Το ράβε – ξήλωνε στις εισαγωγικές εξετάσεις εδώ και δεκαετίες – Κάθε υπουργός και… μεταρρύθμιση

Μια νέα πρόταση για εισαγωγή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στη χώρα μας παρουσιάζει αναλυτικά την Τρίτη στη Βουλή η υπουργός Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη. Πρόκειται για τις αλλαγές στο λύκειο και το Εθνικό Απολυτήριο, με ορίζοντα ο Εθνικός Διάλογος να ολοκληρωθεί μέχρι τον ερχόμενο Νοέμβριο, όπως εξήγησε η ίδια.

Αυτή βέβαια δεν είναι η πρώτη φορά που οι Έλληνες ακούμε για  αλλαγές στον τρόπο εισαγωγής στα πανεπιστήμια. Αντίθετα, από το 1980 μέχρι σήμερα, το σύστημα των πανελλαδικών εξετάσεων στην Ελλάδα έχει υποστεί περισσότερες από 10 σημαντικές αλλαγές ή μεταρρυθμίσεις, με το συνολικό αριθμό των μικρότερων τροποποιήσεων να είναι πολύ μεγαλύτερος, καθώς σχεδόν κάθε υπουργός Παιδείας προβαίνει σε διορθωτικές κινήσεις και αλλαγές.

Η ιστορία των εισαγωγικών

Η μόνη περίοδος κατά την οποία δεν υπήρχαν στην ουσία περιορισμοί για εισαγωγή στα πανεπιστήμια ήταν η περίοδος έως το 1924, όταν η εγγραφή βασιζόταν κυρίως στο απολυτήριο του σχολείου, ενώ ορισμένες σχολές απαιτούσαν πρόσθετες εξετάσεις σε συγκεκριμένα μαθήματα, όπως τα Αρχαία Ελληνικά ή τα Μαθηματικά. Με τον νόμο 2905 του 1922 καθιερώθηκαν για πρώτη φορά εισαγωγικές εξετάσεις. Η εφαρμογή τους ξεκίνησε το 1924 στη Φυσικομαθηματική Σχολή και από το 1926 επεκτάθηκε σε όλες τις σχολές του Πανεπιστημίου Αθηνών. Την ευθύνη της διαδικασίας είχαν τα ίδια τα πανεπιστημιακά ιδρύματα, τα οποία όριζαν τα εξεταζόμενα μαθήματα, τα θέματα και τον αριθμό των εισακτέων. Έτσι, η εικόνα διέφερε σημαντικά από σχολή σε σχολή.

Το 1964, είναι η χρονιά κατά την οποία το Υπουργείο Παιδείας αναλαμβάνει  για πρώτη φορά τον κεντρικό συντονισμό των εξετάσεων που παίρνουν πια ενιαία μορφή και πανελλήνιο χαρακτήρα.

Τα περίφημα μαθήματα «κορμού» και «επιλογής» στις δύο τελευταίες τάξεις του λυκείου μπαίνουν στη ζωή μας το 1978–79 όταν  εφαρμόσθηκε το σύστημα εισόδου στα ΑΕΙ και τα ΚΑΤΕΕ, ενώ  από το 1983 καταργείται η εξέταση στην Β τάξη και καθιερώνεται το σύστημα των Δεσμών, πυο συντρόφευσε γενιές και γενιές τελειόφοιτων.  Με κάποιες παραλλαγές το σύστημα των Γενικών Εξετάσεων έφτασε μέχρι το 1998.

«Κάτσε καλά Γεράσιμε»

Το 1999 η περίφημη εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του Γεράσιμου Αρσένη το 1999,  προκάλεσε πολλές αντιδράσεις με το «Κάτσε καλά Γεράσιμε» να γίνεται σλόγκαν στα χείλη μαθητών λυκείου. Τμήμα των εξαγγελιών η κατάργηση των Γενικών Εξετάσεων και η ελεύθερη πρόσβαση στα πανεπιστήμια. Στο πολυσέλιδο φυλλάδιο του ΥΠΕΠΘ με τίτλο «Εκπαίδευση 2000 – Για μια παιδεία ανοικτών οριζόντων» που κυκλοφόρησε σε όλα τα σχολεία το 1998 αναγράφεται: «Όλοι οι κάτοχοι απολυτηρίου Λυκείου θα έχουν δικαίωμα εγγραφής στα ΑΕΙ / ΤΕΙ και τις άλλες τριτοβάθμιες σχολές. Από το 2000 και μετά οι διαθέσιμες θέσεις στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση θα υπερκαλύπτουν τον αριθμό των αποφοίτων Λυκείου». Το τελευταίο φυσικά δεν συνέβη ποτέ.

Με τον νόμο 2525 του 1997 θεσπίστηκε το Ενιαίο Λύκειο, το οποίο αντικατέστησε τις Δέσμες. Από το 1999 οι μαθητές εξετάζονταν σε μαθήματα γενικής παιδείας και κατεύθυνσης, ενώ ορισμένα μαθήματα είχαν αυξημένη βαρύτητα. Ο βαθμός πρόσβασης υπολογιζόταν από τον συνδυασμό της πανελλαδικής επίδοσης και του σχολικού βαθμού.

Το 2013 και έως το 2018 στη Β΄ και Γ΄ Λυκείου καθιερώθηκαν οι Ομάδες Προσανατολισμού. Στη Γ΄ Λυκείου μειώθηκε ο αριθμός των πανελλαδικώς εξεταζόμενων μαθημάτων και τροποποιήθηκε ο τρόπος υπολογισμού των μορίων εισαγωγής.

Από το 2019 έως σήμερα οι μαθητές ακολουθούν τρεις Ομάδες Προσανατολισμού (Ανθρωπιστικές, Θετικές, Οικονομίας/Πληροφορικής) και διαγωνίζονται σε τέσσερα μαθήματα, ανάλογα με το επιστημονικό πεδίο που επιλέγουν. Τα πεδία είναι τέσσερα: Ανθρωπιστικές, Θετικές, Υγείας και Οικονομικές Επιστήμες. Σε ορισμένα τμήματα απαιτούνται επιπλέον ειδικά μαθήματα, όπως ξένες γλώσσες ή σχέδιο.

Το 2021, με τον νόμο 4777, εισήχθη η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής (Ε.Β.Ε.), η οποία καθορίζεται από κάθε τμήμα με βάση τον μέσο όρο των πανελλαδικών επιδόσεων. Παράλληλα θεσμοθετήθηκε το παράλληλο μηχανογραφικό για τα δημόσια ΙΕΚ και η δυνατότητα μηχανογραφικού δύο φάσεων.

Προτάσεις στα «χαρτιά»

Εκτός αυτών, υπάρχουν βέβαια κι άλλες προτάσεις που έπεσαν στο τραπέζι, αλλά δεν εφαρμόστηκαν ποτέ, είτε γιατί δεν έφτασαν ποτέ στη Βουλή, είτε γιατί ψηφίστηκαν αλλά δεν εφαρμόστηκαν ποτέ στην πράξη.

Για παράδειγμα το «Εθνικό Απολυτήριο» δεν είναι η πρώτη φορά που ακούγεται ως πρόταση. Ίσα – ίσα. Ήταν αρκετές οι φορές που απασχόλησε τον δημόσιο διάλογο. Η ιδέα της αντικατάστασης των πανελλαδικών με ένα Εθνικό Απολυτήριο που θα προκύπτει από τους βαθμούς και των τριών τάξεων του λυκείου έχει προταθεί π.χ. από την κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ το 2011, από τον ΣΥΡΙΖΑ το 2018 και πρόσφατα πάλι από τη σημερινή κυβέρνηση. Ωστόσο, σήμερα, παρά τις εξαγγελίες, το σύστημα των τελικών εξετάσεων στη Γ’ Λυκείου παραμένει ο κύριος τρόπος  εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στη χώρα μας.

Οι πράσινες και κόκκινες σχολές ήταν μια άλλη πρόταση που ακούστηκε το 2018-2019, στην τελευταία φάση της υπουργίας Γαβρόγλου στο Παιδείας. Η πρόταση αφορούσε τον διαχωρισμό των σχολών σε «πράσινες» (ελεύθερη πρόσβαση μόνο με το απολυτήριο) και «κόκκινες» (μέσω πανελλαδικών). Η αλλαγή της κυβέρνησης το 2019 οδήγησε στην κατάργηση του μέτρου πριν εφαρμοστεί στην πράξη.

Το σύστημα των «Δύο Μηχανογραφικών» ήταν μια ακόμη πρόταση που ακούστηκε το 2020 με 2021, αυτή τη φορά από τη Νίκη Κεραμέως. Προέβλεπε τη συμπλήρωση μηχανογραφικού σε δύο φάσεις (περιορισμένες επιλογές στην πρώτη, υπόλοιπες στη δεύτερη) για να αποφευχθεί η τυχαία εισαγωγή και να υπήρχε πλήρωση όσων θέσεων έμεναν κενές, μετά τη συμπλήρωση του πρώτου μηχανογραφικού. Το μέτρο αυτό τελικά δεν εφαρμόστηκε στην αρχική του μορφή καθώς κρίθηκε δυσλειτουργικό και καταργήθηκε με διάταξη και πάλι επί υπουργίας Κεραμέως.

Κατά καιρούς έχουν κατατεθεί επίσης προτάσεις (κυρίως από πανεπιστημιακούς και επιτροπές Σοφών) να έχουν τα ίδια τα τμήματα των πανεπιστημίων τον πρώτο λόγο στην επιλογή (π.χ. με επιπλέον τεστ ή συνεντεύξεις), όπως γίνεται σε χώρες του εξωτερικού. Ωστόσο, καμία κυβέρνηση δεν προχώρησε στην υλοποίησή τους