Η ανάγκη πραγματικής μετάβασης της δικηγορικής – δικαστηριακής καθημερινότητας στον 21ο αιώνα

Αρθρογραφούν στο TheOpinion οι δικηγόροι Παναγιώτης Κουκής και Χάρης Μπαλατσός

Διανύουμε τους πρώτους μήνες του 2026. Στην εποχή μας, σε πληθώρα πτυχών του δημοσίου βίου, πολλές διαδικασίες και καταστάσεις έχουν απλοποιηθεί και εκσυγχρονιστεί. Οι πληρωμές πολλών λογαριασμών πραγματοποιούνται με το πάτημα δύο κουμπιών σε μια οθόνη αφής έξυπνων κινητών τηλεφώνων, ενώ μερικά χρόνια πριν, απαιτούνταν αναμονή σε μακρόσυρτες ουρές φυσικών καταστημάτων από τις πρώτες πρωινές ώρες. Στα μέσα μαζικής μεταφοράς, επαναφορτιζόμενες, προπληρωμένες κάρτες καθιστούν ευχερή την επιβίβαση σε λεωφορεία και συρμούς, στην υγεία, άυλες συνταγογραφήσεις αποστέλλονται με ένα μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου στις συσκευές μας. Τα παραδείγματα είναι πολλά και άπτονται πολλών εκφάνσεων της καθημερινότητας και πολλών επαγγελματικών κλάδων.

  

Την ίδια στιγμή, η καθημερινότητα για Δικηγόρους, ασκούμενους, νέους, αλλά ακόμη και εμπειρότερους είναι εντελώς διαφορετική. Μία υπόθεση που βρίσκεται στις τελευταίες ενός εκθέματος είναι πιθανότατο να μην δικαστεί εκείνη την ημέρα, ελέω τήρησης ωραρίου γραμματέα. Ωστόσο, ο Δικηγόρος, ένας ελεύθερος επαγγελματίας με συνήθως υπερβολικά βεβαρυμένο πρόγραμμα, καλείται να θυσιάσει ένα ολόκληρο πρωινό, αναμένοντας κάτι που πιθανότατα δεν θα φτάσει ποτέ. Στις έδρες, πελώρια πακέτα φακέλων δικογραφιών, δεμένα με λάστιχο, πολλάκις κρύβουν τη θέα Δικαστών και Εισαγγελέων, ενώ δικαστικοί υπάλληλοι διασχίζουν με καρότσια σούπερ-μάρκετ τις αίθουσες των μεγάρων, για να παραλάβουν πίσω φακέλους υποθέσεων που εκδικάστηκαν, ή αναβλήθηκαν. Με όλες αυτές τις μετακινήσεις, μπορεί κάλλιστα να προκύψει και απώλεια ενός ουσιώδους για την έκβαση μιας δίκης, εγγράφου. Και αν κάποιος συνάδελφος επιθυμεί να λάβει γνώση για τη δικογραφία εντολέα του σε κάποια άλλη πόλη, θα πρέπει να εντοπίσει έναν συνάδελφο που εδρεύει εκεί, ώστε να του ζητήσει να λάβει τη δικογραφία και να του την αποστείλει…

Τα παραπάνω εκτεθέντα αποτελούν μια απειροελάχιστη μόνο, ενδεικτική περιπτωσιολογία συνθηκών που μας κάνουν να αναρωτιόμαστε αν πραγματικά έχουμε διανύσει το πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα. Πιθανότατα, δεν είμαστε ακόμα έτοιμοι για την απόλυτη μετάβαση στην ψηφιοποίηση κάθε διαδικασίας, ενώ δεδομένα έχουν γίνει κάποια βήματα προς την κατεύθυνση αυτήν, επί παραδείγματι, η θεσμοθέτηση του ηλεκτρονικού φακέλου που εισήχθη με τον νέο ΚΠολΔ, η δυνατότητα ηλεκτρονικής παρακολούθησης της ροής μήνυσης σε πραγματικό χρόνο, μόνο βέβαια σε ό,τι αφορά τις Εισαγγελίες Πρωτοδικών και Εφετών ορισμένων μόνο Εδρών. Δεν μπορούμε, ωστόσο, να εθελοτυφλούμε στην αδήριτη ανάγκη να πιέσουμε συλλογικά, για την ταχύτερη μετάβαση προς μία σύγχρονη, περισσότερο ψηφιοποιημένη Δικηγορική καθημερινότητα, που θα λύνει τα χέρια συναδέλφων, σε όποιο μέρος της ελληνικής επικράτειας κι αν έχουν επιλέξει να ασκήσουν το λειτούργημά μας.

Αρχικά, αναφορικά με ό,τι εκτέθηκε ακριβώς πάνω, οι συνάδελφοι θα πρέπει να μπορούν να ενημερώνονται για την πορεία κάθε υπόθεσής τους, ανεξαρτήτως σε ποιά έδρα αυτή βρίσκεται. Η ψηφιοποίηση και η διευκόλυνση που αυτή παρέχει, επομένως, χρειάζεται να προχωρήσει καθολικά. Ακόμη, οι Δικηγόροι, είναι αναγκαίο να δύνανται να λάβουν γνώση των δικογραφιών που αφορούν τους εντολείς τους, δίχως να απαιτείται μετάβασή τους στις αντίστοιχες γραμματείες, των εκάστοτε εδρών. Μέρος του σπουδαίου έργου στον τομέα της ψηφιακής διακυβέρνησης που έχει τελεστεί τα τελευταία χρόνια, είναι η ψηφιακή πύλη του gov.gr και οι δεκάδες διαδικασίες που ήδη έχουν ψηφιοποιηθεί, αλλά δεν αξιοποιούνται στο έπακρο. Με μία απλή σύνδεση του εντολέα στο gov.gr, μπορεί εντός ελαχίστων λεπτών, να εκδοθεί εξουσιοδότηση νομικά ισοδύναμη με εξουσιοδότηση που φέρει το γνήσιο της υπογραφής. Γιατί αυτή η εξουσιοδότηση να μην αποστέλλεται έπειτα, με μήνυμα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου από το συνήγορο στη σχετική γραμματεία και εκείνη, χωρίς κανένα κώλυμα περί προσωπικών δεδομένων, να αποστέλλει πίσω ηλεκτρονικά, το φάκελο της δικογραφίας; Μέσω του e-paravolo μπορούν να πληρωθούν, άλλωστε, τα απαιτούμενα ποσά των μεγαροσήμων.

Ως προς τη ζωντανή παρακολούθηση των πινακίων, το ηλεκτρονικό πινάκιο θα πρέπει να λειτουργήσει καθολικά για κάθε έδρα σε πολιτικά, ποινικά και διοικητικά δικαστήρια, ενώ και διά ζώσης, οι ηλεκτρονικοί πίνακες που είναι αναρτημένοι έξω από πολλά ακροατήρια, χρειάζεται επιτέλους να ενεργοποιηθούν και να λειτουργήσουν. Έτσι, οι συνάδελφοι, θα μπορούν να γνωρίζουν, είτε και εξ αποστάσεως (ιδανικά), είτε τουλάχιστον διά ζώσης, ανά πάσα στιγμή, σε ποιά υπόθεση βρίσκεται το ακροατήριο που τους αφορά, πόσες και ποιες υποθέσεις έχουν διακοπεί, ή αναβληθεί, πόσες τυχόν έχουν κρατηθεί και με τον τρόπο αυτόν θα μπορούν να δομήσουν αποτελεσματικότερα μία ήδη δύσκολη καθημερινότητα, χωρίς τον κίνδυνο ερήμην αποφάσεων, ή ανυποστήρικτων ενδίκων μέσων.

Η πλήρης ψηφιοποίση των δικογραφιών, αν και φαίνεται ίσως πολύ μακρινό και τολμηρό, ακόμα, βήμα, χρειάζεται να εφαρμοστεί, φυσικά με τις κατάλληλες δικλείδες ασφαλείας για την προστασία των προσωπικών δεδομένων. Θα βοηθήσει στην πρακτικότητα ολόκληρης της δικαστικής διαδικασίας και σίγουρα θα βελτιώσει την εικόνα και το κύρος του υψίστου θεσμού της απονομής δικαιοσύνης, στα μάτια και των ίδιων των πολιτών που προσφεύγουν σε αυτήν. Επιπλέον, χρειάζεται να διευκολυνθεί και η καθημερινότητα των ίδιων των γραμματέων των εδρών. Σε μια εποχή που η τεχνητή νοημοσύνη πραγματοποιεί άλματα προόδου, το έργο της απομαγνητοφώνησης των συνεδριάσεων είναι κρίμα, να μην ευεργετείται από τα οφέλη της τεχνολογικής εξέλιξης. Κάτι που ενδεχομένως, να μπορεί να έχει πρακτική εφαρμογή και στις ανάγκες διερμηνείας, όταν διάδικοι αδυνατούν να κατανοούν και να εκφέρουν λόγο στην ελληνική γλώσσα. Σίγουρα, θα πρέπει να εξεταστεί το συγκεκριμένο ζήτημα, όταν τα επόμενα χρόνια, θα μπορεί να πραγματοποιηθεί ταχύτατα, με ακρίβεια, σαφήνεια και πιστότητα μια μετάφραση, χωρίς να εγείρονται σύννεφα αμφισβήτησης.

Άλλα σχετικά βήματα, μπορούν να αφορούν την άμεση, ταχύτερη και ηλεκτρονική ενημέρωση για την πορεία της προδικασίας στις ποινικές υποθέσεις, ή την άμεση λήψη και των αποφάσεων στα Διοικητικά Δικαστήρια. Όπως επίσης, η ψηφιοποίηση θα καταστήσει σαφέστατα, λιγότερο οξύμωρη την ανησυχία μας για το περιβάλλον, όταν καθημερινά, τόνοι χαρτιού σπαταλώνται μέσα στα κατά τόπους Δικαστικά Μέγαρα.

Αλλά και εκτός Δικαστηρίων, υπάρχουν κι άλλοι φορείς, υπαγόμενοι στη Δικαιοσύνη, που οφείλουν να “απογαλακτιστούν” από συμβατικές, παρωχημένες και “βολικές” για τους ίδιους πρακτικές, οι οποίες όμως, ταλαιπωρούν κάθε πρόσωπο που χρειάζεται να λάβει κάτι από αυτούς. Ένα απλό παράδειγμα: είναι αδιανόητο να υπάρχουν σήμερα γραμματείες Φυλακών που δεν μπορούν να στείλουν μια απλή εξουσιοδότηση ηλεκτρονικά, αλλά απαιτείται να μεταβεί ο συνήγορος εκεί, προκειμένου να λάβει ένα έγγραφο τόσο απλό, μα συνάμα απαραίτητο για οποιαδήποτε ενέργεια, εκ του σύνεγγυς.

Εν κατακλείδι, όσα εκτέθηκαν παραπάνω, είναι πτυχές μόνο ενός πολύ πιο ογκώδους καθημερινού προβλήματος, που επηρεάζει καθημερινά, όχι μόνο συναδέλφους, αλλά και δικαστικούς, γραμματείες, διαδίκους και κατ’ επέκταση την ίδια τη Δικαιοσύνη. Σε μια περίοδο, που η κοινωνία απαιτεί ταχύτερη απονομή της Δικαιοσύνης, όλοι όσοι καθημερινά επιχειρούμε να την υπηρετήσουμε, εύλογα αιτούμαστε να έχουμε τα τεχνολογικά επιτεύγματα και τις ανέσεις που αυτά προσφέρουν, αρωγούς μας στην προσπάθεια αυτή. Η συλλογική επιδίωξη των ανωτέρω είναι η μόνη πρόσφορη οδός για τη μαζική και με νομιμοποίηση διεκδίκηση αυτών των τομών. Το οφείλουμε στους συναδέλφους, σε κάθε λειτουργό, σε κάθε εντολέα και στην ίδια τη Δικαιοσύνη, στην οποία αφιερώνουμε με ζέση όλα τα παραγωγικά έτη του βίου μας…