Στοά Αγίου Μηνά: Ένα διατηρητέο «φάντασμα» στο κέντρο της Θεσσαλονίκης

Τοίχοι και ταβάνια «φαγωμένοι» από την υγρασία -επικίνδυνοι ακόμη και για έναν περαστικό, ετοιμόρροπα μπαλκόνια, σπασμένα τζάμια και παράθυρα, κατεβασμένα ρολά και κλειδαριές, με τα δύο μεγάλα πανό του Οργανισμού Σχολικών Κτιρίων -νυν ΚΤΥΠ (Κτιριακές Υποδομές)- που κοσμούν τις εισόδους της Ίωνος Δραγούμη και της Αγίου Μηνά με το μήνυμα: «προστατεύουμε το παρελθόν, επενδύουμε στο μέλλον» να έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την εικόνα εγκατάλειψης που επικρατεί στο εσωτερικό της στοάς.

Αυτά αντικρύζει -όχι μόνο σήμερα, αλλά επί σειρά ετών- κάποιος στη στοά του Αγίου Μηνά, πλάι στην εκκλησία του προστάτη των εμπόρων της Θεσσαλονίκης και το Εβραϊκό Μουσείο.

Φωνές, πειράγματα μεταξύ «γειτόνων», κόσμος που σπεύδει για ψώνια, δουλειές ή απλώς για τον καφέ-ανάπαυλα της ημέρας και λίγη περατζάδα. Πώς να εξηγήσεις σε έναν νέο, κάποιον που ίσως περνά καθημερινά από το σημείο, πως η ιστορική στοά στην «καρδιά» της πόλης που σήμερα ρημάζει, κάποτε αποτελούσε ένα από τα πιο «ζωντανά» σημεία της Θεσσαλονίκης;

Οι άνθρωποι που συνεχίζουν να επιστρέφουν

Τις εικόνες αυτές αρνούνται πεισματικά να συνηθίσουν τέσσερις άνθρωποι, τέσσερις επαγγελματίες που άλλοτε δραστηριοποιούνταν καθημερινά στην στοά. Κάθε Τρίτη και Παρασκευή ο ιδιοκτήτης καταστήματος αθλητικών ειδών και έπειτα ιδιοκτήτης κυλικείου κύριος Γιώργος, ο ράφτης κύριος Χριστόφορος, ο κύριος Γιώργος που διατηρούσε λογιστικό γραφείο στο επάνω πάτωμα και ο φίλος τους -ο οποίος εργαζόταν ως ράφτης ρε κατάστημα σε παρακείμενη οδό- κύριος Σούλης, ανοίγουν τις βαριές σιδερένιες καγκελόπορτες της στοάς.

Σε ένα μικρό ισόγειο κατάστημα που διαθέτει τα βασικά -γκαζάκι, ποτήρια, ελληνικό καφέ, ενίοτε και τσίπουρο- οι «γείτονες» μαζεύονται γύρω από το τραπέζι αναπολούν τις ένδοξες ημέρες του παρελθόντος του χώρου που σήμερα ρημάζει, σκουπίζουν και καθαρίζουν τα σοκάκια, ξύνουν τις κουτσουλιές από το δάπεδο και κάνουν οποιοδήποτε μερεμέτι χρειαστεί για την ασφάλεια και τη διατήρηση -όσο αυτό είναι δυνατόν- της χαμένης αίγλης της στοάς.

Έτσι και την προηγούμενη Παρασκευή, καθότι χειμώνας ακόμα, το τραπεζάκι που φιλοξενεί νέες και παλιές ιστορίες, παρέμεινε μέσα στον μικρό χώρο, όπου προ μηνών έπεσε ένα κομμάτι γυψοσανίδας-ευτυχώς ενώ αυτός ήταν άδειος- αφήνοντας κενό στο ταβάνι.

«Επάνω είναι δύσκολα. Ο διάδρομος περπατιέται, αλλά αν μπεις σε κατάστημα μπορεί να βρεθείς στο κενό. Τα κεραμίδια στη στέγη είναι σπασμένα», λένε.

Κι όντως η πραγματικότητα -όπως καταγράφεται και από την αυτοψία του TheOpinion-στον ισόγειο χώρο της στοάς είναι αποκαρδιωτική. Τα καταστήματα που άλλοτε έσφυζαν από ζωή έχουν αφεθεί στον χρόνο, καινούργια προβλήματα δημιουργούνται με κάθε νεροποντή και -όπως επισημαίνουν και οι ίδιοι- είναι πλέον θέμα χρόνου να «γίνει το κακό» και να τραυματιστεί κάποιος διερχόμενος των οδών που περικλείουν τη στοά.

Μια… άλλη εποχή

Η σημερινή εικόνα αυτή απέχει πολύ από το παρελθόν της στοάς, η οποία για δεκαετίες αποτελούσε ένα από τα πιο ζωντανά σημεία του κέντρου της Θεσσαλονίκης, με τη δραστηριότητα να φτάνει στο πικ της από το 1965 έως το 1990.

Η κίνηση -όπως θυμούνται και οι ίδιοι- ήταν καθημερινή και αδιάκοπη στα κάθε είδους καταστήματα που στεγάζονταν στο σημείο. Ραφεία, φωτοτυπικά, χαρτοπωλεία, καταστήματα υαλικών και υφασμάτων, βιβλιοπωλεία, ακόμη και μεγάλο -γνωστό έως και σήμερα- πολυκατάστημα δραστηριοποιήθηκαν στη στοά του Αγίου Μηνά.

«Οι σχέσεις ήταν προσωπικές. Τον σεβόσουν τον πελάτη», θυμούνται.

Ο κύριος Γιώργος βρέθηκε εκεί από το 1978 και έως το 1996 διατηρούσε κατάστημα αθλητικών ειδών, στη συνέχεια έφτιαξε το δικό του αναψυκτήριο το οποίο λειτούργησε για περίπου 18,5 χρόνια. Ο λογιστής της στοάς παρέμεινε μέχρι το 2021, ως ένας από τους τελευταίους που αποχώρησαν.

Ένα μνημείο με ιστορία

Το συγκρότημα δεν είναι απλώς μια παλιά αγορά της Θεσσαλονίκης. Το αρχικό κτίριο ανεγέρθηκε το 1906 από την Ελληνική Κοινότητα Θεσσαλονίκης, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Ξενοφώντα Παιονίδη.

Παρά τη μεγάλη πυρκαγιά του 1917, διασώθηκε σε σημαντικό βαθμό. Στη δεκαετία του 1930 προστέθηκαν τα καταστήματα γύρω από τον ναό του Αγίου Μηνά, διαμορφώνοντας τη σημερινή μορφή της στοάς.

Το 1983 χαρακτηρίστηκε έργο τέχνης που χρήζει προστασίας και το 2016 το σύνολο της στοάς χαρακτηρίστηκε διατηρητέο.

Τα μοναδικά της αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά δεν έμειναν απαρατήρητα από τον εκλιπόντα σκηνοθέτη Μανούσο Μανουσάκη, ο οποίος γύρισε σκηνές του Ουζερί Τσιτσάνης, καθώς και της σειράς Κόκκινο Ποτάμι στη στοά του Αγίου Μηνά.

Μάλιστα, το τελευταίο διάστημα έχει εκφράσει ενδιαφέρον για τον χώρο και η Μιμή Ντενίση, η οποία φαίνεται να επιθυμεί να πραγματοποιήσει εκεί γυρίσματα για την επόμενη ταινία της.

Χρόνια εκκρεμότητας

Η στοά παραμένει ανενεργή εδώ και περίπου 18 χρόνια. Το ακίνητο, συνολικής επιφάνειας 4.570 τ.μ. ανήκει στην Κτιριακές Υποδομές ΑΕ -πρώην Οργανισμός Σχολικών Κτιρίων- με την πρόθεση αξιοποίησής του να έχει τεθεί επανειλημμένα και την τελευταία να επιχειρείται το 2020.

Το 2009 οι ενοικιαστές αποχώρησαν, προκειμένου να προχωρήσει η πολυαναμενόμενη ανάπλαση, ωστόσο η διαδικασία δεν προχώρησε.

Ο τελευταίος ενοικιαστής έφυγε τον Νοέμβριο του 2024. Παρ’ όλα αυτά, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει σαφές χρονοδιάγραμμα για το επόμενο βήμα.

«Όλα έμειναν στα χαρτιά»

Για όσους έζησαν τη στοά, η σημερινή εικόνα δεν μαρτυρά απλώς εγκατάλειψη, αλλά κάτι πιο προσωπικό. «Κανείς δεν έδειξε ενδιαφέρον. Όλα έμειναν στα χαρτιά. Θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από το Δημόσιο», λένε εκφράζοντας τη θλίψη τους.

Το χτύπημα ήταν και οικονομικό, καθώς οι ίδιοι είχαν δαπανήσει χρήματα προκειμένου να στήσουν τα καταστήματά τους και δεν μπόρεσαν να πουλήσουν τις επιχειρήσεις τους.

«Ήρθαν άνθρωποι να αγοράσουν τα μαγαζιά, μου έδιναν μέχρι και 80.000 ευρώ. Ήταν έτοιμα στημένα, αλλά δεν προχώρησε τίποτα», θυμάται ο κ. Γιώργος.

Για εκείνους που εξακολουθούν να επιστρέφουν στη στοά, το ζήτημα δεν είναι μόνο η εγκατάλειψη ενός κτιρίου, αλλά η απώλεια ενός ζωντανού κομματιού της πόλης και της ζωής τους και ανυπομονούν -όπως λένε- να γραφτεί η νέα σελίδα της σύγχρονης ιστορίας της.

Μέχρι τότε οι αναμνήσεις και η φροντίδα όσων έμειναν πίσω θα κρατούν στην επιφάνεια την λάμψη της εμβληματικής στοάς του Αγίου Μηνά.