Η τεχνητή νοημοσύνη απαντά, αλλά ποιος αναλαμβάνει τελικά την ευθύνη;

Αρθρογραφεί στο TheOpinion η δικηγόρος Μαρία Σαρηγιαννίδου

Τα τελευταία χρόνια έχει μπει δυναμικά στην καθημερινότητά μας, επαγγελματική και μη, η τεχνητή νοημοσύνη. Σε μια πρόσφατη συζήτηση (εκτός δικαστικής αίθουσας), άκουσα να προβάλλεται ως επιχείρημα για την αθωότητα ενός κατηγορουμένου το γεγονός ότι αυτό προέκυψε όταν τα στοιχεία της υπόθεσης δόθηκαν στην τεχνητή νοημοσύνη. Μάλιστα το είπαν με ειλικρινή πεποίθηση και έτσι η απάντηση μιας μηχανής είχε αποκτήσει για τους συνομιλητές το βάρος μιας ανεξάρτητης κρίσης.

Ως νομικό, η τοποθέτηση αυτή με προβλημάτισε. Ίσως, ως επαγγελματίας, διατηρώ ακόμη επιφυλάξεις απέναντι στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης σε νομικές υποθέσεις, ωστόσο το ΑΙ απάντησε με βάση όσα του δόθηκαν, όπως διατυπώθηκαν, χωρίς αναγκαστικά να γνωρίζει όσα έλειπαν ή όσα θα προέκυπταν από την ακροαματική διαδικασία. Η πειστική διατύπωση του, όμως, με βάση τα δεδομένα που έλαβε, αρκούσε για να δημιουργήσει βεβαιότητα.

Παρά τις επιφυλάξεις μου σε επίπεδο συγκεκριμένης υπόθεσης, είναι γεγονός ότι η τεχνητή νοημοσύνη διευκολύνει την επαγγελματική καθημερινότητα των περισσότερων, τόσο σε οργανωτικό επίπεδο, όσο και σε επίπεδο έρευνας. Οι σχετικές πλατφόρμες προσφέρουν εντυπωσιακές δυνατότητες εξοικονόμησης χρόνου. Αυτές οι δυνατότητες, όμως, συνοδεύονται από ουσιαστικά ερωτήματα, όπως ενδεικτικά, πού καταλήγουν τα στοιχεία που εισάγουμε, πώς προστατεύονται τα προσωπικά δεδομένα και το επαγγελματικό απόρρητο, ποιος επαληθεύει τις πηγές, τις παραπομπές και τα συμπεράσματα;

Από την άλλη, στην επαγγελματική καθημερινότητα προστίθεται πλέον σιγά σιγά και η ανάγκη να απαντούμε στις ερωτήσεις που διατύπωσε το ΑΙ και να ελέγχουμε τις παραδοχές τους. Το «ρώτησα την τεχνητή νοημοσύνη και μου είπε» παρουσιάζεται συχνά ως δεύτερη ιατρική γνωμάτευση, όταν κάποιος επισκέπτεται έναν γιατρό. Ο πολίτης ασφαλώς δικαιούται να ενημερώνεται και να ζητά εξηγήσεις, από την άλλη η δυσκολία αρχίζει όταν μια ανεπιβεβαίωτη απάντηση θεωρείται δεδομένη και ο επαγγελματίας καλείται να αποδείξει γιατί δεν ισχύει.

Σε μία σχετική συζήτηση, μία συνάδελφος παρατήρησε εύστοχα ότι ο άνθρωπος κάνει τη διαφορά όταν αποφασίζει αναλαμβάνοντας τελικά την ευθύνη. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι αλάνθαστος, σημαίνει, όμως, ότι οφείλει να ελέγχει, να αιτιολογεί και στο τέλος της ημέρας να λογοδοτεί. Η ανθρώπινη εποπτεία απαιτεί ουσιαστική κρίση και δεν εξαντλείται σε μια υπογραφή κάτω από ένα προδιατυπωμένο κείμενο.

Καθώς δυσκολευόμαστε όλο και περισσότερο να διακρίνουμε τι γράφτηκε από άνθρωπο και τι παράχθηκε από ΑΙ, χρειάζεται να θυμόμαστε ότι η προέλευση ενός κειμένου δεν πιστοποιεί την αλήθεια του. Οι πηγές, η επαλήθευση και η ευθύνη εκείνου που το χρησιμοποιεί αποκτούν μεγαλύτερη σημασία, όσο το ΑΙ «εκπαιδεύεται».

Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να μας βοηθήσει να εργαστούμε καλύτερα, η ευκολία της απάντησης, όμως, δεν μας απαλλάσσει από το βάρος της κρίσης και της ευθύνης που έχουμε ως επαγγελματίες. Και αυτή ευθύνη δεν μεταβιβάζεται με την εντολή «γράψε μου την απάντηση»! Τουλάχιστον προς το παρόν …!