβο, από τον οποίο περνούσε ακόμη και το τραμ της Θεσσαλονίκης.

Η πλατεία άλλαξε πολλές φορές ονομασία στη διάρκεια της ιστορίας της. Έγινε γνωστή ως Πλατεία Αξιού, Πλατεία Μεταξά και Πλατεία Αλεξάνδρου Σβώλου, πριν καθιερωθεί η σημερινή επίσημη ονομασία «Πλατεία Δημοκρατίας». Παρ’ όλα αυτά, οι περισσότεροι Θεσσαλονικείς συνεχίζουν να την αποκαλούν απλά «Βαρδάρη», μια λέξη που ταυτίζεται τόσο με την περιοχή όσο και με τον γνωστό παγωμένο άνεμο που φυσά στην πόλη τον χειμώνα.

Η αποκάλυψή του πριν λίγο καιρό

Σήμερα η πλατεία Δημοκρατίας αποτελεί σημαντικό συγκοινωνιακό κόμβο, καθώς από εκεί ξεκινούν βασικές οδικές αρτηρίες της Θεσσαλονίκης, όπως η Εγνατία, η Μοναστηρίου, η 26ης Οκτωβρίου, η Δωδεκανήσου και η Καραολή και Δημητρίου, ενώ στην περιοχή λειτουργεί και ο σταθμός «Δημοκρατία» του Μετρό Θεσσαλονίκης. Στην ευρύτερη περιοχή βρίσκονται επίσης σημαντικά κτίρια και μνημεία, όπως τμήματα των βυζαντινών τειχών, ο ναός των Αγίων Αποστόλων, το Δικαστικό Μέγαρο, η Βίλα Πετρίδη και το ιστορικό ξενοδοχείο «Βιέννη».

Για πολλά χρόνια, το «σημείο μηδέν» της Θεσσαλονίκης παρέμενε σχεδόν άγνωστο ακόμη και στους κατοίκους της πόλης. Η μαρμάρινη πλάκα με τον αριθμό «0» ήταν κρυμμένη πίσω από τις λαμαρίνες των εργοταξίων του Μετρό, που για μεγάλο διάστημα είχαν μετατρέψει την πλατεία σε ένα απέραντο εργοτάξιο. Με την απομάκρυνσή τους, το σημείο ήρθε ξανά στο φως, αποκαλύπτοντας ένα μικρό αλλά ιδιαίτερα συμβολικό κομμάτι της ιστορίας της Θεσσαλονίκης.

Λίγα μέτρα πιο πέρα δεσπόζει και ο μαρμάρινος ανδριάντας του έφιππου βασιλιά Κωνσταντίνου Α΄, έργο του γλύπτη Γεωργίου Δημητριάδη που φιλοτεχνήθηκε το 1940. Το άγαλμα απεικονίζει τον βασιλιά τη στιγμή της εισόδου του στη Θεσσαλονίκη το 1912 ως απελευθερωτή και έχει μετακινηθεί αρκετές φορές μέσα στην πόλη πριν τοποθετηθεί οριστικά στη σημερινή του θέση στην πλατεία Βαρδαρίου.

Παρά τις συνεχείς αλλαγές και τις περιόδους εγκατάλειψης, η πλατεία Δημοκρατίας εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα πιο ιστορικά και συμβολικά σημεία της Θεσσαλονίκης. Κάτω από τον θόρυβο της κυκλοφορίας και την καθημερινή βιασύνη των περαστικών, μια μικρή μαρμάρινη πλάκα υπενθυμίζει ότι από εδώ ξεκινούν – κυριολεκτικά και συμβολικά – όλοι οι δρόμοι της πόλης προς τον υπόλοιπο κόσμο.