Υπογεννητικότητα: Κάτω από 10 γεννήσεις τον χρόνο σε 1 στις 3 δημοτικές ενότητες!

Το σύνθετο και πολυσήμαντο πρόβλημα της υπογεννητικότητας στην Ελλάδα είναι πιο έντονο από ποτέ, με 1 στις 3 από τις 1035 Δημοτικές Ενότητες στη χώρα μας, να έχουν λιγότερες από 10 γεννήσεις ετησίως.

Το παραπάνω προκύπτει σε νέα έρευνα του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών. Σε εθνικό επίπεδο, αν περιοριστούμε στη μετά το 1980 περίοδο, θα διαπιστώσουμε ότι αυτές μειωθήκαν κατά 37% ανάμεσα στο 1979-1983 και το 2014-19, ενώ αναμένεται να μειωθούν ακόμη κατά 14% την εξαετία 2020-25.

«Η μείωση αυτή αναπόφευκτα αποτυπώνεται και στον νεανικό πληθυσμό, ξεκινώντας αρχικά από αυτόν της προσχολικής ηλικίας και στη συνέχεια σε αυτόν που διατρέχει όλες τις βαθμίδες της υποχρεωτικής εκπαίδευσης. Έτσι, πριν λίγες μέρες, με αποφάσεις περιφερειακών Διευθυντών ανακοινώθηκε η αναστολή λειτουργίας πλήθους Δημοτικών Σχολείων και Νηπιαγωγείων, πολλά εκ των οποίων ήταν κλειστά εδώ και χρόνια. Οι επικαλούμενοι λόγοι ήταν ο μικρός ή μηδενικός αριθμός μαθητών και σε κάποιες περιπτώσεις και η ακαταλληλότητα της κτηριακής υποδομής. Η πρόσφατη αυτή απόφαση επανάφερε στη δημοσιότητα ακόμη μια φορά την «υπογεννητικότητα», την μείωση δηλαδή των γεννήσεων στη χώρα μας που ξεκίνησε πριν από πέντε δεκαετές, άμεση απόρροια της πτώσης της γονιμότητας στις διαδοχικές γενεές (από 2,1-2,0 παιδιά ανά γυναίκα που γεννήθηκαν ανάμεσα στο 1940 και το 1960 σε λιγότερα από 1,5 παιδιά σε αυτές που γεννήθηκαν μετά το 1985)», αναφέρεται στο κείμενο της έρευνας.

Περίοδοι	Γεννήσεις ανά  περίοδο (χιλ.)	Γεννήσεις, μέσος ετήσιος περιόδου (χιλ.)
1978-83	853,6	142,3
1984-89	670,7	111,8
…..
2008-13	651,9	108,7
2014-19	535,6	89,3
2020-25*	460,0	76,7

«Η υπογεννητικότητα είναι ένα οξύ ζήτημα στο δημογραφικό», σημειώνει στο TheOpinion, ο Σπύρος Κωνσταντάρας, δήμαρχος Θέρμου και πρόεδρος της επιτροπής Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας της ΚΕΔΕ.

«Είναι αναγκαίο να αλλάξει η νοοτροπία μας και να δοθούν κίνητρα για τους νέους ανθρώπους να μείνουν στον τόπο τους και να δημιουργήσουν οικογένεια», πρόσθεσε ο ίδιος. «Να δοθούν κίνητρα φορολογικά, μοριοδότησης σε διαγωνισμούς, σε όσους εργάζονται στον πρωτογενή τομέα».

Όπως τόνισε ο κ. Κωνσταντάρας, η λύση σε αυτό το χρόνιο πρόβλημα θα δοθεί με ένα πλέγμα μέτρων, όπως για παράδειγμα με την βελτίωση των υποδομών. «Πως ένα ζευγάρι ή μια οικογένεια θα μείνει σε ένα μέρος που δεν υπάρχουν σωστοί δρόμοι και χρειάζονται ώρες για να πάνε και να φέρουν τα παιδιά τους από το σχολείο», αναρωτήθηκε. Το μεγαλύτερο πρόβλημα σύμφωνα με τον δήμαρχο δε, εντοπίζεται στις ορεινές περιοχές.

Η υπογεννητικότητα ανά την επικράτεια

«Η σε εθνικό επίπεδο καταγραφείσα πτώση των γεννήσεων μετά το 1980 δεν συντελείται όμως με την ίδια ταχύτητα σε όλες τις περιοχές χώρας μας, και αυτό δεν οφείλεται μόνον στην διαφοροποιημένη γονιμότητα (στο ότι δηλαδή οι γυναίκες σε κάποιες από αυτές κάνουν λίγο περισσότερα παιδιά από ότι σε άλλες). Έχει άμεση σχέση και με την διαχρονικά μεταβολή του συνολικού πληθυσμού κάθε περιοχής, μεταβολή που επηρεάσθηκε σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες και από την μετανάστευση (εσωτερική και εξωτερική) που επηρέασε και το πλήθος των ατόμων σε ηλικία δημιουργίας οικογένειας και απόκτησης παιδιών (στους 20-49 ετών)», αναφέρεται στην έρευνα.

«Συνεπώς αν πάρουμε δυο διοικητικές ενότητες που πριν είχαν τον ίδιο πληθυσμό (1.000 κάτοικους π.χ) και την ίδια κατανομή του ανά ηλικία, εάν η πρώτη συγκρατεί τους νέους της προσελκύοντας ταυτόχρονα και άλλους από τρίτες περιοχές ή το εξωτερικό θα έχει μια αύξηση και μια σχετικά ισορροπημένη σήμερα κατανομή ανά ηλικία του πληθυσμού της (πχ. 30% 60 ετών και άνω, 40% ηλικίας 20-49 ετών). Εάν η δεύτερη αντιθέτως χάνει συνεχώς νεανικό πληθυσμό εξαιτίας της μετανάστευσης θα έχει μια συνεχή μείωση του πληθυσμού της – κυρίως όμως των 20-49 ετών – και μια εξαιρετικά μη ισορροπημένη σήμερα κατανομή του ανά ηλικία (πχ 50% 60 ετών και άνω και 25% 20-49 ετών). Αν στη πρώτη ενότητα ο πληθυσμός αυξηθεί κατά 50% και στη δεύτερη μειωθεί κατά 50%, τα άτομα σε αναπαραγωγική ηλικία της πρώτης θα είναι σήμερα 1.500×40%=600, ενώ στη δεύτερη 500×25%=125. Είναι προφανές ότι αν τα ζευγάρια στις δυο αυτές περιοχές έκαναν πριν και σήμερα κατά μέσο όρο τον ίδιο αριθμό παιδιών -πολύ λιγότερα φυσικά σήμερα από ότι χθες, πχ. 2,5 παιδιά πριν από κάποιες δεκαετίες και 1,5 σήμερα-, στην πρώτη ενότητα θα έχουμε μια περιορισμένη μείωση των γεννήσεων ενώ στην δεύτερη την κατάρρευσή τους».

«Πόσες και ποιες όμως είναι οι περιοχές αυτές όπου καταγράφεται μετά το 2014 ένας εξαιρετικά περιορισμένος αριθμός γεννήσεων, αριθμός που αποτυπώνεται ήδη – και θα αποτυπωθεί εντονότερα και στο εγγύς μέλλον – στον πληθυσμό προσχολικής και σχολικής ηλικίας; Για να απαντήσουμε στο ερώτημα αυτό στηριχτήκαμε στα δεδομένα των γεννήσεων ανά Δημοτική Ενότητα (Δ.Ε.) που δίνει η ΕΛΣΤΑΤ για δυο εξαετίες (2014-29 και 2020-24) και χαρτογραφήσαμε τα αποτελέσματα. Διαπιστώνουμε καταρχάς (Πίνακας 2) ότι το πλήθος των Δ.Ε με έναν εξαιρετικά περιορισμένο αριθμό γεννήσεων (έως και 60 γεννήσεις ανά εξαετία) είναι σημαντικό και αυξανόμενο καθώς αφορά το 29,8% των Δ.Ε την πρώτη εξαετία και το 35,5% την δεύτερη. Μια στις δυο από τις Δημοτικές αυτές ενότητες έχουν πληθυσμό από 1000-3600 κάτοικους και μια στις10 μικρότερο των 250. Σε έναν πολύ μικρό αριθμό δεν είχαμε/δεν θα έχουμε γεννήσεις ενώ μόνον στο 8% εξ αυτών θα έχουμε 41-60 γεννήσεις ανά εξαετία (δηλαδή από 7 έως 10 ανά έτος)».

Γεννήσεις	2014-19		2020-25
	Πλήθος	%	Πλήθος	%
0	16	1.5	27	2.6
1-10	74	7.1	75	7.2
11-20	54	5.2	66	6.4
21-40	88	8.5	113	10.9
41-60	76	7.3	86	8.3
Σύνολο	308	29.8	367	35.5

«Οι Ενότητες με έναν εξαιρετικά περιορισμένο αριθμό γεννήσεων σήμερα είναι όλες ολιγοπληθείς και χαρακτηρίζονται ταυτόχρονα από έναν ταχύτατα φθίνοντα πληθυσμό, υψηλά ποσοστά 60 ετών και άνω, συρρίκνωση του πλήθους των νέων και χαμηλά ποσοστά 20-49 ετών, πολύ περισσότερους θανάτους από γεννήσεις και απουσία συνήθως αλλοδαπών, ενώ σε αρκετές από αυτές εκλείπει στις ηλικίες δημιουργίας οικογένειας – απόκτησης παιδιών και μια ισορροπημένη αναλογία ανάμεσα στα δυο φύλλα».

Το συμπέρασμα της έρευνας αναφέρει: «Κλείνοντας το σύντομο αυτό σημείωμα θα επισημάνουμε ότι η ύπαρξη περισσοτέρων του 1/3 από τις 1.035 Δ.Ε. με έναν εξαιρετικά περιορισμένο και φθίνοντα αριθμό γεννήσεων που αναπόφευκτα επηρεάζει/θα επηρεάσει τον πληθυσμό προσχολικής και σχολικής ηλικίας δεν είναι δυνατόν να αποδοθεί αποκλειστικά, όπως συνήθως γίνεται, στη συρρίκνωση της γονιμότητας (στη μείωση του δηλαδή του αριθμού των παιδιών στις μετά το 1960 γενεές). Οφείλεται και στην εξαιρετικά άνιση κατανομή του πληθυσμού στον χώρο (το 10% των Δ.Ε με πληθυσμό άνω των 20 χιλ. συγκεντρώνει το 2021 το 62% του πληθυσμού ενώ ένας στους δυο κατοίκους της χώρας μας διέμενε σε 75 μόνον από τις 6.138 Δημοτικές Τοπικές Κοινότητές της), αποτέλεσμα της έντονης εσωτερικής μετανάστευσης της πεντηκονταετίας 1950-2000 (και δευτερευόντως της φυγής των νέων στο εξωτερικό την τελευταία δεκαπενταετία). Η ανισοκατανομή αυτή, άμεση απόρροια του μεταπολεμικού μοντέλου ανάπτυξης και της απουσίας χωροταξικού σχεδιασμού, ελάχιστα προβληματίζει τους ενασχολούμενους με το «Δημογραφικό» και απουσιάζει δυστυχώς από τον δημόσιο διάλογο που έχει ανοίξει για το θέμα αυτό. Συνοδεύεται όχι μόνον από την άνιση κατανομή στο χώρο του εργατικού δυναμικού, των οικονομικών δραστηριοτήτων και του παραγομένου πλούτου αλλά και από εξαιρετικά διαφοροποιημένες δημογραφικές εξελίξεις που έχουν προκαλέσει ήδη τη πληθυσμιακή κατάρρευση πολλών περιοχών, γεγονός που αποτυπώνεται και στις γεννήσεις των δυο τελευταίων εξαετιών».

«Ένα μεγάλο πρόβλημα όλου του δυτικού κόσμου»

«Η υπογεννητικότητα αποτελεί πιο έντονο πρόβλημα τις τελευταίες δυο δεκαετίες και είναι σύνθετο», σημειώνει από πλευράς του στο TheOpinion ο Ιωάννης Καλογιαννίδης, γυναικολόγος – μαιευτήρας και πρόεδρος της Μαιευτικής Γυναικολογικής Εταιρείας Θεσσαλονίκης.

«Είναι ένα πρόβλημα όλου του δυτικού κόσμου και της Ευρώπης φυσικά, με τη βόρεια Αμερική να είναι από τις ελάχιστες που έχει κάνει βελτιωτικές κινήσεις», πρόσθεσε ο κ. Καλογιαννίδης. «Πρέπει να δούμε το ζήτημα απ΄όλες τις πλευρές».