31/52: Η Θεσσαλονίκη πρωτεύουσα της καινοτομίας στην άμυνα

Τα τελευταία χρόνια, χάρη στη νοικοκυρεμένη διαχείριση των φόρων που πληρώνουν οι Έλληνες πολίτες, η κυβέρνηση έχει καταφέρει να υλοποιήσει ένα φιλόδοξο εξοπλιστικό πρόγραμμα, με το βλέμμα στραμμένο προς το μέλλον. Τα Rafale, οι Bellh@ra, τα F-35 είναι οπλικά συστήματα που τα χαρακτηρίζει η χρήση προηγμένων ηλεκτρονικών μέσων επικοινωνίας, συντονισμού, εντοπισμού στόχων, και ηλεκτρονικού πολέμου γενικότερα. Παράλληλα, η ελληνική αμυντική βιομηχανία έχει αρχίσει να δείχνει σημάδια ανάκαμψης, καθώς οι ιδιωτικές εταιρείες στον χώρο της άμυνας βρίσκουν τη θέση τους στην παγκόσμια αγορά, έχουν διασωθεί η Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία (ΕΑΒ) και τα Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα (ΕΑΣ), οι δύο βασικές κρατικές αμυντικές εταιρείες, και τα ναυπηγεία που έχουν αρχίσει να λειτουργούν πάλι θα δέχονται παραγγελίες από το Πολεμικό Ναυτικό, αναπτύσσοντας τη δική τους τεχνογνωσία.

Όμως ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει δείξει ότι οι τεχνολογικές εξελίξεις και ο τρόπος διεξαγωγής του πολέμου έχουν ξεφύγει από τα συμβατικά όπλα. Η χρήση των μη επανδρωμένων σκαφών, εναέριων και θαλάσσιων, και της τεχνητής νοημοσύνης, η οποία επιτρέπει στην Ουκρανία να πλήττει στόχους βαθιά μέσα στο ρωσικό έδαφος, έχει συνδεθεί με την αλλαγή κατεύθυνσης της παραγωγής οπλικών συστημάτων — ακόμη και οι Ηνωμένες Πολιτείες ζητούν πλέον από τις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις τεχνογνωσία. Η χρήση των drones στον Περσικό Κόλπο δείχνει πώς φθηνές, τεχνολογικά, λύσεις οδηγούν στην εξάντληση των αποθεμάτων από ακριβά αντιβαλλιστικά συστήματα. Πολλά πράγματα που ξέραμε ώς τώρα για τη διεξαγωγή των πολέμων αλλάζουν.

Αυτό σημαίνει ότι η επόμενη αμυντική κούρσα δεν θα είναι πρωτευόντως η κούρσα για να αποκτηθούν περισσότερα αεροσκάφη από πιθανούς αντιπάλους μας — είναι η κούρσα για την πρωτοπορία στις νέες μορφές πολέμου, όπου η τεχνητή νοημοσύνη αντικαθιστά τον ανθρώπινο παράγοντα και όπου τα μη επανδρωμένα μηχανήματα παίζουν τον ρόλο που έπαιζαν παλιά τα άρματα μάχης, τα αεροπλάνα και τα υποβρύχια. Αν οι πιθανοί αντίπαλοι της χώρας μας κερδίσουν αυτή την κούρσα (έχουν ήδη κάνει σημαντικές προόδους στα drones: μην ξεχνάτε τον ρόλο των Bayraktar τις πρώτες ημέρες της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, που βοήθησαν στην άμυνα του Κιέβου), τότε τα πλεονεκτήματα που έχουμε κερδίσει με το εξοπλιστικό πρόγραμμα μπορεί να εξουδετερωθούν.

Για τον λόγο αυτό, η χώρα μας χρειάζεται να βρεθεί στην πρωτοπορία ως προς την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης για αμυντικούς σκοπούς. Και η Θεσσαλονίκη προσφέρει το ιδανικό «οικοσύστημα» για να γίνει κάτι τέτοιο. Τα τρία πανεπιστήμιά της έχουν τμήματα πληροφορικής και οι απόφοιτοί τους ήδη αξιοποιούν τις γνώσεις τους, κατά τρόπο παραπάνω από επαρκή, στην επένδυση της Pfizer και της Deloitte — που, μαζί, απασχολούν πάνω από 2.000 νέους επιστήμονες, οι οποίοι ασχολούνται με την πληροφορική και με την τεχνητή νοημοσύνη. Στη Θεσσαλονίκη εδρεύει η Στρατιωτική Σχολή Αξιωματικών Σωμάτων (ΣΣΑΣ) και η Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου (ΑΔΙΣΠΟ), δηλαδή από εδώ αποφοιτούν και εδώ επιμορφώνονται τα πιο καταρτισμένα μέλη των Ενόπλων Δυνάμεων της χώρας μας. Και η προσπάθεια για ανάπτυξη τεχνολογικού πάρκου τέταρτης γενεάς, του ThessINTEC, κατά τη χρονική αυτή συγκυρία, μας δίνει και τον χώρο για μία συγκέντρωση βιομηχανιών που θα επικεντρωθούν στις νέες αμυντικές τεχνολογίες.

Το ThessINTEC διαθέτει πάνω από 700 στρέμματα. Είναι κοντά στο αεροδρόμιο και στην ΑΔΙΣΠΟ. Αν το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας «δέσμευε», ως anchor investor (βασικός επενδυτής), τη μισή έκταση, θα το βοηθούσε να επιταχύνει την ανάπτυξή του και θα προσείλκυε ακόμη πιο εύκολα άλλες εταιρείες τεχνολογίας. Το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας δεν κάνει το ίδιο παραγωγή οπλικών συστημάτων, φυσικά, αλλά μπορεί να απευθύνει ανοικτή πρόσκληση στις εταιρείες που επιθυμούν να δραστηριοποιηθούν στην ανάπτυξη συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης για τις Ένοπλες Δυνάμεις και, μετά από επιλογή, να τις εγκαταστήσει στον χώρο που έχει δεσμεύσει στο ThessINTEC. Εναλλακτικά, μπορεί να συστήσει μία ανώνυμη εταιρεία η οποία θα έχει ως αντικείμενο όχι την παραγωγή, όπως η ΕΑΒ και τα ΕΑΣ, αλλά αποκλειστικά τη διαχείριση παραγγελιών προς εταιρείες του ιδιωτικού τομέα και, εν γένει, των σχέσεων με τις επιχειρήσεις της αμυντικής βιομηχανίας, φροντίζοντας και για την εγκατάστασή τους στον χώρο του ThessINTEC. Αν αποφασίσει να κινηθεί έτσι το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, τότε οι υποδομές του ThessINTEC, όπως και οι υποδομές πέριξ αυτού, μεταξύ των οποίων και η συγκοινωνιακή πρόσβαση σ’ αυτό, θα αποτελέσουν εθνικές προτεραιότητες και θα ολοκληρωθούν το ταχύτερο δυνατόν.

Στην αρχή αναφέρθηκα στα τρία πανεπιστήμια και στα τμήματα πληροφορικής που διαθέτουν: το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας (ή ένα νομικό πρόσωπο που θα συστήσει) μπορεί να έχει απευθείας συνεργασία και με τα πανεπιστήμια, στρέφοντας ερευνητικά προγράμματα προς την αμυντική τεχνολογία. Επίσης, οι Ένοπλες Δυνάμεις μπορούν να αποκτήσουν ένα νέο σώμα Αξιωματικών της Πληροφορικής, οι οποίοι θα αποφοιτούν από τη ΣΣΑΣ, σπουδάζοντας στο αντίστοιχο τμήμα του ΑΠΘ, με το οποίο η ΣΣΑΣ έχει ιστορική συνεργασία. Οι φοιτητές της ΣΣΑΣ αλλά και των τμημάτων πληροφορικής των τριών πανεπιστημίων θα έχουν προνομιακή πρόσβαση, ιδίως στο πλαίσιο ερευνητικών προγραμμάτων, με το οικοσύστημα που θα αναπτύξει το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας στο ThessINTEC. Η εγγύτητα της ΑΔΙΣΠΟ στο ThessINTEC θα σημαίνει ότι τα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων θα έχουν κι αυτά μία πολύ καλή εικόνα των σύγχρονων πολεμικών τεχνολογιών και θα μπορεί και η δική τους γνώση και εμπειρία να καθοδηγεί την έρευνα των επιχειρήσεων στο ThessINTEC και των πανεπιστημίων που θα συνεργάζονται μαζί τους. Έτσι θα μεγιστοποιείται η εισφορά που μπορεί να έχει το ανθρώπινο κεφάλαιο της πόλης μας στην αμυντική βιομηχανία της χώρας.

Η Θεσσαλονίκη συνδέεται ιστορικά με την καινοτομία και την εξωστρέφεια. Επισημαίνουμε πολλές φορές, γελώντας, ότι εδώ εφευρέθηκε ο φραπές (Δημήτριος Βακόνδιος, το 1957, στη ΔΕΘ). Αλλά οι επιτυχημένες επενδύσεις της Pfizer και της Deloitte αποδεικνύουν (επειδή έχουν περάσει κάποια χρόνια και βλέπουμε την πορεία τους και τη θεαματική ανάπτυξή τους σε ανθρώπινο δυναμικό) ότι οι θεσμοί και, κυρίως, οι άνθρωποι της πόλης (εργαζόμενοι, επαγγελματίες, φοιτητές, αξιωματικοί), όταν δουλέψουν στο σωστό πλαίσιο, είναι στην παγκόσμια πρωτοπορία της καινοτομίας. Αυτό το πλαίσιο θέλουμε — και η ωφέλεια που θα προκύψει για την πόλη και για την πατρίδα θα είναι τεράστια.