Η επώνυμη… παραβατικότητα και η ψευδαίσθηση της ισονομίας

Καλό είναι που συλλαμβάνονται ή καλύτερα… προσάγονται όσοι παρανομούν. Φίρμες ευρωβουλευτές, παιδιά βουλευτών και πρώην υπουργών, πρωταθλητές, ηθοποιοί, τραγουδιστές, σύζυγοι εκατομμυριούχων κλπ.  Ο νόμος πρέπει να είναι ίσος για όλους, χωρίς εξαιρέσεις λόγω οικογενειακού ονόματος, φήμης, κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής θέσης. Αυτό ενισχύει την εμπιστοσύνη στο κράτος δικαίου και στέλνει μήνυμα ότι κανείς δεν είναι υπεράνω του νόμου. Βέβαια, συχνά αυτές οι υποθέσεις γίνονται πρωτοσέλιδα ακριβώς επειδή αφορούν “επώνυμους”, ενώ χιλιάδες παρόμοιες συλλήψεις μη διασήμων περνούν απαρατήρητες δημιουργώντας την εντύπωση ότι οι celebrities παρανομούν περισσότερο, ενώ στην πραγματικότητα απλώς τραβάνε περισσότερη προσοχή.

Όχι μόνο να είναι, να φαίνεται κιόλας…

Το σημαντικό είναι η αστυνομία κάνει τη δουλειά της πιο εύκολα απ΄ό,τι στο παρελθον, τότε που μιλούσαμε για προνομιακή μεταχείριση προσαχθέντων σε αστυνομικές διευθύνσεις που δεν συλλαμβάνονταν ύστερα από τηλεφωνήματα υπουργών, βουλευτών, κομματαρχών κι άλλων. Τέτοιες πρακτικές, αν και συχνά ανεπιβεβαίωτες, δημιουργούσαν την εντύπωση ότι ο νόμος δεν εφαρμόζονταν το ίδιο για όλους, ενισχύοντας την καχυποψία απέναντι στις αρχές. Τα πράγματα δείχνουν να αλλάζουν με τη εισαγωγή σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων στην αστυνόμευση. Οι κάμερες που  χρησιμοποιούνται πιλοτικά σε ομάδες αστυνομικών, σε περιπολικά οχήματα, αλλά και οι σταθερές σε δρόμους και κόμβους, καταγράφουν πλέον τα γεγονότα. Αυτά τα συστήματα δεν επιτρέπουν εύκολα παρεμβάσεις ή αλλοίωση της πραγματικότητας, καθώς το υλικό είναι διαθέσιμο για έλεγχο από εισαγγελείς, εσωτερικές υποθέσεις ή ακόμα και δημόσια κριτική. Παράλληλα, η ψηφιοποίηση διαδικασιών, όπως η ηλεκτρονική επιβολή προστίμων και η καταγραφή ελέγχων, μειώνει τις δυνατότητες παρέμβασης.

Χακαρίσματα να φάνε και οι… κότες

Βέβαια αυτά τα ψηφιακά εργαλεία δεν είναι… άτρωτα. Στο εξωτερικό έχουν καταγραφεί ευπάθειες σε μοντέλα καμερών αστυνομίας, όπου χάκερ διέγραψαν ή και αλλοίωσαν υλικό. Ωστόσο, η απόδειξη αθωότητας σε περίπτωση υποψίας αλλοίωσης δεν βασίζεται μόνο στο επίμαχο βίντεο. Υπάρχουν αρκετοί μηχανισμοί και μέθοδοι που λειτουργούν ως δικλίδες ασφαλείας. Πρώτον, τα σύγχρονα συστήματα χρησιμοποιούν κρυπτογραφικές τεχνικές. Κάθε βίντεο έχει έναν μοναδικό κωδικό που αλλάζει με την παραμικρή τροποποίηση. Αν υπάρξει υποψία μπορούν να συγκρίνουν το αρχικό με τον τρέχοντα κωδικό και να εντοπίσουν την όποια αλλοίωση. Αυτό είναι τυπική διαδικασία σε δικαστήρια και εφαρμόζεται ήδη σε ψηφιακά πειστήρια. Δεύτερον, η αλυσίδα φύλαξης είναι υποχρεωτική. Καταγράφεται λεπτομερώς ποιος χειρίστηκε το υλικό, πότε και πώς. Αν υπάρχει κενό ή ανωμαλία, το πειστήριο μπορεί να αμφισβητηθεί ή να απορριφθεί από το δικαστήριο. Ο συνήγορός σου μπορεί να ζητήσει έλεγχο αυτής της αλυσίδας και να καλέσει μάρτυρες ή ειδικούς για ανάλυση. Τρίτον, σε περίπτωση υποψίας hacking ο κατηγορούμενος έχει δικαίωμα να ζητήσει ανεξάρτητη ανάλυση του υλικού και να την πληρώσει με δικά του έξοδα. Μπορούν να εμπλακούν ιδιώτες εμπειρογνώμονες που ελέγχουν metadata, ψηφιακά ίχνη κλπ. Φυσικά, τίποτα δεν είναι 100% αλάνθαστο και η τεχνολογία έχει πολλά ρίσκα αλλά οι παραπάνω διαδικασίες έχουν σχεδιαστεί να διασφαλίζουν ότι η ισονομία δεν εξαρτάται μόνο από ένα ψηφιακό αρχείο. Με καλό συνήγορο και έγκαιρη αμφισβήτηση υπάρχουν ισχυρά εργαλεία υπεράσπισης.

Έχεις καλό δικηγόρο;

Στην πράξη, η πραγματική ισονομία δεν εξαρτάται μόνο από το αν υπάρχει βίντεο, αλλά από το ποιος έχει πρόσβαση σε αυτό, ποιος μπορεί να το ερμηνεύσει, ποιος μπορεί να πληρώσει για ανεξάρτητη πραγματογνωμοσύνη και ποιος έχει τις γνωριμίες για να κινητοποιήσει μηχανισμούς υπεράσπισης. Ένας πολίτης που κατηγορείται για μια τροχαία παράβαση βασισμένη σε κάμερα σπάνια θα έχει τα μέσα να αμφισβητήσει τεχνικά το υλικό, ακόμα κι αν υποψιάζεται αλλοίωση. Αντίθετα, ένας επώνυμος ή οικονομικά εύπορος μπορεί να προσλάβει τους καλύτερους εμπειρογνώμονες, να ζητήσει επανειλημμένους ελέγχους και να δημιουργήσει αμφιβολία που θα οδηγήσει σε αρχειοθέτηση. Επιπλέον, η ίδια η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει και αντίστροφα, να γίνει εργαλείο επιλεκτικής εφαρμογής του νόμου. Όταν οι αρχές θέλουν να «στριμώξουν» κάποιον, το υλικό από κάμερες μπορεί να παρουσιαστεί με τρόπο που τον ενοχοποιεί. Όταν θέλουν να προστατεύσουν κάποιον «δικό τους», μπορεί να επικαλεστούν τεχνικά προβλήματα, απώλεια δεδομένων ή απλώς να μην προχωρήσουν σε βαθύτερο έλεγχο. Διεθνώς έχουμε δει περιπτώσεις όπου αρχές «έχασαν» βίντεο όταν βόλευε ή τα παρουσίασαν επιλεκτικά.

Κράτα κι εσύ… αποδείξεις

Τέλος, η υπερβολική εμπιστοσύνη στην τεχνολογία μπορεί να δημιουργήσει μια ψευδαίσθηση ισονομίας, ενώ στην πραγματικότητα απλώς αλλάζει η μορφή της προνομιακής μεταχείρισης, από το τηλεφώνημα περνάμε στην καλύτερη νομική και τεχνική υποστήριξη, που πάλι ευνοεί όσους έχουν χρήματα ή καλές δημόσιες σχέσεις.  Άρα, ναι, οι κάμερες και τα ψηφιακά εργαλεία μειώνουν τις χοντροκομμένες παρεμβάσεις του παρελθόντος και αυτό είναι θετικό βήμα. Αλλά δεν εγγυώνται από μόνες τους ισονομία απλώς μεταφέρουν το παιχνίδι σε ένα πεδίο όπου η ανισότητα μπορεί να είναι λιγότερο ορατή, αλλά εξίσου υπαρκή. Η πραγματική ισονομία θα έρθει μόνο όταν όλοι οι πολίτες ανεξάρτητα από εισόδημα, γνωριμίες ή επώνυμο έχουν ίση πρόσβαση σε ποιοτική υπεράσπιση και σε μηχανισμούς αμφισβήτησης των πειστηρίων…