Απαγορεύονται τα ζώα, επιτρέπονται τα πολλά… άλογα

Είσαι τουρίστας, έχεις διασχίσει τη μισή Ευρώπη για να δεις την Αγία Σοφία της Θεσσαλονίκης, ένα από τα σπουδαιότερα μνημεία, ενταγμένο στα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Μπαίνεις στον προαύλιο χώρο και τι βλέπεις; Όχι ψηφιδωτά αλλά μια σειρά από… ΙΧ παρκαρισμένα σαν να είναι το πιο φυσικό πράγμα στον κόσμο. Δίπλα στα αρχαία τόξα, δίπλα στις πέτρες που έχουν αντέξει χιλιετίες, δίπλα σε τοιχογραφίες που έχουν «δει» αυτοκράτορες και αγίους. Και το κερασάκι; Μια ταμπέλα που λέει «ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ Η ΕΙΣΟΔΟΣ ΖΩΩΝ». Προφανώς οι μηχανικοί ίπποι, δηλαδή τα πολλά… άλογα, εξαιρούνται

Ο νόμος 3028/2002 «Για την προστασία των Αρχαιοτήτων και εν γένει της Πολιτιστικής Κληρονομιάς» δεν είναι κάποια αόριστη ιδέα. Ορίζει ρητά ότι η προστασία περιλαμβάνει και το άμεσο περιβάλλον του μνημείου. Δεν επιτρέπονται επεμβάσεις, χρήσεις ή δραστηριότητες που αλλοιώνουν τον χαρακτήρα, την αισθητική και την ιστορική αξία του χώρου. Ο προαύλιος χώρος δεν είναι «άδειος τόπος για να παρκάρει ο καθένας». Είναι μέρος του ίδιου του μνημείου. Και το Υπουργείο Πολιτισμού δεν το αφήνει στην τύχη του. Σε σχετικά πρόσφατη κοινοβουλευτική απάντηση της 14ης Απριλίου 2022 (Α.Π. 125037), το ΥΠΠΟΑ λέει ξεκάθαρα για την Αγία Σοφία και τον Άγιο Δημήτριο ότι «Από πλευράς αρμοδιοτήτων του ΥΠΠΟΑ έχουν γίνει επανειλημμένως συστάσεις και οι απαραίτητες ενέργειες για τον ευπρεπισμό του περιβάλλοντος χώρου τους και την ορθή χρήση αυτού, προς τους λοιπούς αρμόδιους φορείς… σχετικά με τη μη στάθμευση οχημάτων στον περιβάλλοντα χώρο του μνημείου». Δεν είναι «κάποτε είπαμε». Είναι «το λέμε εδώ και χρόνια» σε συστάσεις και μας γράφουν στα παλαιότερα των υποδημάτων τους.

Η Μητρόπολη Θεσσαλονίκης, ως θεματοφύλακας του ναού, δεν μένει έξω από αυτό. Δεν παραβιάζεται μόνο ο νόμος. Παραβιάζεται και η ίδια η ατμόσφαιρα, ο… ψυχισμός του τόπου και σαφώς πρέπει να αναλάβει δράση για να αντιστραφεί η απαξίωση του. Πώς να το κάνουμε; Δεν γίνεται κάθε καλοκαίρι, κάτω από τον ίδιο ήλιο που έλουζε τους Βυζαντινούς, η εικόνα να επαναλαμβάνεται. Τουρίστες να φωτογραφίζουν μωσαϊκά δίπλα σε πινακίδες αυτοκινήτων, εμείς οι… ντόπιοι να το έχουμε συνηθίσει και τα ΙΧ να μένουν ανενόχλητα και ακούνητα. Καιρός είναι να κουνηθούν τουλάχιστον οι συναρμόδιοι φορείς πχ η τροχαία με λίγες δαγκάνες, ο δήμος με τσιμεντένια εμπόδια και με λίγη συνεργασία εφορείας αρχαιοτήτων και μητρόπολης κάποια στιγμή ο προαύλιος χώρος του μνημείου-ναού να ξαναγίνει αυτό που ήταν πάντα, ένας τόπος ιστορίας και περισυλλογής. Γιατί αν συνεχίσουμε έτσι, θα χρειαστούμε καινούργια ταμπέλα που θα αναγράφει «ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ Η ΕΙΣΟΔΟΣ σε όλους εκτός από τα… αυτοκίνητα».

Λίγα λόγια για το μνημείο*

Ο ναός της Αγίας Σοφίας, αφιερωμένος στον Χριστό, τον Λόγο και τη Σοφία του Θεού, κτίστηκε πάνω στα ερείπια πεντάκλιτης παλαιοχριστιανικής βασιλικής στον 7ο αι., το πιθανότερο, στα μέσα του 8ου αιώνα. Η «Μεγάλη Εκκλησία» υπήρξε μητροπολιτικός ναός της Θεσσαλονίκης ως το 1524, οπότε μετατράπηκε σε τζαμί με το ίδιο όνομα. Επαναήλθε στην χριστιανική λατρεία μετά το 1912. Ανήκει στον τύπο του σταυροειδούς ναού με τρούλο και περίστωο και είναι ένα μνημείο που αποτυπώνει την αρχιτεκτονική παράδοση της Κωνσταντινούπολης.  Το ψηφιδωτό του ναού μαρτυρούν το υψηλό καλλιτεχνικό επίπεδο της τέχνης στη Θεσσαλονίκη. Στην καμάρα του Ιερού Βήματος χρονολογούνται μεταξύ 780-788, η ένθρονη βρεφοκρατούσα Παναγία στην κόχη στο μέσο του 9ου αιώνα και η λαμπρή σύνθεση της Ανάληψης του Χριστού στον τρούλο πιθανότατα γύρω στο 885. Οι τοιχογραφίες αγίων στον δυτικό τοίχο του νάρθηκα χρονολογούνται στον 11ο αιώνα.  Μετά την καταστροφική πυρκαγιά του 1890, οι τουρκικές αρχές της πόλης επισκεύασαν το μνημείο, αντικατέστησαν τα κατεστραμμένα κιονόκρανα της νότιας κιονοστοιχίας και των υπερώων με γύψινα αντίγραφα και τοιχογράφησαν το ναό με μίμηση ορθομαρμάρωσης… (*αναγράφονται μεταξύ άλλων και σε πινακίδα έξω από το ναό)

Δήμος Θεσσαλονίκης: Τα ίδια προβλήματα, η ίδια καθημερινότητα