Νέο χωροταξικό για τη βιομηχανία: Τι αλλάζει από σήμερα σε Θεσσαλονίκη, Αττική και νησιά

Σε νέα βάση μπαίνει από σήμερα ο χωροταξικός σχεδιασμός της βιομηχανίας και της εφοδιαστικής αλυσίδας στην Ελλάδα, καθώς τίθεται σε ισχύ το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία και την Εφοδιαστική Αλυσίδα (ΕΧΠ-Β).

Η σχετική Κοινή Υπουργική Απόφαση υπογράφηκε από τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρο Παπασταύρου και τον υπουργό Ανάπτυξης Τάκη Θεοδωρικάκο, με τη συμμετοχή των υφυπουργών Μαριλένας Σούκουλης και Λάζαρου Τσαβδαρίδη.

Το νέο πλαίσιο έρχεται να αντικαταστήσει τον χωροταξικό σχεδιασμό που είχε εγκριθεί το 2009, σε μια περίοδο κατά την οποία οι συνθήκες στην ελληνική και διεθνή οικονομία, αλλά και το ίδιο το παραγωγικό μοντέλο, ήταν αρκετά διαφορετικές. Έκτοτε έχουν αλλάξει σημαντικά οι ανάγκες των επιχειρήσεων, οι επενδυτικές προτεραιότητες και ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούν οι αλυσίδες παραγωγής και διανομής, καθιστώντας αναγκαία μια συνολική επανεξέταση των κανόνων χωροθέτησης.

Κεντρική επιδίωξη του νέου ΕΧΠ-Β είναι η οργανωμένη ανάπτυξη των παραγωγικών δραστηριοτήτων, με σαφέστερους κανόνες ως προς το πού και με ποιους όρους μπορούν να αναπτύσσονται βιομηχανικές μονάδες και υποδομές logistics. Το ζητούμενο είναι να περιοριστεί η άναρχη χωροθέτηση και παράλληλα να δημιουργηθεί ένα πιο σταθερό περιβάλλον για τις επιχειρήσεις και τις επενδύσεις.

Μία από τις βασικές διαφοροποιήσεις του νέου σχεδιασμού είναι η αντιμετώπιση της βιομηχανίας και της εφοδιαστικής αλυσίδας ως τμημάτων ενός ενιαίου παραγωγικού οικοσυστήματος. Η παραγωγή, η αποθήκευση και η διακίνηση προϊόντων συνδέονται πλέον πιο άμεσα στον χωροταξικό σχεδιασμό, καθώς η αποτελεσματικότητα μιας σύγχρονης παραγωγικής δραστηριότητας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πρόσβαση σε δίκτυα μεταφορών, υποδομές και οργανωμένους χώρους.

Η νέα προσέγγιση συνδέεται παράλληλα με τη μεγαλύτερη ανάγκη της χώρας για επενδύσεις στη βιομηχανία και την παραγωγή. Σε ένα ευρωπαϊκό περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από αυξημένο ανταγωνισμό, ενεργειακές πιέσεις και ανακατατάξεις στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες, η ενίσχυση της παραγωγικής βάσης αποτελεί πλέον στρατηγική προτεραιότητα.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται ζητήματα όπως η ενεργειακή ασφάλεια, η πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες, η ενεργειακή μετάβαση, η τεχνολογική αναβάθμιση και η ανάγκη για μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι σε διεθνείς κρίσεις. Οι αλλαγές στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού τα τελευταία χρόνια έχουν αναδείξει άλλωστε πόσο σημαντική είναι η δυνατότητα μιας οικονομίας να διατηρεί βασικές παραγωγικές και εμπορικές λειτουργίες ακόμη και όταν το διεθνές περιβάλλον γίνεται πιο ασταθές.

Το νέο ΕΧΠ-Β αποτελεί, σύμφωνα με τα συναρμόδια υπουργεία, μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας αναμόρφωσης του χωρικού σχεδιασμού στη χώρα. Στόχος είναι να υπάρχει ένα πιο συνεκτικό σύστημα κανόνων που θα καλύπτει διαφορετικούς τομείς της οικονομικής δραστηριότητας και θα συνδέεται με τα υπόλοιπα ειδικά και τοπικά πολεοδομικά σχέδια.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι με το νέο πλαίσιο δημιουργούνται καλύτερες προϋποθέσεις για την ελληνική παραγωγή, ενώ παράλληλα ενισχύεται η προστασία του περιβάλλοντος μέσα από πιο οργανωμένη χωροθέτηση. Η λογική που διέπει τον νέο σχεδιασμό είναι ότι η ανάπτυξη της βιομηχανίας δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκομμένα από τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις, τις υποδομές και τις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.

Η θεσμοθέτηση του νέου πλαισίου έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα επιχειρεί να ενισχύσει τη θέση της ως παραγωγικός και διαμετακομιστικός κόμβος στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η γεωγραφική θέση της χώρας, οι λιμενικές υποδομές, τα οδικά και σιδηροδρομικά δίκτυα, αλλά και η ανάπτυξη νέων παραγωγικών επενδύσεων δημιουργούν αυξημένες ανάγκες για καλύτερο συντονισμό μεταξύ βιομηχανίας, μεταφορών και αποθήκευσης.

Το νέο ΕΧΠ-Β επιχειρεί να απαντήσει σε αυτή την ανάγκη, προσφέροντας ένα επικαιροποιημένο πλαίσιο για τη χωρική ανάπτυξη της παραγωγής. Μετά από 17 χρόνια από την προηγούμενη αντίστοιχη ρύθμιση, το ζητούμενο πλέον είναι οι νέοι κανόνες να μεταφραστούν σε πιο οργανωμένες υποδομές, ταχύτερο και πιο προβλέψιμο επενδυτικό περιβάλλον και παραγωγική ανάπτυξη που θα συμβαδίζει με τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις της επόμενης ημέρας.

Το νέο ΕΧΠ-Β

Το νέο ΕΧΠ-Β επικαιροποιεί, αποσαφηνίζει και συμπληρώνει τις κατευθύνσεις του προηγούμενου πλαισίου, λαμβάνοντας υπόψη την αξιολόγηση της εφαρμογής του, το νομοθετικό πλαίσιο και τις σύγχρονες ανάγκες της παραγωγής και του χώρου. Βασικός άξονας είναι η σαφήνεια στους κανόνες, ώστε να διασφαλίζεται η συνέχεια και η σταθερότητα για τις επενδύσεις.

Κεντρική κατεύθυνση του νέου πλαισίου και κοινή κυβερνητική δέσμευση είναι η σταδιακή μετάβαση από τη διάσπαρτη και ακανόνιστη ανάπτυξη σε περισσότερο οργανωμένες μορφές χωροθέτησης, με σαφέστερους κανόνες, σύγχρονες υποδομές και μεγαλύτερο σεβασμό στο περιβάλλον. Η επιλογή αυτή ανταποκρίνεται στο σταθερό αίτημα των παραγωγικών και κοινωνικών φορέων.

Στο πλαίσιο αυτό, όλα τα συναρμόδια υπουργεία θα συμβάλουν με τον αποτελεσματικότερο δυνατό τρόπο στην υλοποίηση της νέας πολιτικής για τα Επιχειρηματικά Πάρκα: μέσω της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής για την επανεξέταση του θεσμικού τους πλαισίου με έμφαση στην απλοποίηση των διαδικασιών έγκρισης και διαφανούς διοίκησης, της διαρκούς λειτουργίας του αρμόδιου μηχανισμού συντονισμού και παρακολούθησης και συγκεκριμένων ενεργειών για την επιτάχυνση των απαιτούμενων εγκρίσεων και την έγκαιρη υλοποίηση νέων και υφιστάμενων Πάρκων.

Βιομηχανία και εφοδιαστική αλυσίδα ως ενιαίο παραγωγικό σύστημα

Για πρώτη φορά, ο σχεδιασμός δεν περιορίζεται πλέον στη χωροθέτηση μεμονωμένων βιομηχανιών, αλλά καλύπτει πλέον συνολικά την παραγωγή και τη διακίνηση, ενισχύοντας την ασφάλεια εφοδιασμού, την εξωστρέφεια και την παραγωγική ανθεκτικότητα της χώρας.

Κρίσιμες πρώτες ύλες

Το νέο ΕΧΠ-Β δίνει σαφή προτεραιότητα στις επενδύσεις που αφορούν κρίσιμες και στρατηγικές πρώτες ύλες, που υπάρχουν σε σημαντικές ποσότητες στη χώρα μας και πρέπει να αξιοποιηθούν με στόχο την ενεργειακή ασφάλεια και τη στρατηγική αυτονομία. Υποστηρίζει χωρικά βιομηχανικές εγκαταστάσεις, αλυσίδες αξίας και επενδύσεις που συνδέονται με κρίσιμες πρώτες ύλες, σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1252.

Η παραγωγική ανθεκτικότητα είναι εθνική προτεραιότητα

Σε ένα ασταθές διεθνές περιβάλλον, το νέο ΕΧΠ-Β στηρίζει τις στρατηγικές βιομηχανικές επενδύσεις και έργα του κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος ιδιαίτερα σημαντικά για την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.

Προτεραιότητα στην οργανωμένη χωροθέτηση

Το νέο ΕΧΠ-Β δίνει προτεραιότητα στην οργανωμένη ανάπτυξη είτε με τη μορφή οργανωμένων υποδοχέων π.χ. Επιχειρηματικών Πάρκων είτε σε περιοχές όπου επιτρέπεται η βιομηχανία, σύμφωνα με τις θεσμοθετημένες χρήσεις γης. Παράλληλα, αποτρέπεται η διάσπαρτη εκτός σχεδίου εγκατάσταση και προβλέπονται σαφέστερες προϋποθέσεις χωρικής και περιβαλλοντικής συμβατότητας.

Με τη νέα αυτή κατεύθυνση:

* μπαίνει τάξη στην ανάπτυξη της παραγωγικής δραστηριότητας,

* μειώνονται οι συγκρούσεις χρήσεων και οργανώνεται η περιβαλλοντική εξυγίανση, και,

* στηρίζεται η αναβάθμιση και, όπου απαιτείται, τη λελογισμένη επέκταση υφιστάμενων βιομηχανικών πόλων

Επιπλέον το νέο Πλαίσιο δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην αξιοποίηση και αναβάθμιση υφιστάμενων εγκαταστάσεων και εισάγει στον σχεδιασμό την παράμετρο της ύπαρξης εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού που απαιτείται για την λειτουργία αυτών.

Βιώσιμη ανάπτυξη και περιβαλλοντική προστασία

Κατοχυρώνονται πλέον θεσμικά όροι, περιορισμοί και κατευθύνσεις για την προστασία και τη διαχείριση του περιβάλλοντος σύμφωνα με την αντίστοιχη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων.

Συνεπώς, το νέο ΕΧΠ-Β, προωθεί τη βιομηχανική συμβίωση, την αποδοτική χρήση των πόρων και την κυκλική οικονομία, ενώ ενσωματώνει κατευθύνσεις κλιματικής ανθεκτικότητας και πράσινου μετασχηματισμού της παραγωγής.

Ειδική μέριμνα για τις μητροπολιτικές και τις νησιωτικές περιοχές

Στην Αττική και τη Θεσσαλονίκη η προτεραιότητα είναι σαφής: απαγορεύεται η διάσπαρτη χωροθέτηση νέων βιομηχανικών μονάδων, ενώ προωθείται η εγκατάσταση δραστηριοτήτων σε οργανωμένους υποδοχείς, ο εκσυγχρονισμός των υφιστάμενων υποδοχέων, η εξυγίανση των Άτυπων Βιομηχανικών Συγκεντρώσεων και οι μονάδες υψηλής τεχνολογίας. Έτσι προστατεύονται οι μητροπολιτικές περιοχές και, ταυτόχρονα, αντιμετωπίζονται τα πραγματικά λειτουργικά προβλήματα των επιχειρήσεων.

Για τον νησιωτικό χώρο, το πλαίσιο λαμβάνει υπόψη την ιδιαίτερη περιβαλλοντική και χωρική ευαισθησία, καθώς και τις ανάγκες εφοδιασμού και στήριξης της τοπικής οικονομίας. Προτάσσει την αξιοποίηση τοπικών πρώτων υλών, τις συνέργειες με την αγροτική και την τουριστική δραστηριότητα, την αποφυγή ασύμβατων χρήσεων και την κάλυψη βασικών παραγωγικών και εφοδιαστικών αναγκών με όρους χωρικής και περιβαλλοντικής συμβατότητας.

Δηλαδή, με το νέο ΕΧΠ-Β η χώρα κερδίζει:

* ασφάλεια δικαίου για τη βιομηχανία

* ενιαίο σχεδιασμό για τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα,

* ασφάλεια εφοδιασμού, κρίσιμες πρώτες ύλες και επενδύσεις στρατηγικής σημασίας,

* οργανωμένη ανάπτυξη αντί για διάσπαρτη εκτός σχεδίου εγκατάσταση,

* αναβάθμιση των υφιστάμενων βιομηχανικών πόλων και στήριξη της περιφερειακής παραγωγής,

* βιομηχανική συμβίωση, κυκλική οικονομία, κλιματική ανθεκτικότητα, πράσινο μετασχηματισμό, επενδύσεις τεχνολογίας και

* σαφέστερους κανόνες για επιχειρήσεις, πολίτες και τοπικές κοινωνίες.