Το σημείο που δεν πρέπει να χαϊδεύεις σε έναν σκύλο
Τι αποκαλύπτει η επιστημονική έρευνα για το άγγιγμα στο κεφάλι και γιατί η πρώτη μας αυθόρμητη κίνηση μπορεί να δημιουργεί άγχος αντί για οικειότητα
Επιμέλεια - Νικολέτα Τσορμπατζόγλου 
Η εικόνα είναι σχεδόν κοινή σε πάρκα και δρόμους ένας χαριτωμένος σκύλος πλησιάζει και το ανθρώπινο χέρι κινείται σχεδόν αντανακλαστικά προς το κεφάλι του.
Για τους περισσότερους ανθρώπους πρόκειται για μια αυθόρμητη έκφραση τρυφερότητας, μια απλή κίνηση φιλίας. Στη γλώσσα των σκύλων, όμως, η ίδια πράξη μπορεί να μεταφράζεται εντελώς διαφορετικά.
Η βασική παρεξήγηση ξεκινά από το γεγονός ότι άνθρωποι και σκύλοι δεν «διαβάζουν» το άγγιγμα με τον ίδιο τρόπο. Ενώ για τον άνθρωπο το χάδι στο κεφάλι είναι σύμβολο οικειότητας, για πολλά ζώα η κίνηση ενός χεριού που πλησιάζει από πάνω προς το πρόσωπο μπορεί να μοιάζει απειλητική ή πιεστική. Η στάση αυτή, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από σκύψιμο πάνω από το σώμα τους, ενδέχεται να ερμηνευθεί ως εισβολή στον προσωπικό τους χώρο.
Αυτό δεν αποτελεί απλώς θεωρία συμπεριφοράς, αλλά έχει καταγραφεί και ερευνητικά. Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Veterinary Behavior κατέγραψε τις αντιδράσεις σκύλων διαφορετικών ηλικιών και φυλών κατά τη διάρκεια ελεγχόμενων αλληλεπιδράσεων με αγνώστους. Τα ζώα εμφάνισαν μετρήσιμες ενδείξεις στρες όταν το άγγιγμα στόχευε το κεφάλι ή συγκεκριμένα σημεία των άκρων τους, με αυξημένους καρδιακούς παλμούς και συμπεριφορές κατευνασμού, όπως το γλείψιμο των χειλιών ή το χασμουρητό. Αντίθετα, όταν το χάδι γινόταν σε πιο ουδέτερες περιοχές όπως το στήθος ή οι ώμοι, οι δείκτες άγχους ήταν αισθητά χαμηλότεροι.
Από το κρύο στη ζέστη: Τι να προσέχουμε σε σκύλους και γάτες
Η εξήγηση που δίνουν ειδικοί στη συμπεριφορά ζώων συνδέεται με τον τρόπο που οι σκύλοι αντιλαμβάνονται τις κινήσεις πάνω από το κεφάλι τους. Στη φυσική τους επικοινωνία, η απότομη προσέγγιση από ψηλά δεν είναι ουδέτερη· μπορεί να παραπέμπει σε επιβολή ή προειδοποίηση. Επιπλέον, η επαφή στο πρόσωπο αγγίζει περιοχές που χρησιμοποιούν έντονα για την εξερεύνηση του περιβάλλοντος, όπως τα μάτια και η μύτη, κάτι που πολλοί σκύλοι αντιμετωπίζουν με επιφυλακτικότητα.
Η συμπεριφορά του ζώου αποκαλύπτεται συχνά μέσα από μικρές αλλά χαρακτηριστικές αντιδράσεις. Ένας σκύλος που αισθάνεται άβολα μπορεί να απομακρύνει το κεφάλι του, να κάνει βήματα πίσω ή να στρέψει το σώμα του για να αποφύγει την επαφή. Άλλες φορές εμφανίζει πιο διακριτικά σημάδια, όπως χαμηλωμένα αυτιά, επαναλαμβανόμενο γλείψιμο των χειλιών, χασμουρητό ή ένα σταθερό «βλέμμα φάλαινας», όπου φαίνεται το λευκό μέρος των ματιών. Όλα αυτά δεν είναι τυχαίες κινήσεις, αλλά τρόποι επικοινωνίας δυσφορίας.
Την ίδια στιγμή, η γενικευμένη αντίληψη ότι «όλοι οι σκύλοι αγαπούν τα χάδια στο κεφάλι» αποδεικνύεται υπεραπλουστευτική. Η ανοχή σε τέτοιου είδους επαφή διαφέρει σημαντικά από ζώο σε ζώο και επηρεάζεται από εμπειρίες, εκπαίδευση και χαρακτήρα. Γι’ αυτό και η πρώτη επαφή με έναν άγνωστο σκύλο δεν είναι ποτέ αυτονόητα ασφαλής ή ευχάριστη για το ίδιο το ζώο.
Για όσους ζουν με σκύλο, υπάρχει η δυνατότητα εκπαίδευσης ώστε το ζώο να εξοικειωθεί με την ανθρώπινη επαφή στο κεφάλι. Οι ειδικοί της συμπεριφοράς προτείνουν μια σταδιακή διαδικασία εξοικείωσης, όπου το άγγιγμα συνδέεται με θετικές εμπειρίες. Μέσα από επαναλαμβανόμενες, ήπιες κινήσεις και επιβράβευση, ο σκύλος μπορεί σταδιακά να μάθει να μην αντιδρά με φόβο ή ένταση σε αυτή τη μορφή επαφής. Ωστόσο, η διαδικασία αυτή δεν είναι άμεση ούτε ίδια για όλα τα ζώα, καθώς κάθε σκύλος έχει διαφορετικά όρια αντοχής και ρυθμό προσαρμογής.
Σε κάθε περίπτωση, η ουσία δεν βρίσκεται στην αποφυγή της επαφής, αλλά στην κατανόηση του τρόπου με τον οποίο αυτή γίνεται αντιληπτή από το ζώο. Ένα απλό χάδι μπορεί να είναι για τον άνθρωπο αυτονόητη πράξη φιλικότητας, όμως για έναν σκύλο μπορεί να σημαίνει κάτι εντελώς διαφορετικό. Η απόσταση ανάμεσα στις δύο «γλώσσες» είναι μικρή, αλλά καθοριστική.