Τι συμβαίνει με το Τουρκολιβυκό Σύμφωνo

Άρθρο Ειδικού Συνεργάτη για τη ναυτιλιακή συμφωνία Λιβύης–Τουρκίας το 2019 και την αναδιάταξη ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο

«Το ζήτημα της οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών της Λιβύης στην Ανατολική Μεσόγειο επανέρχεται στο προσκήνιο ως κομβικό σημείο σύγκρουσης εσωτερικών νομιμοτήτων και περιφερειακών στρατηγικών ανταγωνισμών. Στον πυρήνα της αντιπαράθεσης βρίσκεται το Μνημόνιο Κατανόησης Λιβύης–Τουρκίας του 2019, το οποίο εξακολουθεί να προκαλεί βαθύ διχασμό εντός της Λιβύης και έντονες αντιδράσεις σε Ελλάδα και Αίγυπτο, ενώ η Τουρκία το θεωρεί θεμέλιο της στρατηγικής της στην Ανατολική Μεσόγειο.

Οι πρόσφατες δηλώσεις του Προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων, Αγκίλα Σάλεχ, επαναφέρουν στο προσκήνιο τη σύγκρουση μεταξύ κοινοβουλευτικής νομιμότητας και εκτελεστικής εξουσίας, καθώς και την προσπάθεια της ανατολικής Λιβύης να ανακτήσει τον θεσμικό έλεγχο του φακέλου.

Λιβύη: Άκυρο το τουρκολιβυκό μνημόνιο λέει ο πρόεδρος της Βουλής

Η θέση της Βουλής των Αντιπροσώπων – Αγκίλα Σάλεχ

1. Συνταγματική νομιμότητα

Ο Αγκίλα Σάλεχ προβάλλει με συνέπεια τη θέση ότι: • Η Βουλή των Αντιπροσώπων είναι το μοναδικό συνταγματικά αρμόδιο όργανο για την επικύρωση διεθνών συμφωνιών. • Η κυβέρνηση Φαγιέζ αλ-Σάρατζ ουδέποτε έλαβε ψήφο εμπιστοσύνης και συνεπώς δεν διέθετε την αρμοδιότητα υπογραφής δεσμευτικής διεθνούς συμφωνίας. • Το μνημόνιο του 2019 δεν παρουσιάστηκε ούτε επικυρώθηκε από το Κοινοβούλιο και άρα είναι νομικά άκυρο και μη δεσμευτικό.

Η φράση του Σάλεχ «ό,τι βασίζεται στο ψεύδος παραμένει ψευδές» λειτουργεί ως πολιτικό και νομικό δόγμα της ανατολικής Λιβύης.

2. Πολιτική στρατηγική

Παρά την ακύρωση της συμφωνίας, ο Σάλεχ: • Δεν απορρίπτει κατ’ αρχήν τη συνεργασία με την Τουρκία, αλλά απαιτεί επαναδιαπραγμάτευση μέσω νόμιμης κυβέρνησης. • Προτείνει πολυμερή διάλογο με συμμετοχή Ελλάδας, Αιγύπτου και Τουρκίας. • Θέτει την εθνική κυριαρχία ως αδιαπραγμάτευτη κόκκινη γραμμή.

Η στάση αυτή επιδιώκει να παρουσιάσει τη Βουλή ως θεματοφύλακα της κρατικής συνέχειας, αποφεύγοντας ταυτόχρονα τη μονομερή πρόσδεση σε περιφερειακούς άξονες.

Η εκτελεστική εξουσία της Τρίπολης – Ντμπεϊμπά

Η κυβέρνηση Ντμπεϊμπά: • Διατηρεί de facto την εφαρμογή του μνημονίου, βασιζόμενη στη διεθνή αναγνώριση της κυβέρνησης εθνικής ενότητας. • Αντιμετωπίζει το μνημόνιο ως κυρίαρχη πράξη κράτους. • Υποστηρίζεται πολιτικά από την Τουρκία, η οποία εγγυάται στρατιωτική και πολιτική στήριξη.

Ωστόσο, η έλλειψη κοινοβουλευτικής επικύρωσης καθιστά τη θέση της ευάλωτη σε εσωτερικές αμφισβητήσεις, ενώ εντείνει τη σύγκρουση νομιμοτήτων.

Ο ρόλος του Χαλίφα Χαφτάρ

Ο Χαφτάρ: • Ευθυγραμμίζεται πλήρως με τη θέση της Βουλής. • Αντιμετωπίζει το μνημόνιο ως στρατηγική απειλή. • Βλέπει την τουρκική παρουσία ως παράγοντα αποσταθεροποίησης.

Η στάση του συνδέεται άμεσα με τις σχέσεις του με την Αίγυπτο και την επιδίωξη περιορισμού της τουρκικής επιρροής στη δυτική Λιβύη.

Θέσεις των εμπλεκόμενων κρατών

Ελλάδα • Θεωρεί το μνημόνιο παράνομο και ανυπόστατο. • Υποστηρίζει πλήρη δικαιώματα ΑΟΖ για τα νησιά, ιδίως την Κρήτη. • Μετατοπίζεται σταδιακά από σκληρή ρητορική σε ελεγχόμενο διάλογο, χωρίς αλλαγή βασικής θέσης.

Αίγυπτος • Απέρριψε εξαρχής το μνημόνιο. • Το θεωρεί αποσταθεροποιητικό για την Ανατολική Μεσόγειο. • Συνδέει το ζήτημα με τη συνολική ασφάλεια των δυτικών συνόρων της.

Τουρκία • Θεωρεί τη συμφωνία νόμιμη και στρατηγικής σημασίας. • Δηλώνει ετοιμότητα για επαναδιαπραγμάτευση, υπό όρους. • Στοχεύει στη διατήρηση γεωπολιτικού διαδρόμου στην Ανατολική Μεσόγειο.

Τεχνικές και νομικές διαστάσεις

Ο Σάλεχ αμφισβητεί ευθέως: • Την ελληνική θεώρηση πλήρους επήρειας της Κρήτης. • Τη χρήση νησιών ως βάσης εκτεταμένων θαλάσσιων ζωνών.

Η σύσταση επιτροπής εμπειρογνωμόνων σηματοδοτεί προσπάθεια τεχνοκρατικής αποπολιτικοποίησης του ζητήματος.

 Συμπεράσματα – Προοπτικές

1. Το θαλάσσιο ζήτημα αποτελεί κόμβο σύγκρουσης εσωτερικής νομιμότητας και εξωτερικής γεωπολιτικής. 2. Η Βουλή των Αντιπροσώπων επιχειρεί να ανακτήσει τον θεσμικό έλεγχο. 3. Η Λιβύη επιδιώκει να αποφύγει τη μετατροπή της σε πεδίο αντιπαράθεσης αξόνων. 4. Ο διάλογος καθίσταται αναπόφευκτος, αλλά μόνο εντός συνταγματικού πλαισίου.

Η εξέλιξη του φακέλου θα εξαρτηθεί από: • Την ενοποίηση της λιβυκής κρατικής αρχιτεκτονικής. • Την αποδοχή πολυμερούς διαλόγου. • Την ικανότητα μετατροπής της κρίσης σε ευκαιρία στρατηγικής επανατοποθέτησης της Λιβύης στην Ανατολική Μεσόγειο.