Οι νέες απάτες που «χτυπούν» τη Θεσσαλονίκη – Από τα ψεύτικα SMS στις τηλεφωνικές παγίδες που αδειάζουν λογαριασμούς

Ένα μήνυμα στο κινητό, ένα τηλεφώνημα λίγων λεπτών ή μια φαινομενικά «επείγουσα» ανάγκη ενός συγγενικού προσώπου μπορούν να αποτελέσουν την αρχή μιας απάτης που θα κοστίσει σε ένα θύμα από μερικές εκατοντάδες μέχρι και χιλιάδες ευρώ. Στη Θεσσαλονίκη, όπως και σε ολόκληρη τη χώρα, οι επιτήδειοι εξελίσσουν διαρκώς τις πρακτικές τους, εκμεταλλευόμενοι την καθημερινή χρήση της τεχνολογίας και κυρίως την προσπάθεια των πολιτών να ανταποκριθούν γρήγορα σε κάτι που παρουσιάζεται ως έκτακτη ανάγκη.

Οι κλασικές τηλεφωνικές απάτες δεν έχουν εξαφανιστεί, όμως πλέον έχουν προστεθεί νέες μορφές εξαπάτησης, με τους δράστες να προσαρμόζουν το σενάριό τους ανάλογα με την περίσταση. Από τα μηνύματα που εμφανίζονται δήθεν να προέρχονται από τράπεζες μέχρι τις ψεύτικες επενδυτικές ευκαιρίες και τις κλήσεις όπου οι δράστες εμφανίζονται ως αστυνομικοί ή γιατροί, η απάτη έχει μετατραπεί σε ένα οργανωμένο «παιχνίδι» ψυχολογικής πίεσης.

Το μήνυμα που μοιάζει αληθινό αλλά οδηγεί στην παγίδα

Μία από τις πιο συχνές μορφές απάτης των τελευταίων ετών είναι το λεγόμενο phishing, δηλαδή η προσπάθεια απόσπασης προσωπικών και τραπεζικών στοιχείων μέσω παραπλανητικών μηνυμάτων.

Οι πολίτες λαμβάνουν SMS ή email που εμφανίζεται να προέρχεται από γνωστή τράπεζα, εταιρεία ταχυμεταφορών ή δημόσια υπηρεσία. Το μήνυμα συνήθως αναφέρει ότι υπάρχει κάποιο πρόβλημα: μια εκκρεμής πληρωμή, μια μπλοκαρισμένη κάρτα, ένα δέμα που δεν μπορεί να παραδοθεί ή μια ανάγκη επιβεβαίωσης στοιχείων.

Το link που περιλαμβάνεται οδηγεί σε μια σελίδα που έχει σχεδιαστεί ώστε να μοιάζει με την πραγματική ιστοσελίδα της υπηρεσίας. Εκεί ζητούνται κωδικοί, στοιχεία κάρτας ή προσωπικές πληροφορίες.

Το στοιχείο που κάνει αυτές τις απάτες ιδιαίτερα επικίνδυνες είναι ότι οι δράστες δεν βασίζονται μόνο στην τεχνολογία. Βασίζονται κυρίως στην πίεση του χρόνου. Το μήνυμα δημιουργεί την αίσθηση ότι ο πολίτης πρέπει να αντιδράσει άμεσα, πριν προλάβει να σκεφτεί αν κάτι δεν ταιριάζει.

Οι τηλεφωνικές «παραστάσεις» που στήνονται σε λίγα λεπτά

Παρά την εξάπλωση των διαδικτυακών απατών, οι τηλεφωνικές εξαπατήσεις παραμένουν ένα από τα βασικά εργαλεία των επιτήδειων. Στις γνωστές μεθόδους, οι δράστες πραγματοποιούν κλήσεις και παρουσιάζονται ως τραπεζικοί υπάλληλοι, λογιστές, αστυνομικοί ή υπάλληλοι δημόσιων υπηρεσιών. Στόχος τους είναι να αποκτήσουν την εμπιστοσύνη του θύματος και στη συνέχεια να το οδηγήσουν σε μια ενέργεια που θα τους επιτρέψει να αποκτήσουν πρόσβαση σε χρήματα.

Σε άλλες περιπτώσεις χρησιμοποιούν το σενάριο του «επείγοντος περιστατικού». Ένα συγγενικό πρόσωπο δήθεν έχει εμπλακεί σε ατύχημα ή βρίσκεται σε δύσκολη κατάσταση και χρειάζεται άμεσα χρήματα. Η αγωνία που προκαλείται στο θύμα είναι το βασικό εργαλείο των δραστών.

Οι αστυνομικές αρχές έχουν πολλές φορές επισημάνει ότι οι πολίτες δεν πρέπει να δίνουν χρήματα ή προσωπικά στοιχεία σε άγνωστα άτομα μέσω τηλεφώνου, όσο πειστικό κι αν εμφανίζεται το σενάριο.

Μια ακόμη κατηγορία που παρουσιάζει αυξημένη εμφάνιση είναι οι διαδικτυακές επενδυτικές απάτες. Οι δράστες προσεγγίζουν τα θύματα μέσω διαφημίσεων στο διαδίκτυο, κοινωνικών δικτύων ή τηλεφωνικών κλήσεων, παρουσιάζοντας δήθεν ευκαιρίες σε αγορές όπως τα κρυπτονομίσματα ή άλλες μορφές επενδύσεων.

Στην αρχή μπορεί να ζητήσουν ένα μικρό ποσό, προκειμένου να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι υπάρχει πραγματική διαδικασία. Στη συνέχεια, όμως, πιέζουν για μεγαλύτερες καταθέσεις, χρησιμοποιώντας ψεύτικες πλατφόρμες όπου εμφανίζονται ανύπαρκτα κέρδη. Το θύμα αντιλαμβάνεται συνήθως την απάτη όταν προσπαθεί να αποσύρει τα χρήματά του και διαπιστώνει ότι είτε δεν υπάρχει πρόσβαση στην πλατφόρμα είτε οι «σύμβουλοι επενδύσεων» έχουν εξαφανιστεί.

Η εκμετάλλευση της εμπιστοσύνης των πολιτών

Παρά την τεχνολογική εξέλιξη των μεθόδων, η βάση των περισσότερων απατών παραμένει ίδια ή εκμετάλλευση της ανθρώπινης εμπιστοσύνης. Οι δράστες μελετούν τις αντιδράσεις των θυμάτων και δημιουργούν ιστορίες που φαίνονται πιθανές. Δεν ζητούν απλώς χρήματα προσπαθούν πρώτα να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον φόβου, βιασύνης ή ασφάλειας.

Αυτός είναι και ο λόγος που πολλές φορές πέφτουν θύματα άνθρωποι κάθε ηλικίας. Δεν πρόκειται μόνο για άτομα που δεν είναι εξοικειωμένα με την τεχνολογία. Ακόμη και πολίτες με εμπειρία μπορούν να παρασυρθούν όταν η επικοινωνία γίνεται με τρόπο που δημιουργεί έντονη συναισθηματική πίεση.

Όταν ο απατεώνας «μπαίνει» στο σπίτι από το τηλέφωνο

Ένα από τα στοιχεία που προβληματίζουν ιδιαίτερα τις Αρχές είναι η συνεχής προσαρμογή των δραστών. Οι ομάδες που ασχολούνται με τις απάτες δεν χρησιμοποιούν πλέον ένα μόνο σενάριο, αλλά δημιουργούν διαφορετικές ιστορίες ανάλογα με το προφίλ του ανθρώπου που έχουν απέναντί τους.

Σε αρκετές περιπτώσεις οι δράστες προσπαθούν πρώτα να συλλέξουν πληροφορίες για το θύμα τους. Μέσα από δημόσιες αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα μπορούν να γνωρίζουν ονόματα συγγενών, επαγγελματικές δραστηριότητες ή στοιχεία που κάνουν την προσέγγιση να φαίνεται πιο πειστική.

Έτσι, μια κλήση από έναν άγνωστο αριθμό μπορεί να ξεκινήσει με μια φράση που δημιουργεί αμέσως οικειότητα: «Ξέρετε τον γιο σας;», «Σας καλώ από την τράπεζά σας», «Υπάρχει ένα πρόβλημα που πρέπει να λύσουμε άμεσα». Η συνέχεια βασίζεται στην προσπάθεια του δράστη να κρατήσει το θύμα σε κατάσταση άγχους, ώστε να μην προλάβει να αξιολογήσει ψύχραιμα την κατάσταση.

Οι ψεύτικοι αστυνομικοί και τα σενάρια που επιστρέφουν

Παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις, οι απάτες με δήθεν αστυνομικούς ή δημόσιους λειτουργούς εξακολουθούν να εμφανίζονται. Στο συγκεκριμένο σενάριο, οι δράστες τηλεφωνούν συνήθως σε μεγαλύτερης ηλικίας πολίτες και παρουσιάζονται ως στελέχη της Ελληνικής Αστυνομίας ή άλλης υπηρεσίας. Υποστηρίζουν ότι κάποιο συγγενικό πρόσωπο έχει εμπλακεί σε τροχαίο ή σε άλλη σοβαρή υπόθεση και ότι απαιτείται άμεση καταβολή χρημάτων για να αποφευχθούν δήθεν συνέπειες.

Το χαρακτηριστικό αυτών των υποθέσεων είναι η έντονη συναισθηματική φόρτιση που προκαλούν. Οι δράστες δεν αφήνουν χρόνο για σκέψη, συχνά βάζουν στο τηλέφωνο ακόμη και δεύτερο άτομο που υποδύεται τον συγγενή, ώστε η ιστορία να μοιάζει πραγματική. Οι Αρχές επισημαίνουν ότι κανένας αστυνομικός, τραπεζικός υπάλληλος ή δημόσιος λειτουργός δεν ζητά από πολίτες χρήματα ή κωδικούς μέσω τηλεφώνου.

Γιατί οι απάτες συνεχίζουν να αυξάνονται

Παρά τις συλλήψεις και τις εξαρθρώσεις κυκλωμάτων, το φαινόμενο παραμένει έντονο, καθώς οι δράστες έχουν τη δυνατότητα να λειτουργούν γρήγορα και συχνά από διαφορετικές περιοχές ή ακόμη και από το εξωτερικό.

Η τεχνολογία τους επιτρέπει να στέλνουν μαζικά μηνύματα, να αλλάζουν αριθμούς τηλεφώνου και να δημιουργούν ψεύτικες ιστοσελίδες με μικρό κόστος. Παράλληλα, η οικονομική πίεση και η καθημερινότητα με τους γρήγορους ρυθμούς κάνουν αρκετούς πολίτες πιο ευάλωτους σε μια καλοστημένη ιστορία.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η απώλεια χρημάτων. Σε πολλές περιπτώσεις υπάρχει και σημαντική ψυχολογική επιβάρυνση για τα θύματα, τα οποία μετά την αποκάλυψη της απάτης αισθάνονται ντροπή ή ενοχές, παρότι έχουν πέσει θύματα οργανωμένων μεθόδων εξαπάτησης.

Η «άμυνα» απέναντι στις νέες παγίδες

Οι ειδικοί συμβουλεύουν τους πολίτες να μην ενεργούν υπό πίεση και να επιβεβαιώνουν πάντα την πληροφορία από δεύτερη πηγή. Ένα τηλεφώνημα από κάποιον που ζητά χρήματα πρέπει να αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη, ακόμη και αν το σενάριο φαίνεται πειστικό. Σε περίπτωση δήθεν ανάγκης συγγενικού προσώπου, η άμεση επικοινωνία με το ίδιο το άτομο μπορεί να αποκαλύψει την απάτη.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στα μηνύματα που περιέχουν συνδέσμους. Οι τράπεζες και οι επίσημες υπηρεσίες δεν ζητούν μέσω SMS ή email κωδικούς ασφαλείας, PIN ή στοιχεία καρτών. Εξίσου σημαντικό είναι οι πολίτες να ενημερώνουν άμεσα τις Αρχές όταν αντιλαμβάνονται ότι έχουν πέσει θύματα απάτης, καθώς η ταχύτητα της καταγγελίας μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό των δραστών ή στην προσπάθεια περιορισμού της ζημιάς.