Ανοικοδόμηση της Ελλάδας – Πρόοδος η αλλοίωση ;
Η Ελεάνα Ζαφειρίδου, απόφοιτη του τμήματος αρχιτεκτονικής του Metropolitan College με πολλά έργα και συμμετοχές σε διαγωνισμούς μιλά για το σύγχρονο πρόβλημα των αστικών κέντρων.
Τα τελευταία χρόνια το αστικό τοπίο αλλάζει έντονα και οι γειτονιές έχουν μετατραπεί σε εργοτάξια.
Η έκρηξη έργων στις πόλεις, και ιδιαίτερα στην Αθήνα, γεννά απορίες για τη νέα ταυτότητα της πόλης. Οι παλιές αθηναϊκές πολυκατοικίες σιγά σιγά εξαφανίζονται και στη θέση τους φυτρώνουν νέες, πολυώροφες, σύγχρονες κατασκευές, των οποίων η κλίμακα οδηγεί στην απώλεια της τονικότητας. Δεν πρόκειται μόνο για τη μορφή των κτιρίων που αλλάζει, αλλά για την απώλεια της συλλογικής μνήμης, της ζωής που κάποτε φιλοξενήθηκε σε αυτά. Οι κατοικίες των δεκαετιών του ’50 και του ’60, με τον μοντερνισμό και την απλότητά τους, αποτελούν εξίσου σημαντικά κεφάλαια της αρχιτεκτονικής μας κληρονομιάς. Η ανάγκη να διατηρηθεί το «αποτύπωμα» αυτού του αιώνα είναι κρίσιμη, όχι μόνο για λόγους αισθητικούς, αλλά και για λόγους κοινωνικής και πολιτισμικής συνέχειας.
Αρχιτεκτονική χωρίς Αρχιτεκτονική
Η γενιά των νέα αυτών κτισμάτων σίγουρα προβληματίζει ως προς τις νέες κοινωνικές ανάγκες. Ξεδιπλώνοντας αυτό το σκεπτικό και αναλύοντας την αρχιτεκτονική τους σημειώνεται η επανάληψη ως προς την ογκοπλασία, την χρωματική παλέτα, και την αισθητική. Προσεγγίζοντας το κομμάτι της αισθητικής διαπιστώνεται ένας χώρος «πολυτέλειας» σχεδιασμένος με ακρίβεια στην κάθε λεπτομέρεια. Σε μια τέτοια συνθήκη, ο χώρος χάνει το πιο βασικό χαρακτηριστικό του σπιτιού: την οικειότητα. Αντί να είναι μια προέκταση της ζωής του κατοίκου, μετατρέπεται σε σκηνικό που εξυπηρετεί μια αφήγηση πολυτέλειας. Ο ένοικος καλείται να καταναλώσει μια εμπειρία «ζωής πλουσίου», όχι να τη βιώσει. Όπως στοχευμένα έχει επινοήθει από τον αρχιτέκτονα Α. Κωσταντινίδη ο όρος «δοχειο ζωής», ένα κτίριο οφείλει να συντίθεται με απλότητα και ειλικρίνεια, στηριζόμενο αποκλειστικά στις ανάγκες της καθημερινής ζωής. Η ουσία της αρχιτεκτονικής δεν βρίσκεται στην εικόνα, αλλά στη λειτουργικότητα: στο πώς ο χώρος υπηρετεί τον άνθρωπο, πώς γίνεται φορέας ζωής και εμπειρίας, πώς ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της κοινωνίας.
Σήμερα, όμως, η αρχιτεκτονική μοιάζει ολοένα και περισσότερο να υπηρετεί την αγορά. Η ουσία της, η ανθρωποκεντρική λειτουργία, υποχωρεί μπροστά στην επενδυτική απόδοση. Ένα κτίριο που δεν αναφέρεται στο περιβάλλον, στην κοινωνική πραγματικότητα, στην κλίμακα της πόλης, παύει να αποτελεί ζωντανό κύτταρο του αστικού ιστού, γίνεται απλώς προϊόν. Με βάση αυτόν τον συλλογισμό γεννιέται το κρίσιμο ερώτημα: αν αυτό που χτίζεται δεν είναι για να κατοικηθεί, τότε για ποιον και γιατί χτίζεται;
Η πόλη ως εμπόρευμα
Στο σημερινό τοπίο, η αγορά φαίνεται να στοχεύει κυρίως στην εξυπηρέτηση του προσωρινού χρήστη: του τουρίστα ή του επενδυτή. Οι βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb και τα επενδυτικά προγράμματα «Golden Visa» διαμορφώνουν νέες ισορροπίες, μετατρέποντας την κατοικία από κοινωνικό αγαθό σε χρηματοοικονομικό εργαλείο. Οι τοπικές κοινότητες διαλύονται, οι τιμές ανεβαίνουν, και η πόλη σταδιακά αποξενώνεται από τους ίδιους της τους κατοίκους. Σε ποιον ανήκει τελικά η πόλη, σε εκείνον που την κατοικεί ή σε εκείνον που την αγοράζει; Η απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον της Αθήνας, αλλά και το νόημα της ίδιας της αρχιτεκτονικής στην Ελλάδα του 21ου αιώνα.