Μήπως οι απόψεις της Gen Z για το AI αλλάζουν χωρίς καν να το καταλαβαίνουμε
Όσα δείχνει η νέα επιστημονική έρευνα του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης για τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης
Νικολέτα Τσορμπατζόγλου 
Νέα επιστημονική έρευνα δείχνει ότι τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης στα social media δεν επηρεάζουν μόνο το πώς γράφουμε, αλλά ενδέχεται να επηρεάζουν σταδιακά και τον τρόπο που σκεφτόμαστε.
Η Gen Z είναι η πρώτη γενιά που μεγάλωσε με τα social media ως βασική πηγή ενημέρωσης, ψυχαγωγίας και δημόσιας συζήτησης. Σήμερα, όμως, οι πλατφόρμες δεν βασίζονται πλέον μόνο στους αλγόριθμους που επιλέγουν τι θα δούμε στην οθόνη μας. Η τεχνητή νοημοσύνη έχει αρχίσει να συμμετέχει ενεργά και στη δημιουργία ή την επεξεργασία του ίδιου του περιεχομένου, μια εξέλιξη που σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη μπορεί να επηρεάζει, σχεδόν ανεπαίσθητα, τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνεται η δημόσια γνώμη.
Η έρευνα του Oxford Internet Institute του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και του Hasso Plattner Institute του Πανεπιστημίου του Πότσνταμ καταλήγει σε ένα ενδιαφέρον συμπέρασμα: τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης (LLMs) μπορούν να μεταβάλλουν διακριτικά το ύφος ή τη θέση μιας ανάρτησης ακόμη και όταν λαμβάνουν οδηγία να διατηρήσουν το αρχικό της νόημα. Οι αλλαγές αυτές είναι τόσο μικρές που δύσκολα γίνονται αντιληπτές από τον χρήστη. Ωστόσο, όταν επαναλαμβάνονται εκατομμύρια φορές μέσα από καθημερινές αλληλεπιδράσεις στα κοινωνικά δίκτυα, μπορούν να επηρεάσουν σταδιακά τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι απόψεις ολόκληρων διαδικτυακών κοινοτήτων.
Το εύρημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη Gen Z, καθώς πρόκειται για τη γενιά που χρησιμοποιεί περισσότερο από κάθε άλλη τα social media όχι μόνο για επικοινωνία αλλά και για ενημέρωση. Οι προτάσεις που κάνει ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης σε μια ανάρτηση, η αυτόματη αναδιατύπωση ενός κειμένου ή ακόμη και η λειτουργία που προσθέτει επεξηγήσεις σε ένα post μπορεί να φαίνονται απλές διευκολύνσεις. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι πιθανό να επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται ένα ζήτημα και τελικά τον τρόπο με τον οποίο το αντιλαμβάνεται το κοινό.
Οι επιστήμονες εξέτασαν διαφορετικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης ζητώντας τους να μετατρέψουν κείμενα που αφορούσαν αμφιλεγόμενα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα σε πιο αποτελεσματικές αναρτήσεις για τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Διαπίστωσαν ότι αρκετά από τα συστήματα εμφάνιζαν επαναλαμβανόμενα μοτίβα, ενισχύοντας ορισμένες θέσεις περισσότερο από άλλες. Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή η τάση δεν περιοριζόταν σε μία μόνο εφαρμογή ή εταιρεία, γεγονός που δείχνει ότι το φαινόμενο μπορεί να εμφανιστεί σε διαφορετικά περιβάλλοντα τεχνητής νοημοσύνης.
Στο επόμενο στάδιο της μελέτης, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν προσομοιώσεις βασισμένες σε πραγματικά δεδομένα από τις πλατφόρμες X και Facebook. Οι υπολογισμοί έδειξαν ότι ακόμη και μικρές διαφοροποιήσεις στον τρόπο διατύπωσης μιας ανάρτησης μπορούν, όταν αναπαράγονται συνεχώς, να μετατοπίσουν σταδιακά τη συλλογική γνώμη. Με άλλα λόγια, η επιρροή δεν προκύπτει από μία μεγάλη παρέμβαση, αλλά από αμέτρητες μικρές αλλαγές που συσσωρεύονται με τον χρόνο.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και το πείραμα που πραγματοποιήθηκε με τη λειτουργία «Explain this post» του Grok στην πλατφόρμα X. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι ο τρόπος με τον οποίο το σύστημα εξηγούσε αναρτήσεις για το ζήτημα των αμβλώσεων έτεινε να ευνοεί περισσότερο τη μία πλευρά της συζήτησης. Αναζητώντας την αιτία, εντόπισαν ότι η διαφοροποίηση συνδεόταν με μία συγκεκριμένη οδηγία στον σχεδιασμό του μοντέλου, σύμφωνα με την οποία έπρεπε να αμφισβητεί τις κυρίαρχες αφηγήσεις όταν αυτό κρινόταν απαραίτητο. Το παράδειγμα αυτό αναδεικνύει ότι οι επιλογές των ίδιων των πλατφορμών μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τον τρόπο λειτουργίας της τεχνητής νοημοσύνης.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο την τεχνολογία αλλά και τη διαφάνεια. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η επικοινωνία που διαμεσολαβείται από την τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί μια νέα μορφή επιρροής, για την οποία τα σημερινά νομοθετικά πλαίσια δεν έχουν ακόμη προβλέψει συγκεκριμένους κανόνες. Παρότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη θεσπίσει τον AI Act και τον Digital Services Act για την αντιμετώπιση συστημικών κινδύνων, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα πώς θα ρυθμιστούν οι πιο διακριτικές μορφές επιρροής που προκύπτουν όταν η τεχνητή νοημοσύνη παρεμβαίνει στη συγγραφή, την επεξεργασία ή την παροχή πλαισίου στις αναρτήσεις.
Για τη Gen Z, η συζήτηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η καθημερινή επαφή με εργαλεία παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης αυξάνεται συνεχώς. Πλατφόρμες όπως το LinkedIn προσφέρουν ήδη δυνατότητες βελτίωσης αναρτήσεων με AI, το Grok αποτελεί πλέον βασικό στοιχείο του X, ενώ αντίστοιχες λειτουργίες ενσωματώνονται σταδιακά και σε άλλες υπηρεσίες. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αλλάζει μόνο τον τρόπο που δημιουργείται το περιεχόμενο, αλλά και το περιβάλλον μέσα στο οποίο διαμορφώνονται οι απόψεις εκατομμυρίων ανθρώπων.
Ίσως, λοιπόν, η μεγαλύτερη πρόκληση της ψηφιακής εποχής να μην είναι η διάκριση ανάμεσα σε αληθινό και ψεύτικο περιεχόμενο. Για τη γενιά που ζει σχεδόν μόνιμα συνδεδεμένη, το πιο κρίσιμο ερώτημα είναι αν μπορεί να αναγνωρίζει πότε μια φαινομενικά ουδέτερη τεχνολογική παρέμβαση επηρεάζει, έστω και ανεπαίσθητα, τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον κόσμο.
