«Κι ο κόσμος έγινε πιο φτωχός απόψε»*

Η απώλεια ενός παιδιού είναι ένας πόνος που κόβει την ανάσα, δεν υπάρχει παρηγοριά σε λόγια, δεν υπάρχει ορίζοντας, όλα ξεθωριάζουν…

Όταν το παιδί σου «φεύγει» ξαφνικά, πχ σε ένα δημόσιο νοσοκομείο, τότε ο πόνος μπλέκεται με θυμό και με ερωτήματα που θέλουν χρόνο και ψυχραιμία να απαντηθούν. Πώς διαχειρίζεσαι αυτό το βάρος; Πώς συνεχίζεις να υπάρχεις; Να λειτουργείς ως άνθρωπος με υποχρεώσεις που έχεις σε άλλα μέλη της οικογένειας σου; Η επιστήμη, η λογοτεχνία και η ανθρώπινη εμπειρία δείχνουν δρόμους, όχι για να σβήσουν τη θλίψη, αλλά για να τη μετατρέψουν, σε “κάτι” που μπορείς να “κουβαλήσεις”.

Το πένθος δεν ακολουθεί ευθεία γραμμή

Η Elisabeth Kübler-Ross, στο On Death and Dying (1969), περιέγραψε τα στάδια, άρνηση, θυμός, διαπραγμάτευση, κατάθλιψη, αποδοχή, αλλά τόνισε ότι ο καθένας τα βιώνει διαφορετικά. Όμως, όταν η απώλεια συνδέεται με άλλους παράγοντες, πχ με καθυστερήσεις στην περίθαλψη, με ελλείψεις ή παραλείψεις στο σύστημα υγείας της χώρας σου, “τα συναισθήματα μπερδεύονται, τα βήματα σου γίνονται αργά και βαριά, νιώθεις να αιωρείσαι στο πουθενά. Δεν ξέρεις που πατάς και που βρίσκεσαι”. Μελέτες – όπως στο Journal of Patient Safety – δείχνουν το υψηλό ποσοστό σε διαγνωστικά σφάλματα στις ΗΠΑ τα οποία καταλήγουν σε ιατρικά λάθη και επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο τον ψυχισμό.

Πρακτικά βήματα επούλωσης

Ο C.S. Lewis, στο A Grief Observed  υποστηρίζει ότι «Ο πόνος σήμερα είναι μέρος της ευτυχίας… τότε». Η αγάπη για τον αγαπημένο σου δεν χάνεται, ζει σε κοινές αναμνήσεις. Η νευροεπιστήμη, όπως εξηγεί η Mary-Frances O’Connor στο The Grieving Brain δείχνει ότι αυτές οι κοινές στιγμές ενεργοποιούν τον εγκέφαλο και κρατούν “ζωντανό” τον ανθρωπο σου. Μπορείς να μιλάς για τις χαρές του, τις συνήθειές του, τα όνειρά του. Η ιατρική έρευνα προσφέρει και πρακτικά βήματα. Ο George Bonanno, στο The Other Side of Sadness λέει ότι η ανθεκτικότητα δεν είναι να ξεχάσεις, αλλά να βρεις τρόπους να ζήσεις με την απώλεια. Να μετατρέψεις τον πόνο πχ σε αποστολή για έναν σκοπό ζωής. Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία βοηθά, με το 70% των πενθούντων να βλέπουν βελτίωση ύστερα από μερικές συνεδρίες, σύμφωνα με το American Journal of Psychiatry .

“Μην πεις πώς ήταν όνειρο…”

Η Joan Didion, στο The Year of Magical Thinking  καταγράφει τον ξαφνικό χαμό  της κόρης της, δείχνοντας πώς η γραφή μπορεί να γίνει μια μικρή σανίδα ελπίδας. Προσπαθεί να κάνει τον πόνο της, μέρος της ιστοριας της, ξέρει ότι δεν μπορεί να τον εξαφανίσει. Ο πίνακας At Eternity’s Gate του Vincent van Gogh δείχνει έναν άνθρωπο βυθισμένο στη θλίψη, αλλά τα ζεστά χρώματα υπενθυμίζουν ότι ο πόνος δεν υπάρχει μόνος του, υπάρχει με αγάπη, ενδιαφέρον και ζωή.

Σενάρια και η… πραγματικότητα

Στην Ελλάδα, κάθε φορά που χάνεται μια ζωή,  κυρίως παιδιών και νέων ανθρώπων, οι εικασίες σχετικών και άσχετων δίνουν και παίρνουν, μπαίνουμε στη θέση των συγγενών -όσο μπορούμε- σε μια προσπάθεια να συμπαρασταθούμε και να κατανοήσουμε τους λόγους και τις αιτίες του απροσδόκητου χαμού. Είναι οι ελλείψεις ειδικών γιατρών στο Εθνικό Σύστημα Υγείας που φτάνουν το 30%; Είναι η καθυστέρηση στην παροχή περίθαλψης; Είναι ότι όλες οι δομές υγείας δεν είναι επί ποδός 24ωρες το 24ωρο; Είναι ανθρώπινο λάθος ή “θέλημα θεού”; Τα σενάρια πολλά, ωστόσο η πραγματικότητα συμπεριλαμβάνει μία έκθεση του ΟΟΣΑ που δείχνει ότι η Ελλάδα δαπανά μόλις 5% του ΑΕΠ της για τη δημόσια υγεία, έναντι 8% του μέσου όρου των χωρών μελών της ΕΕ. Δηλαδή είναι θέμα χρημάτων ή τελικά μόνο κακής οργάνωσης, όπως έχει επισημάνει πολλές φορές ο Πανελλήνιος Ιατρικός Σύλλογος, τονίζοντας την επάρκεια και γιατρών και ειδικοτήτων στην Ελλάδα; Κάποτε εκτός από ερωτήσεις θα πρέπει να δοθούν και απαντήσεις…

*Από το «Μοιρολόι για την Αδερφή μου» του Γιάννη Ρίτσου