Από ένα χαρτονόμισμα μέχρι μια πλαστογραφία: Πώς η Εγκληματολογική Υπηρεσία «διαβάζει» όσα δεν βλέπει το μάτι

Ένα χαρτονόμισμα, μια ταυτότητα, ένα διαβατήριο ή μια υπογραφή μπορεί με την πρώτη ματιά να μοιάζουν απολύτως γνήσια. Για τους ειδικούς της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών της Ελληνικής Αστυνομίας, όμως, κάθε τέτοιο αντικείμενο κρύβει δεκάδες μικρές λεπτομέρειες που μπορούν να αποκαλύψουν την αλήθεια.

Αυτόν τον λιγότερο γνωστό αλλά ιδιαίτερα ενδιαφέρον κόσμο έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν οι επισκέπτες της 90ής ΔΕΘ, μέσα από το ειδικό σκέλος της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών στο περίπτερο της Ελληνικής Αστυνομίας. Εκεί, ανάμεσα στα εκθέματα, βρίσκεται και ένα στερεοσκόπιο, ένα από τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται για την εξέταση εγγράφων, χαρτονομισμάτων και άλλων στοιχείων, αποκαλύπτοντας χαρακτηριστικά που δύσκολα διακρίνονται με γυμνό μάτι.

Εκεί που το μάτι δεν αρκεί

Η εξέταση ενός ύποπτου εγγράφου δεν ξεκινά απαραίτητα με περίπλοκα μηχανήματα. Πρώτα καταγράφεται και φωτογραφίζεται στην αρχική του κατάσταση και ακολουθεί ο μακροσκοπικός έλεγχος. Οι ειδικοί αναζητούν εμφανείς αλλοιώσεις, διαφορετικές εκτυπώσεις, φθορές ή άλλα στοιχεία που μπορεί να κινήσουν υποψίες.

Στη συνέχεια, όμως, η εξέταση περνά σε ένα διαφορετικό επίπεδο. Το στερεοσκόπιο προσφέρει τρισδιάστατη εικόνα και σημαντική μεγέθυνση, επιτρέποντας στους ειδικούς να παρατηρήσουν την υφή του χαρτιού, το ανάγλυφο της εκτύπωσης, μικροσκοπικούς χαρακτήρες και λεπτομέρειες που δεν είναι ορατές με γυμνό μάτι.

Μέσα από αυτή τη διαδικασία μπορούν να εντοπιστούν ακόμη και ίχνη μηχανικής αλλοίωσης, όπως ένα ξύσιμο στο χαρτί που έγινε προκειμένου να αφαιρεθεί κάποιο στοιχείο και να αντικατασταθεί με άλλο. Ακόμη και η πίεση που ασκήθηκε κατά τη γραφή ή την εκτύπωση μπορεί να αφήσει ίχνη που αποκαλύπτονται κατά την εξέταση. Και το ενδιαφέρον δεν σταματά εκεί. Οι ειδικοί μπορούν να εξετάσουν μικροεκτυπώσεις, δηλαδή εξαιρετικά μικρούς χαρακτήρες και στοιχεία ασφαλείας που σε φυσιολογική απόσταση μπορεί να μοιάζουν απλώς με γραμμές.

Όταν το φως αποκαλύπτει την αλήθεια

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κομμάτια της εργαστηριακής εξέτασης είναι ο τρόπος με τον οποίο το ίδιο αντικείμενο μπορεί να αποκαλύψει διαφορετικές πληροφορίες ανάλογα με τον φωτισμό. Με υπεριώδες και υπέρυθρο φως, στοιχεία που παραμένουν αόρατα στο ανθρώπινο μάτι μπορούν να εμφανιστούν, ενώ διαφορετικά μελάνια που μοιάζουν ίδια με γυμνό μάτι μπορεί να συμπεριφέρονται διαφορετικά όταν εξετάζονται στο υπέρυθρο.

Ακόμη και ο φωτισμός από συγκεκριμένη γωνία μπορεί να αποκαλύψει εσώγλυφα ίχνη γραφής σε μια σελίδα. Πρόκειται για σημάδια που μπορεί να δημιουργήθηκαν όταν κάποιος έγραφε σε ένα προηγούμενο φύλλο και η πίεση της γραφής άφησε αποτύπωμα στις επόμενες σελίδες.

Έτσι, ένα έγγραφο που φαινομενικά δεν παρουσιάζει καμία ιδιαιτερότητα μπορεί, κάτω από τον κατάλληλο φωτισμό και με τον κατάλληλο εξοπλισμό, να αρχίσει να «μιλά».

Και τα ευρώ περνούν από… εξετάσεις

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η εξέταση των χαρτονομισμάτων, με τους ειδικούς να αναζητούν τα χαρακτηριστικά ασφαλείας που ενσωματώνονται κατά την κατασκευή τους. Η υφή του χαρτιού, η ανάγλυφη εκτύπωση, το υδατογράφημα, η ταινία ασφαλείας, τα ολογραφικά στοιχεία και οι μικροεκτυπώσεις αποτελούν μερικά μόνο από τα σημεία που μπορούν να ελεγχθούν.

Ένα γνήσιο χαρτονόμισμα δεν είναι απλώς ένα κομμάτι χαρτί πάνω στο οποίο έχει τυπωθεί ένα σχέδιο. Το ίδιο το υλικό, ο τρόπος με τον οποίο έχει ενσωματωθεί η εκτύπωση και τα ειδικά χαρακτηριστικά ασφαλείας αποτελούν μέρος ενός σύνθετου συστήματος που έχει σχεδιαστεί ώστε να δυσκολεύει την παραχάραξη.

Με το υπεριώδες φως, για παράδειγμα, μπορούν να γίνουν ορατά χαρακτηριστικά που δεν φαίνονται υπό κανονικό φωτισμό, ενώ η υπέρυθρη εξέταση μπορεί να διαφοροποιήσει τα μελάνια και να αποκαλύψει αλλοιώσεις που διαφορετικά θα περνούσαν απαρατήρητες.

Από το στερεοσκόπιο στην επιστημονική έκθεση

Η διαδικασία, βέβαια, δεν τελειώνει στην παρατήρηση ενός ύποπτου εγγράφου. Τα ευρήματα μπορούν να συγκριθούν με γνήσια πρότυπα και δείγματα, ενώ για τα ταξιδιωτικά έγγραφα αξιοποιούνται και εξειδικευμένες βάσεις δεδομένων, όπως το FADO, που περιλαμβάνει πληροφορίες για αυθεντικά και πλαστά έγγραφα.

Στην περίπτωση χειρόγραφων κειμένων ή υπογραφών, η εξέταση μπορεί να προχωρήσει και σε γραφολογική σύγκριση με γνωστά δείγματα γραφής. Όλα τα επιμέρους ευρήματα αξιολογούνται και καταλήγουν στην εργαστηριακή πραγματογνωμοσύνη που μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τις ανακριτικές και δικαστικές αρχές.

Ένα μικροσκοπικό γράμμα, μια διαφορετική συμπεριφορά του μελανιού, ένα ίχνος πίεσης στο χαρτί ή ένα χαρακτηριστικό ασφαλείας που δεν υπάρχει εκεί που θα έπρεπε να υπάρχει μπορεί να είναι αρκετό για να αλλάξει την εικόνα ενός ολόκληρου εγγράφου.