Παρασκευή και 13 – Αυτή η ημέρα που ο φόβος φοράει το πιο γρουσούζικο προσωπείο του

Κάθε φορά που το ημερολόγιο δείχνει Παρασκευή και 13, πολλοί άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο νιώθουν ένα ανεξήγητο σφίξιμο στο στομάχι.

Από θρυλικές προλήψεις μέχρι σύγχρονες φοβίες, η μέρα αυτή έχει γίνει συνώνυμη με την ατυχία, τη δεισιδαιμονία και τον φόβο. Πόσο αλήθεια κρύβεται, όμως, πίσω από τη φήμη της; Και πώς κατάφερε μια απλή ημερομηνία να αποκτήσει τέτοια δύναμη στη συλλογική συνείδηση;

Η γέννηση ενός μύθου

Αν και πολλοί αποδίδουν τη φήμη της Παρασκευής και 13 σε κινηματογραφικές ταινίες τρόμου ή σε… περίεργες συμπτώσεις, οι ρίζες της δεισιδαιμονίας είναι πολύ πιο βαθιές. Ο αριθμός 13 θεωρούνταν ανέκαθεν «δύσκολος». Στη Δυτική παράδοση, το 12 είναι αριθμός «ολοκληρωμένος»: δώδεκα οι μήνες, δώδεκα οι Απόστολοι, δώδεκα οι ώρες του ρολογιού. Το 13, που έρχεται να «χαλάσει» αυτή την τελειότητα, προκαλούσε πάντοτε μια δυσφορία.

Κι έπειτα ήρθε και η Παρασκευή. Η ημέρα που, σύμφωνα με χριστιανικές παραδόσεις, σταυρώθηκε ο Ιησούς, που συνέβη η πτώση του Αδάμ και της Εύας, ακόμα και που ξεκίνησε ο Κατακλυσμός του Νώε — αν και κάπου εδώ η ιστορία αρχίζει να θυμίζει περισσότερο… συνωμοσιολογία.

Ο συνδυασμός λοιπόν των δύο — Παρασκευή και 13 — δεν θα μπορούσε παρά να αποτελέσει την «τέλεια καταιγίδα» για όσους έχουν αδύναμα νεύρα.

Η ψυχολογία της γρουσουζιάς

Αν ρωτήσετε έναν παραδοσιακό προληπτικό, η Παρασκευή και 13 είναι ημέρα που καλύτερα να μείνεις σπίτι. Να μην υπογράψεις συμβόλαια, να μην κλείσεις συμφωνίες, να μην ταξιδέψεις. Κάποιοι φτάνουν στο σημείο να αποφεύγουν ακόμα και το να σηκωθούν από το κρεβάτι. Η επιστήμη, βέβαια, έχει άλλη γνώμη: αυτό που συχνά παθαίνουμε είναι επιβεβαιωτική προκατάληψη — θυμόμαστε ό,τι στραβό συμβεί εκείνη την ημέρα, αγνοώντας τις (πολύ περισσότερες) φορές που όλα κύλησαν φυσιολογικά.

Για τους λάτρεις των ορισμών, η φοβία αυτή έχει και επιστημονικό όνομα: παρασκευοδεκατριοφοβία (triskaidekaphobia για το 13 και friggatriskaidekaphobia για την Παρασκευή και 13). Ναι, μόνο το όνομα αρκεί για να σε κάνει να ιδρώσεις.

Από την Οδύσσεια μέχρι το Χόλιγουντ

Η εμμονή με την Παρασκευή και 13 βρήκε πρόσφορο έδαφος και στη λαϊκή κουλτούρα. Το πιο διάσημο ίσως «σήμα κατατεθέν» της ημέρας είναι η κινηματογραφική σειρά τρόμου Friday the 13th, που έκανε το ντοροφόρο-δολοφόνο Τζέισον μέρος της pop culture.

Ωστόσο, ακόμα και πολύ παλιότερα κείμενα, όπως η Οδύσσεια, εμπεριέχουν «κακούς οιωνούς» σχετιζόμενους με άτυχους αριθμούς και δύσκολες ημέρες. Άλλωστε, η ανθρώπινη ανάγκη να εξηγεί το ανεξήγητο μέσω δεισιδαιμονιών είναι διαχρονική.

Τελικά, πόσο πρέπει να φοβόμαστε;

Η αλήθεια είναι πως η Παρασκευή και 13 έχει κυρίως συμβολική σημασία. Κανένα επιστημονικό δεδομένο δεν επιβεβαιώνει αύξηση ατυχημάτων, δυστυχημάτων ή κακοτυχίας τη συγκεκριμένη ημέρα. Αντίθετα, αρκετές μελέτες δείχνουν πως επειδή οι άνθρωποι είναι πιο προσεκτικοί εκείνη την ημέρα, ίσως να γίνονται και λιγότερα ατυχήματα.

Μπορεί λοιπόν η Παρασκευή και 13 να μας χαρίζει την ευκαιρία για λίγη υπερβολική δόση άγχους, αλλά τελικά είναι μάλλον άλλη μια μέρα — εκτός κι αν αφήσουμε εμείς οι ίδιοι το μυαλό μας να στήσει το δικό του θρίλερ.

Αντί επιλόγου

Αν σήμερα είναι Παρασκευή και 13, πάρτε μια βαθιά ανάσα, πιείτε τον καφέ σας και θυμηθείτε: η γρουσουζιά έχει τόση δύναμη, όση της δώσουμε εμείς.