Δίον Πιερίας: Ένας ιερός χώρος αφιερωμένος στον Δία

Ογδόντα περίπου χιλιόμετρα απέχει το Δίον, το θρησκευτικό και πολιτικό κέντρο της Αρχαίας Μακεδονίας, που άκμασε στην ελληνική εποχή. Μάλιστα, σε εξέλιξη βρίσκονται τα έργα αποκατάστασης σε μνημεία του αρχαιολογικού του χώρου, από το υπουργείο Πολιτισμού, συνολικού προϋπολογισμού 5 εκατ. ευρώ.

Ρεπορτάζ: Ντέπυ Χιωτοπούλου (hiotopoulou@gmail.com)

Το Δίον στην Πιερία είναι ένας από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της περιοχής, ο οποίος συμπεριλαμβάνεται στις ημερήσιες εκδρομές των τουριστών από τη Θεσσαλονίκη, πολλοί από τους οποίους συμμετέχουν σε κρουαζιέρες.

Το Δίον δεσπόζει στους βόρειους πρόποδες του Ολύμπου, σε περιοχή που εξασφαλίζει τον απόλυτο έλεγχο της στενής διάβασης από τη Μακεδονία στη Θεσσαλία. Έφτασε σε μεγάλη ακμή κατά τους ελληνιστικούς χρόνους αλλά και στα ρωμαϊκά χρόνια, καθώς ήταν μια από τις πρωιμότερες αποικίες των Ρωμαίων στο Μακεδονικό χώρο.

Η ύπαρξη της πόλης του Δίου μαρτυρείται για πρώτη φορά στο Θουκυδίδη, όταν εξιστορεί την πορεία του Σπαρτιάτη στρατηγού Βρασίδα από τη Θεσσαλία στη Μακεδονία το καλοκαίρι του 424 π.Χ.

Τον 5^ο αι. π.Χ. καθιερώθηκαν λαμπροί αγώνες, αθλητικοί και θεατρικοί, τα εν Δίω Ολύμπια.

Στο Δίον γιόρτασε ο Φίλιππος Β’ την άλωση και καταστροφή της Ολύνθου, πρωτεύουσας της Χαλκιδικής Συμμαχίας, και στο ίδιο μέρος ο Μέγας Αλέξανδρος επικαλέστηκε τη βοήθεια του ύψιστου των θεών, πραγματοποιώντας την πανηγυρική ετοιμασία της εκστρατείας του στην Ασία. Τον 4^ο και 5^ο αι. μ.Χ. το Δίον έζησε την τελευταία σημαντική περίοδο και εγκαταλείφθηκε λόγω εισβολών, πλημμυρών και σεισμών.

Η ανασκαφική έρευνα στο Δίον ξεκίνησε το 1928 από τον Πρύτανη του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Γ. Σωτηριάδη, για να σταματήσει το 1931, αφού είχε επιτύχει να κατασκευαστεί το πρώτο κτίσμα για τη στέγαση των κινητών ευρημάτων. Έπειτα από διακοπή 30 χρόνων, η έρευνα στο χώρο άρχισε εκ νέου από τον καθηγητή Γ. Μπακαλάκη, με πρωταρχικό ανασκαφικό στόχο την αποκάλυψη του οχυρωματικού περιβόλου. Η τρίτη ανασκαφική περίοδος εγκαινιάστηκε το 1973 από τον Δημήτρη Παντερμαλή και το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Το αρχαιολογικό πάρκο

Καλύπτοντας χώρο έκτασης 1.500 στρεμμάτων, ο αρχαιολογικός χώρος του Δίου αποτελείται από μια οχυρωμένη πόλη, έκτασης 360 στρεμμάτων, πλαισιωμένη από χώρους λατρείας που κατοικήθηκε χωρίς διακοπή από τα κλασικά ως τα παλαιοχριστιανικά χρόνια.

Το τειχισμένο τμήμα της πόλης, σχεδόν τετράγωνο κατασκευασμένο σύμφωνα με το ιπποδάμειο σύστημα, διέθετε υποδειγματική ρυμοτομία, χαρακτηριστική της τεχνογνωσίας της εποχής του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Ακολουθώντας το πλακοστρωμένο μονοπάτι, φτάνετε στο Ιερό της Δήμητρας με πολλά ιερά κτήρια. Το Ιερό της Δήμητρας στο Δίον είναι το παλαιότερο γνωστό σήμερα μακεδονικό Ιερό, η ζωή του οποίου υπήρξε συνεχής ως τις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ.

Το Ιερό του Διός ήταν εξαιρετικά σημαντικός χώρος για το μακεδονικό βασίλειο, καθώς εκεί δημοσιεύονταν σε λίθινες στήλες σημαντικά κείμενα. Επίσης στο ιερό ήταν στημένα τα αγάλματα των Μακεδόνων βασιλέων.

Το Ιερό της Ίσιδας -της Αιγύπτιας θεάς που αντικατέστησε στα ελληνιστικά χρόνια την Άρτεμη- μαζί με το ιερό του Διός είναι από τα σπουδαιότερα μνημεία του Δίου. Στο ίδιο ιερό υπάρχει ο ναΐσκος της Αφροδίτης Υπολυμπιδίας, της θεάς που λατρευόταν στις υπώρειες του Ολύμπου.

Η μεγάλη αστική έπαυλη του Διονύσου, όπως ονομάστηκε από το έξοχο ψηφιδωτό με παράσταση από τη ζωή του θεού του κρασιού, το κτηριακό συγκρότημα των δημόσιων λουτρών – οι μεγάλες Θέρμες– σε 4.000 τ.μ. που υπήρχαν χώροι αναψυχής, αίθουσα λατρείας του Ασκληπιού καθώς και ένα ωδείο για εκδηλώσεις πολιτισμού, το αρχαίο θέατρο (σ.σ. τους καλοκαιρινούς μήνες φιλοξενούνται πολιτιστικές παραστάσεις) στα νότια της πόλης του Δίου, η κατασκευή του οποίου τοποθετείται στην ελληνιστική εποχή, πιθανότατα στα χρόνια της βασιλείας του Φιλίππου Ε’ (221-179 π.Χ.), το ρωμαϊκό θέατρο σε μικρή απόσταση νοτιοανατολικά του ελληνιστικού θεάτρου, έξω από τα όρια της πόλης, το οποίο χρονολογείται στο 2ο αι. μ.Χ. και πιθανότατα αντικατέστησε το παλαιότερο, που μετά το 168 π.Χ. φαίνεται ότι υπολειτουργούσε, οι μακεδονικοί τάφοι, το πολυγωνικό κτίριο που πιθανώς ήταν μια στεγασμένη αγορά, η παλαιοχριστιανική βασιλική συμπεριλαμβάνονται στα μνημεία του Αρχαιολογικού πάρκου του Δίον.

Το μουσείο και η Αρχαιοθήκη

Σε μια απόσταση 500 μ. από το Αρχαιολογικό πάρκο βρίσκονται το μουσείο και απέναντι η Αρχαιοθήκη στην οποία εκτίθεται το περίφημο ψηφιδωτό του Διονύσου, που παριστάνεται πάνω στο άρμα του να βγαίνει μέσα από τα κύματα της θάλασσας.

Στο δε μουσείο παρουσιάζονται κυρίως ευρήματα των ανασκαφών του Δίου όπως αγάλματα, επιγραφές, έργα μικροτεχνίας, ευρήματα από την αρχαία Πύδνα κλπ.

Ολοκληρώνονται τα αντιπλημμυρικά έργα

Στον αρχαιολογικό χώρο του Δίου, το Υπουργείο Πολιτισμού, στο πλαίσιο του σχεδιασμού του προγράμματος αντιπλημμυρικών έργων και αποκαταστάσεων σε μνημεία του, συνολικού προϋπολογισμού 5.000.000 ευρώ, προχωρεί στην κατασκευή νέας μεταλλικής γέφυρας στον ποταμό Βαφήρα, εντός του αρχαιολογικού χώρου, η οποία θα συνδέει το Ιερό του Διός Υψίστου με το Ιερό της Ίσιδος.

Όπως δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, η παλιά ξύλινη γέφυρα που συνέδεε δύο από τα σπουδαιότερα μνημεία του Δίου – το ιερό του Διός και το ιερό της Ίσιδος-, αντικαταστάθηκε από μεταλλική, η οποία παρασύρθηκε και καταστράφηκε από τα έντονα πλημμυρικά φαινόμενα, που έπληξαν την περιοχή, το 2017.

«Στο πλαίσιο του ευρύτερου σχεδιασμού για την προστασία του χώρου από τα αυξανόμενης έντασης πλημμυρικά φαινόμενα, λόγω της κλιματικής αλλαγής, για την κατασκευή της νέας γέφυρας αξιοποιούνται τα δεδομένα που προκύπτουν από την γεωλογική, την υδρογεωλογική και την υδραυλική μελέτη, που οι υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού εκπόνησαν για την ευρύτερη περιοχή. Με βάση τα δεδομένα αυτά εκτιμάται η στάθμη της πλημμύρας στην τάφρο απορροής μεταξύ των ιερών του Διός και της Ίσιδος, υποδεικνύοντας τις προδιαγραφές για την ασφάλεια της κατασκευής. Η νέα γέφυρα καθιστά εφικτή την πρόσβαση στο Ναό της Ίσιδος σε όλους, και στα ΑμεΑ» επισήμανε η κα. Μενδώνη εξηγώντας πως μ’ αυτόν τον τρόπο αποκαθίσταται η κυκλική περιήγηση των επισκεπτών στον χώρο των ιερών και γίνεται αντιληπτή στον επισκέπτη η λειτουργική ενότητα του χώρου των ιερών.

Η γέφυρα, μεταλλική δικτυωματική, έχει άνοιγμα 25μ. από βάθρο σε βάθρο, χωρίς ενδιάμεσα μεσόβαθρα, ενώ το πλάτος της είναι 2μ. μέτρα. Το έργο για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κινδύνων που προκαλούνται από τα συχνά πλημμυρικά φαινόμενα βρίσκεται στο στάδιο της ολοκλήρωσης.

Η προστασία των αρχαίων μνημείων

Οι εργασίες αφορούν στη διευθέτηση της κοίτης του ρέματος Ουρλιάς και της κοίτης του ποταμού Βαφύρα, με στόχο να προστατευθούν τα αρχαία μνημεία και να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη επίσκεψη στον χώρο.

Το έργο χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης με 2.250.000 ευρώ. Ταυτόχρονα, ολοκληρώνεται με πόρους του Περιφερειακού Επιχειρησιακού Προγράμματος Κεντρικής Μακεδονίας-ΕΣΠΑ 2014-2020, προϋπολογισμού 1.915.000 ευρώ, ο συνολικός ευπρεπισμός του οικοδομικού τετραγώνου της αγοράς και η διαμόρφωση ασφαλούς πρόσβασης όλων των επισκεπτών στο μνημειακό σύνολο.

Συγχρόνως, με πόρους από το ΠΕΠ Κεντρικής Μακεδονίας- ΕΣΠΑ 2021-2027, χρηματοδοτείται το έργο – προϋπολογισμού 1.500.000 ευρώ- της αποκατάστασης των θερμών (των δημόσιων λουτρών).

Info

-Από Θεσσαλονίκη το Δίον απέχει 83 χλμ. ακολουθώντας την εθνική οδό για Κατερίνη, Λάρισα. Σχετικές πινακίδες σας οδηγούν στον τελικό σας προορισμό.

–Ώρες λειτουργίας: Το μουσείο και η Αρχαιοθήκη καθημερινά 08.00 – 20.00 (μέχρι 31 Οκτωβρίου). Από 1^η Νοεμβρίου το ωράριο διαμορφώνεται 08.30 – 15.30.

Για το Αρχαιολογικό πάρκο, οι ώρες λειτουργίας είναι 08.00 – 18.00 (έως 31 Οκτωβρίου) και από 1^η Νοεμβρίου 08.30 – 15.30.

-Από 1^η Νοεμβρίου έως 15 Απριλίου θα ισχύει το χειμερινό ωράριο (08.30 – 15.30), και κάθε Τρίτη και Τετάρτη θα είναι κλειστά.

-:Εισιτήριο: 10 ευρώ (ολόκληρο), 5 ευρώ (μειωμένο). Για το διάστημα του χειμερινού ωραρίου, την 1^η και 3^η Κυριακή κάθε μήνα η είσοδος θα είναι ελεύθερη.

-Τηλ. επικοινωνίας: 23510 53484.