Τέσσερα υπεραιωνόβια πλατάνια στη Θεσσαλονίκη – Το ένα είναι… 830 ετών (ΦΩΤΟ)

Με ηλικία άνω των 200 ετών, τέσσερα πλατάνια της Θεσσαλονίκης, σε διάφορα σημεία της, αποτελούν όχι μόνο μνημεία της φύσης, αλλά και «μνημεία» αυτής της πόλης που θα μπορούσαν να αναδειχθούν.

Η ομότιμη Καθηγήτρια Δασοκομίας, πρ. πρόεδρος του Τμήματος Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος του Α.Π.Θ Δρ. Θέκλα Τσιτσώνη, έχει αναδείξει στο TheOpinion αυτά τα ανεκτίμητα, υπεραιωνόβια πλατάνια αλλά και την «ταυτότητά» τους, που ήταν και αντικείμενο πτυχιακής διατριβής της φοιτήτριας Χάιδως Καγιαλή, με επιβλέπουσα την κα Τσιτσώνη.

Πού βρίσκονται

Το πιο παλιό πλατάνι στη Θεσσαλονίκη είναι αυτό που βρίσκεται στην Άνω Πόλη στη συμβολή των οδών Ακροπόλεως με Επταπυργίου, στην Πορτάρα. Με βάση τη δενδροχρονομέτρηση, μια ειδική μέθοδο που εφαρμόζεται για τη μέτρηση της ηλικίας των δέντρων, το πλατάνι αυτό είναι 830 ετών μια απόκλιση συν πλην 40 ετών. Η ακτίνα του φτάνει στα 61 εκατοστά.

H σημερινή του κατάσταση δεν είναι η καλύτερη δυνατή. Η μελέτη της Χ. Καγιαλή επισημαίνει ότι το πλατάνι δείχνει έντονη αποφλοίωση, κακή γενική κατάσταση, μύκητες, κοιλότητες, εξογκώματα, στρεβλότητα, σήψη βάσης και κορμού, κορμοβλασήματα, αποχρωματισμό φύλλων και θραύση κλαδιών.

Το δεύτερο πιο γηραιό πλατάνι στη Θεσσαλονίκη είναι αυτό που βρίσκεται στην πλατεία Ναυαρίνου, πίσω από την παιδική χαρά, στα όρια με το Γαλεριανό Συγκρότημα. Είναι 310 ετών (συν πλην 20 έτη). Έχει ακτίνα 62 εκατοστά.

Σύμφωνα με τη μελέτη της Χ. Καγιαλή, το πλατάνι εμφανίζει έντονη αποφλοίωση, κοιλότητες, κορμοβλαστήματα, μύκητες, πληγώσεις, κηλίδες και αποχρωματισμό, ξερά κλαδιά, μέτρια κλίση, εξογκώματα, εκκρίσεις.

Ακολουθεί στην τρίτη θέση αυτό που βρίσκεται στην πλατεία Τσιρογιάννη, απέναντι από τη στάση Λευκού Πύργου στην οδό Παύλου Μελά. Είναι ένα δέντρο 235 ετών (συν πλην 15 έτη), με ακτίνα 70 εκατοστών.

Σύμφωνα με τη μελέτη της Χ. Καγιαλή, το πλατάνι εμφανίζει έντονη αποφλοίωση, κοιλότητες, κορμοβλαστήματα, πληγώσεις, κηλίδες και αποχρωματισμό, ξερά κλαδιά, μεγάλη κλίση, εξογκώματα, εκκρίσεις.

Το τέταρτο πιο γηραιό πλατάνι είναι αυτό που βρίσκεται στο Τουρκικό Προξενείο, στη συμβολή της Αγίου Δημητρίου με την Αποστόλου Παύλου. Είναι ηλικίας 205 ετών (συν πλην 15 έτη) με ακτίνα 59 εκατοστών.

Σύμφωνα με τη μελέτη της Χ. Καγιαλή, το πλατάνι εμφανίζει μέτρια αποφλοίωση, κοιλότητες, κορμοβλαστήματα, πληγώσεις, κηλίδες φυλλικής επιφάνειας και αποχρωματισμό, λίγα ξερά κλαδιά, μέτρια κλίση, λίγα εξογκώματα, εκκρίσεις.

Αντικείμενο έκθεσης

Τα τέσσερα υπεραιωνόβια πλατάνια συνομιλούν μεταξύ τους και διεκδικούν τον ρόλο τους στη σύγχρονη Θεσσαλονίκη, στο πλαίσιο Έκθεσης, με τίτλο «PlaneScapes ꟾ Τοπία Πλατάνων», που διοργανώνεται από το Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, στο πλαίσιο του Aristotle Innovation Forum.

Η Έκθεση πραγματοποιείται στο MOMus-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και θα ολοκληρωθεί την Πέμπτη 4 Ιουνίου 2026.

Σύμφωνα με τους διοργανωτές, η Έκθεση παρουσιάζει τα αποτελέσματα του ομότιτλου κυλιόμενου εργαστηρίου σχεδιασμού, με αντικείμενο την προστασία και ανάδειξη των τεσσάρων υπεραιωνόβιων πλατάνων της Θεσσαλονίκης, παράλληλα με την κατάρτιση μιας στρατηγικής για τη σύνδεσή τους μέσω ενιαίας διαδρομής-περιπάτου, αξιοποιώντας και ενεργοποιώντας τα στοιχεία άυλης, υλικής και φυσικής πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και τις λανθάνουσες ποιότητες του αστικού τοπίου.

Πρόκειται, όπως επισημαίνουν οι διοργανωτές, για εμβληματικά δέντρα, τα οποία βρίσκονται σε καίρια σημεία του ιστορικού κέντρου, απέναντι από την Πορτάρα στην Άνω Πόλη, δίπλα στο Τουρκικό Προξενείο, στην πλατεία Ναυαρίνου και στο πάρκο Εθνικής Αμύνης-Παύλου Μελά, απέναντι από τον Λευκό Πύργο. Αν και διαθέτουν όλα τα χαρακτηριστικά για την κήρυξή τους ως διατηρητέα μνημεία της φύσης, η θεσμική προστασία τους παραμένει ζητούμενο.

Η Έκθεση «PlaneScapes ꟾ Τοπία Πλατάνων» αναδεικνύει τα τέσσερα πλατάνια ως ζωντανά μνημεία, σημεία ανάδυσης της λανθάνουσας οικολογικής μνήμης της πόλης. Σύμφωνα με τους διοργανωτές, προτείνει, τελικά, έναν διαφορετικό τρόπο να αναδειχθεί η πολιτιστική κληρονομιά της, όχι μόνο μέσα από τα διακεκριμένα μνημεία, αλλά μέσα από τα ζωντανά τοπία που επιμένουν, σκιάζουν, θυμούνται και διεκδικούν χώρο στο παρόν και το μέλλον της Θεσσαλονίκης.

Στην ομάδα επιμέλειας και σχεδιασμού της Έκθεσης συμμετέχουν: το μέλος ΕΔΙΠ του Τμήματος Γεωπονίας Δρ Ελένη Αθανασιάδου, η αρχιτέκτονας Ελευθερία Γαβριηλίδου, και οι φοιτητές του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Γιάννης Βαγιωνάς, Αντώνης Κασσαπάκης, Γιώργος Κρεοπώλης, και Αχιλλέας Παπουτσόπουλος. Τη γενική επιμέλεια της Έκθεσης έχουν οι Αν. Καθηγήτριες του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Αθηνά Βιτοπούλου και Βανέσσα Τσακαλίδου.

Το Aristotle Innovation Forum τελεί υπό την αιγίδα της Α.Ε. του Προέδρου της Δημοκρατίας κυρίου Κωνσταντίνου Αν. Τασούλα. Το AIF πραγματοποιείται με τη στήριξη του Υπουργείου Παιδείας, Θρησκευμάτων & Αθλητισμού, του Δήμου Θεσσαλονίκης και της Περιφέρειας Κεντρικής Μακεδονίας, ενώ στρατηγικός εταίρος είναι η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης. Μεταξύ των μεγάλων χορηγών περιλαμβάνονται η ΔΕΗ και η Τράπεζα Πειραιώς.

Η εκδήλωση είναι ανοιχτή για το κοινό.