Καλοχώρι: Ένα «χωριό» γεμάτο με βιομηχανίες αλλά… χωρίς υποδομές (ΦΩΤΟ)

Μία από τις μεγαλύτερες περιοχές με βιομηχανίες στη χώρα, με εκατοντάδες επιχειρήσεις μεταποίησης, χονδρεμπορίου και logistics, ανάμεσα στις οποίες και αρκετές «ναυαρχίδες» της ελληνικής βιομηχανίας. Μια περιοχή που «τζιράρει» εκατοντάδες εκατομμύρια, κι όμως έχει ξεμείνει με υποδομές του 1950. Ο λόγος για την Άτυπη Βιομηχανική Συγκέντρωση στο Καλοχώρι, που και μόνο η ονομασία της προκαλεί απορίες σε πολλούς: Γιατί άραγε δεν ονομάζεται «Βιομηχανική Περιοχή», όπως η Σίνδος ή άλλες που λειτουργούν ανά την Ελλάδα, και έχει το χαρακτηρισμό «άτυπη»;

Οι απαντήσεις μπλέκονται κάπου ανάμεσα σε οικόπεδα που ποτέ δεν προορίζονταν για βιομηχανική χρήση και που δεν χαρακτηρίστηκαν ποτέ ως τέτοια σε πολεοδομικά σχέδια αλλά και στην άρνηση αρκετών επιχειρηματιών της περιοχής να δώσουν τη συγκατάθεσή τους προκειμένου να προχωρήσουν τα άκρως απαραίτητα έργα υποδομών για την «επισημοποίηση» και την οργάνωση της περιοχής.

Μετά από χρόνια παλινωδιών, είναι σε εξέλιξη μία προσπάθεια για την επίτευξη του παραπάνω στόχου, που όμως μέχρι στιγμής δεν αποδίδει τα αναμενόμενα. Άραγε υπάρχει ακόμα περιθώριο για την επίτευξη του αυτονόητου; Μήπως πρέπει να υπάρξει κάποια άλλη πρόταση από τους σχετικούς φορείς; Ή μήπως η περιοχή, έκτασης άνω των 11.000 στρεμμάτων, είναι καταδικασμένη να ζει τη… μέρα της μαρμότας, γεμάτη αγροτεμάχια που μετατράπηκαν άναρχα και χωρίς καμία πολεοδομική πρόβλεψη σε επιχειρήσεις με εγκαταστάσεις βαριάς χωρικής, περιβαλλοντικής και αισθητικής όχλησης, ανάμεσα σε στενούς αγροτικούς δρόμους που θυμίζουν… ναρκοπέδιο από τη διαρκή κίνηση των βαρέων οχημάτων;

Μήπως πρέπει οι αρμόδιοι να προχωρήσουν σε κάποια άλλη στρατηγική;

Η εικόνα σήμερα

Οι πλημμυρισμένοι δρόμοι είναι καθημερινότητα όταν βρέχει. Μπάζα και σκουπίδια κάνουν μικρά βουναλάκια μέσα στα αγριόχορτα, στα οποία χώνονται όσοι κινούνται πεζοί στο οδικό δίκτυο, ελλείψει πεζοδρομίων. Το βράδυ η περιοχή βυθίζεται στο σκοτάδι, αφού ο οδοφωτισμός είναι ανύπαρκτος, ενώ το αξιόπιστο ίντερνετ και οι αγωγοί ομβρίων υδάτων είναι… φουτουριστικά οράματα εν έτει 2026, σε μία περιοχή που παράγει περίπου το 15% του εθνικού βιομηχανικού ΑΕΠ.

Εδώ και μερικά χρόνια, η Πολιτεία δίνει νομοθετικά την ευκαιρία για την αναβάθμιση τέτοιων άτυπων βιομηχανικών περιοχών, μέσα από τη μετατροπή τους σε Επιχειρηματικά Πάρκα Εξυγίανσης (ΕΠΕ), στα οποία γίνονται οι απαραίτητες ενέργειες για περιβαλλοντική εξυγίανση και αντιμετώπιση των λειτουργικών προβλημάτων των επιχειρήσεων που χωροθετούνται εντός.

Υπάρχει, όμως, μία σημαντική προϋπόθεση: Να έχει διασφαλιστεί, με πλήρη κυριότητα, παραχώρηση ή σύσταση δικαιώματος επιφανείας ή με τη συναίνεση των ιδιοκτητών γης, τουλάχιστον το 55% της έκτασης που θα καταλαμβάνει το Πάρκο. Και στην περίπτωση του Καλοχωρίου, οι αρμόδιοι βρίσκονται, προς το παρόν, πολύ μακριά από αυτό το ποσοστό…

Το χωριουδάκι που έγινε ένα απέραντο, ανοργάνωτο εργοστάσιο

Αν κάποιος που δεν γνωρίζει επισκεφθεί πρώτη φορά την περιοχή, δύσκολα θα συλλάβει το ότι λίγο νοτιότερα υπάρχει ένα χωριό που ξεκίνησε ως προσφυγικός συνοικισμός, πλάι σε έναν σημαντικό βιότοπο μεγάλης ομορφιάς. Κι όμως, οι κάτοικοι της περιοχής μπορούν να επιβεβαιώσουν ότι ο τόπος τους αποτελεί δεκαετίες τώρα την «πίσω αυλή» για όσα θέλει να κρύψει η Θεσσαλονίκη. Το βλέπουν, το ακούν και το… μυρίζουν καθημερινά.

Στην ιστορία έχει μείνει, φυσικά, η μεγάλη πυρκαγιά στις εγκαταστάσεις της Jet Οil το 1986, που έκαιγε για εφτά μέρες, γεμίζοντας μικροσωματίδια και αποκαΐδια την ατμόσφαιρα και αναγκάζοντας τους αγρότες από γειτονικές περιοχές να καταστρέψουν τις σοδειές τους, αφού τα λαχανικά είχαν γεμίσει αιθάλη.

Η περιοχή, άλλοτε με το όνομα Κασκάρκα, απόκτησε ζωή με τη δημιουργία ενός προσφυγικού συνοικισμού πριν έναν αιώνα. Από τους εποίκους του Καλοχωρίου οι περισσότεροι προέρχονταν από την Ανατολική Θράκη, ενώ μερικοί κατάγονταν από χωριά της Ανατολικής Ρωμυλίας.

Για πολλά χρόνια, η περιοχή ήταν αμιγώς αγροτική και περιβαλλοντικά ανόθευτη. Ο βιοκαλλιεργητής Βασίλης Χατζηκοντίδης, που μεγάλωσε στο χωριό, μας είχε πει πριν μερικά χρόνια, στο πλαίσιο συνέντευξης για το project προφορικών μαρτυριών Istorima:

«Στο Καλοχώρι τότε, απ’ ό,τι θυμάμαι, [ήταν] χώμα. Δεν υπήρχανε καταστήματα, τίποτε. Υπήρχε μόνο ένα παλιό ζαχαροπλαστείο, που μοίραζε ο γαλατάς τα γάλατα. Και από ‘κει και μετά, ντάξει, από διασκεδάσεις και τέτοια, δεν υπήρχαν. Τότε σίγουρα δεν υπήρχε βιομηχανία. Λέγεται ότι η Κασκάρκα βγαίνει από το ”κας” και “κάρκα”, που είναι η “περιοχή της πάπιας”. Παλιά, δηλαδή, το Καλοχώρι υπήρχαν τόσες πολλές πάπιες και χήνες, που τις πιάναν με τα χέρια. Και στην αρχή που ιδρύθηκε το Καλοχώρι, μάλιστα, και στην περιοχή της Λαχαναγοράς της Θεσσαλονίκης υπήρχανε πολλές καλαμιές κι είχε μέσα και αγριογούρουνα. Κάθε οικογένεια τέσσερις πέντε γελάδες στο σπίτι, μερικές κότες, έναν κήπο, λίγα χωράφια».

Βόρεια του χωριού, σε έκταση που σήμερα χωρίζεται στα δύο από την ΠΑΘΕ, υπάρχουν σήμερα πάνω από 2.400 γεωτεμάχια, με 15,03% κάλυψη δομημένων γηπέδων. Σταδιακά, σε πολλά από αυτά άρχισαν να αναπτύσσονται βιοτεχνίες, μεταφορικές εταιρείες, μηχανουργεία, σιδηρουργεία, αποθήκες και εργοστάσια. Άναρχα όπως ειπώθηκε και παραπάνω, χωρίς καμία οργανωμένη πρόβλεψη. Τα αποτελέσματα μπορεί να τα δει όποιος επισκέπτεται σήμερα την περιοχή.

Η κοπιώδης προσπάθεια για το «συμμάζεμα» της περιοχής

Το 2023, με την ΚΥΑ 79474/2023 των Υπουργείων Περιβάλλοντος & Ενέργειας και Ανάπτυξης (ΦΕΚ 5486/Β/2023), η βιομηχανική περιοχή χαρακτηρίστηκε επίσημα ως Άτυπη Βιομηχανική Συγκέντρωση (ΑΒΣ) με περιβαλλοντικά και λειτουργικά προβλήματα. Έτσι, άνοιξε ο δρόμος για τη μετατροπή της σε ΕΠΕ, με την πραγματοποίηση των απαραίτητων έργων. Σε αυτά θα συμπεριλαμβάνεται η διαμόρφωση οικοδομικών-βιομηχανικών τετραγώνων, όπου οι επιχειρήσεις θα λειτουργούν υπό σαφείς και σύγχρονους όρους, κανόνες και πλαίσιο ελέγχων. Παράλληλα, θα δημιουργηθούν νέες κοινόχρηστες και κοινωφελείς λειτουργίες και εξυπηρετήσεις με σύγχρονα έργα υποδομής (νέες οδικές χαράξεις, διαπλάτυνση υφιστάμενων οδών, διευρυμένα υδραυλικά δίκτυα και ηλεκτρομηχανολογικές-τηλεπικοινωνιακές εγκαταστάσεις, οδοφωτισμός, Μονάδα Καθαρισμού Αποβλήτων κ.α.).

Όμως, οι προσπάθειες για το «συμμάζεμα» είχαν ξεκινήσει από το 2015, μέσω του ευρωπαϊκού προγράμματος TERRA-MED, που χρηματοδοτήθηκε από το Περιφερειακό Ταμείο Ανάπτυξης, εξηγεί στο TheOpinion ο τοπογράφος μηχανικός και τέως πρόεδρος της Διοικούσας Επιτροπής του ΤΕΕ-ΤΚΜ, Γιώργος Τσακούμης:

«Αυτό το έργο, στο οποίο συμμετείχα και προσωπικά, αφορούσε την αποκατάσταση των υποβαθμισμένων περιοχών του δυτικού θαλάσσιου μετώπου του Θερμαϊκού. Μία από τις προτάσεις μας ήταν η εξυγίανση και η πολεοδόμηση της βιομηχανικής περιοχής Καλοχωρίου. Ξεκίνησε, λοιπόν, αυτή η συζήτηση. Θυμάμαι πήγαμε πόρτα-πόρτα σε περίπου 230 επιχειρήσεις και κάναμε συνεντεύξεις με τους ιδιοκτήτες. Όλοι μάς λέγαν τα ίδια, ότι οι υποδομές είναι χάλια, ότι πλημμυρίζουν κτλ. Θα περίμενε κανείς ότι όλοι αυτοί θα ήταν στην πρώτη γραμμή για να φτιαχτεί το Επιχειρηματικό Πάρκο, αλλά κάτι τέτοιο δεν φάνηκε».

Το 2019 και το 2021, το τότε υπουργείο Ανάπτυξης και Επενδύσεων ανέθεσε την εκπόνηση μελέτης τεκμηρίωσης, προκειμένου η ΑΒΣ Καλοχωρίου να αναγνωρισθεί θεσμικά ως περιοχή που χρήζει περιβαλλοντικής και λειτουργικής εξυγίανσης. Πάνω σε αυτήν τη μελέτη «πάτησαν» τελικά τα αρμόδια υπουργεία, για την έκδοση της ΚΥΑ.

Ο μηχανολόγος μηχανικός Αναστάσιος Καμινάρης, που συμμετείχε ενεργά στην εκπόνηση της μελέτης, εξηγεί:

«Αυτήν τη μελέτη την εκπονήσαμε σε πρώτο στάδιο για την περιοχή νοτίως της ΠΑΘΕ και σε δεύτερο στάδιο, με μία επιπλέον ανάθεση από το Υπουργείο Ανάπτυξης, συμπεριλάβαμε μέσα και την περιοχή που είναι βορείως της ΠΑΘΕ. Και αυτό έγινε γιατί τα προβλήματα που έχει η νότια πλευρά τα έχει και η βόρεια, οπότε και εμείς κρίναμε και προτείναμε να γίνει και κάτι αντίστοιχο και για εκεί. Μάλιστα, σε συνεργασία με άλλες εταιρείες, φτιάξαμε ένα επιχειρησιακό σχέδιο, μια μελέτη τεχνικής ωρίμανσης για το πώς θα εξυγιανθούν και άλλες ΑΒΣ της Κεντρικής Μακεδονίας».

Τραγικά μικρό το ποσοστό ανταπόκρισης από τους οικοπεδούχους

Στο μεταξύ, η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας (ΠΚΜ) έκανε τις δικές της κινήσεις, με επίσημο αίτημα προς τη Γενική Γραμματεία Βιομηχανίας του υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων για τη δημιουργία του ΕΠΕ.

«Αυτή η αίτηση είχε υπογραφεί από το Εμπορικό & Βιομηχανικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης (ΕΒΕΘ), το Σύνδεσμο Βιομηχανιών Ελλάδος (ΣΒΕ), το Βιοτεχνικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης (ΒΕΘ), το Επαγγελματικό Επιμελητήριο Θεσσαλονίκης (ΕΕΘ), τον Σύνδεσμο Εξα-γωγέων Βορείου Ελλάδος (ΣΕΒΕ), την ΕΤΒΑ ΒΙΠΕ ΑΕ, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος/Τμήμα Κεντρικής Μακεδονίας και τους Δήμοι Δέλτα και Αμπελοκήπων-Μενεμένης. Άρα, όλοι οι φορείς που εκπροσωπούσαν τις επιχειρήσεις υποστήριζαν ότι έπρεπε να προχωρήσει το project», μεταφέρει ο κ. Καμινάρης. «Έτρεξε παράλληλα από την Περιφέρεια μία προσπάθεια για μία ομάδα εργασίας που θα προωθήσει την ανάπτυξη του Πάρκου. Τέθηκε ως πρωτεύοντας στόχος να εντοπίσουμε όλους τους ιδιοκτήτες της περιοχής, μέσω των δεδομένων που υπάρχουν στο Κτηματολόγιο και μέσω καταγραφών που είχαμε κάνει εμείς στην περιοχή, για να γίνει μια επικοινωνία μαζί τους και να δούμε το ενδιαφέρον τους. Μπορεί από τα 11.000 στρέμματα να υπήρχε π.χ. ενδιαφέρον στα 2.500 στρέμματα ή στα 5.000 στρέμματα. Ανάλογα με το ενδιαφέρον, θα προσδιοριζόταν ποια θα είναι τα επόμενα βήματα, και μελετητικά και διαχειριστικά, για τη σύσταση του φορέα και για την επικοινωνία του έργου με τις υπηρεσίες».

Έπρεπε, λοιπόν, με βάση τα ΚΑΕΚ, να βρεθούν τα στοιχεία επικοινωνίας των ιδιοκτητών, για να γίνει η επικοινωνία. Τελικά, οι υπηρεσίες της Περιφέρειας ταυτοποίησαν και έστειλαν χιλιάδες email σε περίπου 2.200 ενδιαφερόμενους.

Πόσες απαντήσεις έλαβαν; Μόλις 30.

«Μάλιστα, τον περασμένο Μάρτιο, σε παρουσίαση του έργου στο Money Show, επιχειρηματίες της περιοχής μάς μετέφεραν ότι έχουν συγκεντρώσει υπογραφές για να προσφύγουν στο Συμβούλιο της Επικρατείας κατά της απόφασης χαρακτηρισμού της ΑΒΣ, με το πρόσχημα ότι δεν είχε συνταχθεί Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, κάτι που δεν απαιτεί η νομοθεσία σε αυτό το πρώιμο στάδιο. Δεν γνωρίζω τι έγινε έκτοτε. Δεν πιστεύω ότι θα έχει αρνητική επίπτωση στην ΚΥΑ, αλλά σε κάθε περίπτωση δημιουργεί και αυτή μία καθυστέρηση», προσθέτει ο κ. Καμινάρης.

Τι φοβούνται και δεν λένε το «ναι»;

Στο Money Show, ο αντιπεριφερειάρχης Θεσσαλονίκης, Κώστας Γιουτίκας, είχε προειδοποιήσει ότι τα κονδύλια για την εξυγίανση της ΑΒΣ υπάρχουν αλλά «δεν θα είναι εκεί για πάντα».

Πιθανότατα, αναφερόταν σε ποσό ύψους 100 εκατ. ευρώ, το οποίο θα εκταμιευθεί από το ΕΣΠΑ για τα απαραίτητα έργα.

Αφού, λοιπόν, η χρηματοδότηση είναι εξασφαλισμένη, τι είναι αυτό που αποθαρρύνει τους ιδιοκτήτες;

Η εισφορά που ίσως απαιτηθεί σε γη, ώστε να γίνουν οι υποδομές απαντά ο κ. Τσακούμης:

«Οι ιδιοκτήτες σκέφτονται ότι θα τους “φάνε” λίγο από το οικόπεδο, για να φαρδύνουν το δρόμο ή ότι θα τους πάρουν μερικά στρέμματα για να φτιάξουν εγκαταστάσεις βιολογικού κτλ. Είναι μία αρκετά κοντόφθαλμη και συντηρητική ιδιοκτησιακή αντίληψη. Δεν αντιλαμβάνονται ότι, αν ενταχθούν στην ΕΠΕ, θα πάρουν άλλη αξία τα οικόπεδά τους, ότι θα αυξηθούν ο συντελεστές δόμησης, ότι θα γίνουν όλες αυτές οι υποδομές για τις οποίες διαχρονικά υπάρχουν παράπονα. Κλασικά, όταν πάει να γίνει μια αλλαγή, όλοι αντιδρούν στην αρχή».

Με αφορμή τα όσα γίνονται στο συγκεκριμένο έργο, ο κ. Τσακούμης εκφράζει και την πικρία του για το γεγονός ότι διαχρονικά στην Ελλάδα η οργανωμένη πολεοδόμηση πέφτει θύμα είτε μικροσυμφερόντων είτε έλλειψης βούλησης: «Ακόμα και οι πολιτικοί δεν καταλαβαίνουν πόσο σημαντική είναι η σωστή πολεοδόμηση. Δεν βλέπουν τίποτα πέρα από τον πολιτικό τους χρόνο και κάτι τέτοιο, που αφορά το μακρινό μέλλον, δεν τους κινητοποιεί».

Μπισμπινά: «Έχουμε πολύ μεγάλο πρόβλημα»

Πικρία για το ενδεχόμενο «ναυάγιο» των όποιων προσπαθειών έχουν γίνει μέχρι τώρα εκφράζει και η δήμαρχος Δέλτα, Γερακίνα Μπισμπινά:

«Από ό,τι καταλαβαίνω μιλώντας με τους περισσότερους ιδιοκτήτες, δεν επιθυμούν να υπάρξει πράξη εφαρμογής μέσα στα ακίνητά τους. Αυτό, βέβαια, σημαίνει ότι δεν μπορούμε να ολοκληρώσουμε οδοποιίες, δεν μπορούν να γίνουν δίκτυα αποστράγγισης πλάι στους δρόμους, δεν μπορεί να γίνει αποχετευτικό δίκτυο, δεν μπορούν να γίνουν πολλά πράγματα που να διευκολύνουν την πρόσβαση με τη συγκεκριμένη οδοποιία. Ο καθένας κοιτάζει την ιδιοκτησία του αντί για το κοινωνικό σύνολο αυτήν τη στιγμή.

» Έχουμε πολύ μεγάλο πρόβλημα. Εμείς ως δημοτική αρχή είμαστε υπεύθυνοι για την αγροτικη οδοποιία και έχουμε στο πρόγραμμα ένα μεγάλο κομμάτι του Καλοχωρίου, το οποίο θα το ασφαλτοστρώσουμε το επόμενο έτος. Αλλά και να γίνει αυτό, το έργο θα ακυρωθεί στην πράξη, εφόσον δεν υπάρχουν αποστραγγίσεις, δεν υπάρχει το αποχετευτικό δίκτυο και δεν υπάρχουν κράσπεδα κτλ. Αντιλαμβάνεστε ότι ξοδεύονται χρήματα, αναλώνονται κεφάλαια και πάνε στο βρόντο».

Γιουτίκας: «Ξεκινήσαμε νέα καμπάνια ενημέρωσης»

Προκειμένου να γείρει η πλάστιγγα υπέρ του Πάρκου και μετά από τη μάλλον απογοητευτική ανταπόκριση των ιδιοκτητών, η ΠΚΜ έχει ξεκινήσει μία νέα καμπάνια ενημέρωσης, σε συνεργασία με το (ΕΒΕΘ), δηλώνει στο TheOpinion ο κ. Γιουτίκας.

«Εφόσον διασφαλιστεί η συναίνεση του 55% των ιδιοκτητών γης, η Περιφέρεια μπορεί να υποστηρίξει με τα χρηματοδοτικά εργαλεία που διαθέτει τη δημιουργία του Επιχειρηματικού Πάρκου. Η υλοποίηση και λειτουργία του θα δώσει ισχυρή ώθηση στην πράσινη και ψηφιακή μετάβαση της επιχειρηματικότητας, στην ανταγωνιστικότητα και την ενίσχυση του εξαγωγικού προσανατολισμού των επιχειρήσεων, την προσέλκυση επενδύσεων, τη μείωση της ανεργίας και την ενίσχυση της απασχόλησης, τη δημιουργία νέου εισοδήματος, τη βελτίωση της ποιότητας ζωής εργαζομένων και περιοίκων της περιοχής.

»Δεδομένης της στρατηγικής της θέσης σε σχέση με το λιμάνι και τα τελωνεία, την περιφερειακή οδό, την ΠΑΘΕ και σε συνδυασμό με την επέκταση της 6ης προβλήτας στο λιμάνι, την οδική και σιδηροδρομική του σύνδεση με τα βασικά εθνικά δίκτυα, το Επιχειρηματικό Πάρκο Εξυγίανσης στο Καλοχώρι, μπορεί να αποτελέσει βασικό υποστηρικτικό μηχανισμό ανάδειξης της Θεσσαλονίκης σε παραγωγικό και διαμετακομιστικό κόμβο στη ΝΑ Ευρώπη», καταλήγει.

Η συνέχεια θα δείξει αν αυτή η καμπάνια και η σύμπνοια των φορέων –σε θεσμικό, τουλάχιστον επίπεδο– θα αλλάξει κάτι, ώστε η «πίσω αυλή» της πόλης να έχει ένα καλύτερο μέλλον.