Αυξάνονται οι μεταμοσχεύσεις, αλλά παραμένουν τα «αγκάθια» – Νέο ρεκόρ το 2025

Μέσα από τον πόνο γεννιέται μια πράξη προσφοράς που χαρίζει ζωή σε άλλους ανθρώπους. Η δωρεά οργάνων είναι η απόδειξη ότι η ανθρωπιά μπορεί να συνεχίσει να υπάρχει, ακόμη κι όταν όλα καταρρέουν. Πίσω όμως από κάθε μεταμόσχευση υπάρχει ένας σύνθετος, απαιτητικός και για τους περισσότερους από εμάς «αόρατος» μηχανισμός, που λειτουργεί σε συνθήκες «μάχης» με τον χρόνο.

Στην Ελλάδα, σημαντική άνοδο καταγράφει η δωρεά οργάνων, καθώς το 2025 οι 111 δότες έχουν ήδη χαρίσει ζωή σε 240 ασθενείς, ξεπερνώντας τους 238 που μεταμοσχεύτηκαν το 2024 από αποβιώσαντες δότες.

Η μεταμόσχευση δεν είναι ένα και μόνο χειρουργείο, είναι μια σύνθετη αλυσίδα ζωής, όπου κάθε κρίκος πρέπει να αντέξει και να λειτουργήσει.

Από τη στιγμή που θα αναγνωριστεί ένας πιθανός δότης σε μια Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, ξεκινά ένας αγώνας δρόμου, με πρωταγωνιστές γιατρούς, νοσηλευτές, συντονιστές, αναισθησιολόγους, νοσηλευτικό προσωπικό και εργαστήρια, όπου όλοι βρίσκονται σε απόλυτο συγχρονισμό με το κάθε δευτερόλεπτο να είναι πολύτιμο και καθοριστικό.

Η αρχή της αλυσίδας

Ο Γεώργιος Τσουλφάς, Καθηγητής και Διευθυντής της Χειρουργικής Μεταμοσχεύσεων στο Τμήμα Ιατρικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και Διευθυντής του Κέντρου Έρευνας και Καινοτομίας Μεταμοσχεύσεων Συμπαγών Οργάνων, μιλώντας στο TheOpinion, υπογράμμισε ότι η διαδικασία της μεταμόσχευσης ξεκινά από το πιο κρίσιμο και απολύτως θεμελιώδες στάδιο την αναγνώριση του πιθανού δότη και την αυστηρή, επιστημονικά τεκμηριωμένη επιβεβαίωση του εγκεφαλικού θανάτου, μέσα από συγκεκριμένα ιατρικά πρωτόκολλα που διασφαλίζουν την εγκυρότητα και τη διαφάνεια κάθε απόφασης.

«Η μεταμόσχευση είναι μία αλυσίδα ζωής, η οποία ξεκινάει με την αναγνώριση ότι υπάρχει ένας δότης σε μία εντατική, την αξιολόγηση του δότη και, βέβαια, αυτό που προηγείται είναι να γίνουν πρώτα τα απαραίτητα τεστ. Γίνονται δύο διαφορετικά σετ από τεστ, σε δύο διαφορετικές ημέρες, για να επιβεβαιωθεί ο εγκεφαλικός θάνατος», σημειώνει.

Ακολουθεί η πιο ευαίσθητη και κρίσιμη στιγμή, η συζήτηση με την οικογένεια. Τα τελευταία χρόνια, σε αυτήν δεν συμμετέχουν μόνο οι γιατροί της εντατικής, αλλά και ειδικά εκπαιδευμένοι τοπικοί συντονιστές που γνωρίζουν πώς να προσεγγίσουν, να ακούσουν και να στηρίξουν τις οικογένειες μέσα στον πόνο τους.

Αυτή η αλλαγή υπήρξε καθοριστική. «Ήταν ένα από τα βασικά που άλλαξε στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια και οδήγησε στην αύξηση της δωρεάς οργάνων από 3 με 4 δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού κοντά στο 10. Πρόκειται για μεγάλη αύξηση, αλλά έχουμε ακόμη πολύ δρόμο μπροστά μας», τονίζει ο κ. Τσουλφάς, συγκρίνοντας την Ελλάδα με χώρες όπως η Ισπανία, που φτάνει τους 40 δότες ανά εκατομμύριο, ή η Κροατία με 20-21.

Ο κομβικός ρόλος του συντονιστή

Μόλις ολοκληρωθεί η αναγνώριση και η αξιολόγηση του δότη, ενημερώνεται ο Εθνικός Οργανισμός Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ), ο οποίος με τη σειρά του ειδοποιεί τα μεταμοσχευτικά κέντρα. Εκεί ξεκινά ο κομβικός ρόλος του συντονιστή.

Ο συντονιστής συλλέγει όλα τα ιατρικά δεδομένα, οργανώνει τις ομάδες, επικοινωνεί με τα κέντρα. Οι ασθενείς δεν βρίσκονται μόνο στη Θεσσαλονίκη, αλλά σε όλη την Ελλάδα. Πρέπει να ελεγχθεί η κατάστασή τους, να ενημερωθούν, να συμφωνήσουν και να μετακινηθούν άμεσα.

Ο συντονιστής δεν είναι απλώς διαχειριστής. «Είναι εκεί από την πρώτη ως την τελευταία στιγμή. Ξέρει τις οικογένειες, γνωρίζει τα πάντα για τους ασθενείς πέρα από το ιατρικό κομμάτι. Είναι μέλος της οικογένειας», περιγράφει ο καθηγητής, Γεώργιος Τσουλφάς.

Η μάχη με τον χρόνο

Η μεταφορά των μοσχευμάτων είναι ένας ακόμη δύσκολος αγώνας.  Για παράδειγμα, όταν πρόκειται για μεταμόσχευση νεφρού, το μόσχευμα μεταφέρεται με εμπορικές πτήσεις.

Σε άλλες χώρες, οι οργανισμοί μεταμοσχεύσεων διαθέτουν δικά τους πτητικά μέσα ή μισθώνουν ειδικά αεροσκάφη, τα οποία απογειώνονται άμεσα από το αεροδρόμιο και μεταφέρουν τόσο το μόσχευμα όσο και την ιατρική ομάδα απευθείας στον προορισμό. Στην Ελλάδα, μια τέτοια δυνατότητα δεν υπάρχει.

Οι «αφανείς ήρωες»

Παράλληλα με τη μεταφορά, ενεργοποιείται το ανοσολογικό. Το Ανοσολογικό Εργαστήριο του Ιπποκρατείου, ένα από τα τρία σε όλη τη χώρα, ελέγχει δείγματα αίματος και πραγματοποιεί τους απαραίτητους ελέγχους συμβατότητας για όλους τους υποψήφιους λήπτες.

«Για να γίνει μία μεταμόσχευση πρέπει να κινητοποιηθεί αιμοδοσία, το ανοσολογικό, εργαστήρια, ομάδες που δεν φαίνονται. Είναι οι αφανείς ήρωες», σημειώνει ο κ. Τσουλφάς.

Ιδιαίτερα κρίσιμος είναι και ο ρόλος των αναισθησιολόγων. Στο Ιπποκράτειο, οι αναισθησιολόγοι είναι μόλις δέκα, με μόνο δύο να μπορούν να υποστηρίξουν μεταμόσχευση ήπατος, ενώ ταυτόχρονα καλύπτουν και όλα τα υπόλοιπα περιστατικά. «Αυτό είναι μεγάλο αγκάθι», τονίζει ο καθηγητής, επισημαίνοντας ότι η αύξηση της δωρεάς πρέπει να συνοδεύεται και από την ανάλογη αξιοποίηση. Παράλληλα, αναφέρει ότι, οι ηπατολόγοι και το νοσηλευτικό προσωπικό διαθέτουν μοναδική εμπειρία, απαραίτητη για ασθενείς που δεν μπορούν να νοσηλευτούν αλλού.

Λίστες αναμονής και προτεραιότητες

Η μεταμόσχευση είναι ζήτημα ζωής και θανάτου. Στην Ελλάδα, τα κέντρα μεταμόσχευσης οργάνων είναι περιορισμένα και εξειδικευμένα. Για το ήπαρ, λειτουργούν το Ιπποκράτειο με 800 επεμβάσεις και το Λαϊκό με περισσότερες από 100. Οι μεταμοσχεύσεις νεφρού πραγματοποιούνται στο Ιπποκράτειο, το Λαϊκό, τον Ευαγγελισμό, καθώς και σε Πάτρα και Ιωάννινα, ενώ για το πάγκρεας, οι επεμβάσεις γίνονται στο Ιπποκράτειο και την Πάτρα.

«Η δωρεά είναι κοινωνικό αγαθό και είναι ευθύνη μας να την αξιοποιήσουμε», τονίζει μεταξύ άλλων ο κ. Τσουλφάς, μεταφέροντας τα συγκλονιστικά λόγια οικογενειών δοτών: «Όταν ξέρω ότι η καρδιά του παιδιού μου χτυπάει σε έναν άλλο άνθρωπο, μου δίνει δύναμη».

Η ανάγκη για ενημέρωση στη μεταμόσχευση

Κομβικό ρόλο στη διαδικασία της δωρεάς και της μεταμόσχευσης οργάνων στη Βόρεια Ελλάδα διαδραματίζει ο Βαγιώτας Λάμπρος, Συντονιστής Μεταμοσχεύσεων, ο οποίος μίλησε στο TheOpinion. Από τη θέση αυτή, βρίσκεται στο επίκεντρο της καθημερινής προσπάθειας να μειωθούν οι λίστες αναμονής και να αξιοποιηθεί κάθε διαθέσιμη ευκαιρία για μεταμόσχευση.

«Οι λίστες αναμονής μειώνονται, παρόλο που έχουμε αρκετές μεταμοσχεύσεις, περισσότερες τα τελευταία χρόνια, δεν έχουν εκτονωθεί. Ο μέσος όρος αναμονής για το νεφρό για το 2024 ήταν τα εννέα έτη. Δεν είναι, παρόλα αυτά, αρκετός κόσμος στη λίστα δηλαδή από τους 1.300 στη λίστα νεφρού είναι μόλις το 1/10 από αυτούς που είναι σε θεραπεία αιμοκάθαρσης. Άρα το μήνυμα είναι προς τη νεφρολογική κοινότητα να προσφέρεται και η εναλλακτική της μεταμόσχευσης. Θα σκεφτεί περισσότερος κόσμος τη μεταμόσχευση όταν έχουμε νέα άτομα, τα οποία δεν είναι ανάγκη να μπουν σε αιμοκάθαρση και μπορούν να έρθουν απευθείας στη μεταμόσχευση, όταν υπάρχουν δικοί τους ζώντες δότες. Άρα, επομένως, αυτό είναι το μήνυμα προς τη νεφρολογική κοινότητα κυρίως να έρθουν όλο και περισσότερο στη μεταμόσχευση. Υπάρχουν νεφροπαθείς οι οποίοι δεν έχουν σκεφτεί τη μεταμόσχευση. Επίσης, γύρω στους 45 είναι οι υποψήφιοι που έχουμε στα δύο κέντρα ήπατος», όπως επισημαίνει ο ίδιος.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, τα ποσοστά επιτυχίας των μεταμοσχεύσεων στην Ελλάδα φτάνουν το 85%, με τους ασθενείς να παρακολουθούνται εφ’ όρου ζωής και τους γιατρούς να διατηρούν συνεχή επικοινωνία μαζί τους.

Αύξηση των δοτών ανά εκατομμύριο πληθυσμού

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχει στη διάθεση το TheOpinion, την τελευταία δεκαετία παρατηρείται σταθερή αύξηση των δοτών ανά εκατομμύριο πληθυσμού, με το 2025 να σημειώνει νέο ρεκόρ, φτάνοντας τους 13,1 δότες ανά εκατομμύριο. Πρόκειται για αύξηση σχεδόν τριπλάσια σε σύγκριση με το 2015, όταν η αντίστοιχη τιμή ήταν μόλις 3,5.

Έτος	Δότες ανά εκατομμύριο πληθυσμού
2025	13,1
2024	10,6
2023	8,3
2022	6,6
2021	4,7
2020	4,4
2019	5,5
2018	4,1
2017	6,1
2016	4,6
2015	3,5
2014	4,5

Η Χειρουργική Κλινική Μεταμοσχεύσεων ΑΠΘ λειτουργεί από το 1987 στο Ιπποκράτειο Γενικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης με 20 κλίνες και πλήρως εξοπλισμένους θαλάμους. Είναι το μεγαλύτερο μεταμοσχευτικό κέντρο της χώρας, καλύπτοντας ανάγκες ασθενών από Ελλάδα και Κύπρο. Αποτελεί το  κέντρο με τον μεγαλύτερο αριθμό λήψεων πολλαπλών οργάνων και εξειδικευμένες χειρουργικές επεμβάσεις για ασθενείς με χρόνια νεφρική ή ηπατική ανεπάρκεια.