21/52: Συνεργασία με επενδυτές για τη συντήρηση και φύλαξη μητροπολιτικών πάρκων – Μία σύμπραξη αμοιβαία επωφελής

Στο προτεινόμενο δημοψήφισμα για τη ΔΕΘ, ένα από τα στοιχεία του ερωτήματος που είχε τεθεί ήταν να διαμορφωθεί το μητροπολιτικό πάρκο της ΔΕΘ αποκλειστικά με δημόσια χρηματοδότηση. Το ερώτημα αυτό μπορεί να υπαγορεύθηκε από ιδεολογικά κίνητρα, δηλαδή από την άποψη κάποιων προτεινόντων ότι τα ιδιωτικά κεφάλαια δεν έχουν θέση σε έναν χώρο που προορίζεται για το ευρύ κοινό. Μπορεί, πάλι, να ήταν απλώς συνεπές με την απόρριψη ενός παλαιότερου σχεδίου για τη διαμόρφωση της ΔΕΘ που θα περιελάμβανε και ξενοδοχείο.

Η ΔΕΘ έχει πολλά ειδικά χαρακτηριστικά, και σε αρκετά σημειώματα σ’ αυτή τη στήλη (και θα ακολουθήσουν και άλλα) έχουμε δει πιθανούς τρόπους για την αξιοποίηση του θεσμού και του χώρου της. Αλλά, με δεδομένο ότι υπάρχουν στη Θεσσαλονίκη δημόσιες εκτάσεις που μπορούν να αξιοποιηθούν ως μητροπολιτικά πάρκα, όπως πολλά παλαιά στρατόπεδα (αλλά όχι μόνο), η συζήτηση για τον φορέα που θα αναλάβει τη συντήρηση και τη φύλαξή τους, δημόσιο ή ιδιωτικό, έχει ενδιαφέρον.

Σε έναν ενιαίο χώρο εκτάσεως μερικών εκατοντάδων στρεμμάτων, θα μπορούσαν κάποια να παραχωρηθούν σε ιδιώτη, ο οποίος θα τα αξιοποιήσει για ξενοδοχειακές ή άλλες συναφείς υποδομές (λ.χ., συνεδριακές εγκαταστάσεις). Όρος της παραχώρησης, πέρα από το χρηματικό αντάλλαγμα που θα καταβάλλεται στο Δημόσιο, θα είναι η διαμόρφωση, η συντήρηση και η φύλαξη του υπόλοιπου χώρου, αλλά με διασφάλιση της ελεύθερης πρόσβασης σ’ αυτόν.

Ο παραχωρησιούχος θα έχει διπλό λόγο για να συντηρεί τον χώρο που δεν θα διαχειρίζεται ο ίδιος: αφενός, θα είναι όρος της σύμβασης και, αν τον παραβεί, θα μπορεί να κηρυχθεί έκπτωτος· αφετέρου, θα είναι η βιτρίνα και για το δικό του ξενοδοχείο ή τον δικό του συνεδριακό χώρο. Ο δεύτερος λόγος, η «βιτρίνα», είναι πιο σημαντικός από τη συμβατική υποχρέωση, επειδή η προστιθέμενη αξία που θα δίνει ο υπόλοιπος χώρος στη δική του επιχείρηση σημαίνει ότι ο ίδιος δεν θα προσπαθεί απλώς να εκπληρώσει κάποιες ελάχιστες συμβατικές υποχρεώσεις, αλλά πραγματικά να διατηρεί τον υπόλοιπο χώρο, αυτόν που θα αποδοθεί στο κοινό, στην καλύτερη δυνατή κατάσταση, για να ωφελείται αντίστοιχα και ο ίδιος.

Τελικά, μέσω μιας τέτοιας σύμπραξης, από ένα μεγάλο ακίνητο που σήμερα έχει αφεθεί ασυντήρητο και χωρίς χαρακτήρα, θα προκύψει μία μικρή έκταση που θα αξιοποιείται από έναν παραχωρησιούχο και ένα μεγάλο μητροπολιτικό πάρκο, συντηρούμενο και φυλασσόμενο με μέριμνα και δαπάνες του παραχωρησιούχου. Το πάρκο αυτό θα το απολαμβάνει το κοινό καλοσυντηρημένο, σε συνθήκες ασφαλείας.

Τα νομοθετικά εργαλεία για να υλοποιηθεί μία τέτοια σύμπραξη υπάρχουν — κυρίως είναι νομοθετικές ρυθμίσεις, ήδη από το 2011, για το ΕΣΧΑΔΑ (Ειδικό Σχέδιο Χωρικής Αξιοποίησης Δημόσιων Ακινήτων), προεδρικό διάταγμα που προσδίδει σε ένα δημόσιο ακίνητο πολεοδομική ταυτότητα και προσδιορίζει τις χρήσεις και τους όρους δόμησης σ’ αυτό. Όταν μιλάμε για δημόσιο ακίνητο, εννοούμε οποιοδήποτε ακίνητο ανήκει σε φορέα του Δημοσίου (υπουργείο, νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου, κρατική εταιρεία) ή στην τοπική αυτοδιοίκηση. Με το ΕΣΧΑΔΑ και με τις υπόλοιπες διοικητικές πράξεις (υπουργικές αποφάσεις κ.ά.) που το υλοποιούν, προσδιορίζεται ποιο μέρος του ακινήτου θα αξιοποιηθεί, με ποιον τρόπο, καθώς και πώς θα διαμορφωθεί το μέρος του ακινήτου που θα αποδοθεί στο κοινό.

Το ΕΣΧΑΔΑ έχει όμως και ένα πλεονέκτημα ακόμα: επιτρέπει να γίνουν αναγκαστικές απαλλοτριώσεις για την υλοποίησή του. Έτσι, αν μέσα ή γύρω από το δημόσιο ακίνητο που θα αξιοποιηθεί υπάρχουν «θύλακες» ιδιωτικών ιδιοκτησιών, αυτοί μπορούν να απαλλοτριωθούν και οι ιδιοκτήτες τους να λάβουν την αντίστοιχη νόμιμη αποζημίωση.

Η επιλογή του φορέα που θα υλοποιήσει το ΕΣΧΑΔΑ γίνεται με διαφανείς διαδικασίες από το Υπερταμείο. Το Υπερταμείο έχει (ως ΤΑΙΠΕΔ παλαιότερα) αναπτύξει διαδικασίες με τις οποίες οι υποψήφιοι ανάδοχοι συμμετέχουν στον σχεδιασμό των χρήσεων που θα υιοθετήσει το ΕΣΧΑΔΑ, ώστε να διασφαλίζεται πως η διακήρυξη για την επιλογή παραχωρησιούχου θα προσελκύσει επενδυτικό ενδιαφέρον. Παράλληλα, επειδή θα είναι πολεοδομικό (ουσιαστικά) προεδρικό διάταγμα, το ΕΣΧΑΔΑ θα περάσει από μία διαδικασία επίσημης και σοβαρής δημόσιας διαβούλευσης. Τελικά το Υπουργείο Οικονομικών και το Υπουργείο Περιβάλλοντος και τα λοιπά συναρμόδια υπουργεία (συνήθως Πολιτισμού, Τουρισμού) θα συμπράξουν για να συνταχθεί σχέδιο ΕΣΧΑΔΑ που θα υποβληθεί στο Συμβούλιο της Επικρατείας για έλεγχο και, στη συνέχεια, στην Προεδρία της Δημοκρατίας για έκδοση και δημοσίευση.

Οι συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα είναι επιτυχείς όταν το ιδιωτικό και το δημόσιο συμφέρον συμπίπτουν. Στην αξιοποίηση των μεγάλων εκτάσεων για τη δημιουργία μητροπολιτικών πάρκων μέσω παραχώρησης, με αξιοποίηση του εργαλείου του ΕΣΧΑΔΑ, η Πολιτεία και ο ιδιώτης μπορούν να συμπράξουν με επιτυχία προς το κοινό (ιδιωτικό και δημόσιο) συμφέρον.