Τα μαθήματα στο Λύκειο αυξάνουν την κατάθλιψη στους νέους

Η ψυχική υγεία των εφήβων βρίσκεται τα τελευταία χρόνια στο επίκεντρο της επιστημονικής έρευνας, με τα στοιχεία να δείχνουν αυξητικές τάσεις στα συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης. Ιδιαίτερα στο Λύκειο, όπου η ακαδημαϊκή πίεση κορυφώνεται, το σχολικό στρες φαίνεται να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα επιβάρυνσης.

Επιμέλεια: Νικολέτα Τσορμπατζόγλου 

Σύμφωνα με δεδομένα διεθνών οργανισμών, όπως ο World Health Organization, η κατάθλιψη συγκαταλέγεται στις κύριες αιτίες νοσηρότητας στους εφήβους παγκοσμίως. Παράλληλα, η πίεση για ακαδημαϊκή επιτυχία και οι απαιτήσεις των εξετάσεων λειτουργούν συχνά ως πολλαπλασιαστής του άγχους.

Στην ελληνική πραγματικότητα, το Λύκειο συνδέεται άμεσα με τις πανελλαδικές εξετάσεις και την είσοδο στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Το καθημερινό πρόγραμμα πολλών μαθητών περιλαμβάνει σχολείο, φροντιστήριο, διάβασμα στο σπίτι και ελάχιστο ελεύθερο χρόνο.

Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι όταν το άγχος παραμένει σε υψηλά επίπεδα για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να οδηγήσει σε:

• Διαταραχές ύπνου
• Ευερεθιστότητα
• Κόπωση και έλλειψη κινήτρου
• Αίσθημα αποτυχίας ή χαμηλής αυτοεκτίμησης
• Συμπτώματα κατάθλιψης

Το πρόβλημα επιτείνεται όταν οι έφηβοι ταυτίζουν την προσωπική τους αξία με τις σχολικές τους επιδόσεις.

Πώς το στρες μετατρέπεται σε κατάθλιψη

Το ακαδημαϊκό στρες από μόνο του δεν οδηγεί απαραίτητα σε κατάθλιψη. Ωστόσο, όταν συνδυάζεται με:

• Υψηλές οικογενειακές προσδοκίες
• Έλλειψη υποστηρικτικού περιβάλλοντος
• Κοινωνική απομόνωση
• Διαρκή σύγκριση μέσω κοινωνικών δικτύων

μπορεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον ψυχολογικής πίεσης που υπερβαίνει τις αντοχές ενός εφήβου.

Οι ψυχολόγοι τονίζουν ότι η παρατεταμένη ενεργοποίηση του οργανισμού σε κατάσταση «συναγερμού» επηρεάζει τη ρύθμιση των ορμονών του στρες, όπως η κορτιζόλη, και μπορεί να επιβαρύνει τη διάθεση.

Τα σημάδια που δεν πρέπει να αγνοούνται

Γονείς και εκπαιδευτικοί καλούνται να είναι σε εγρήγορση όταν παρατηρούν:

• Απότομη πτώση στην απόδοση
• Απόσυρση από φίλους και δραστηριότητες
• Συχνά ξεσπάσματα ή υπερβολικό κλάμα
• Δηλώσεις απελπισίας ή έντονης απογοήτευσης

Η έγκαιρη αναγνώριση και η υποστήριξη μπορούν να αποτρέψουν την επιδείνωση της κατάστασης.

Τι προτείνουν οι ειδικοί

Η αντιμετώπιση δεν αφορά μόνο τον μαθητή, αλλά το σύνολο του περιβάλλοντός του. Οι ειδικοί προτείνουν:

• Ρεαλιστικές προσδοκίες από γονείς
• Ενίσχυση της αυτοεκτίμησης πέρα από τις επιδόσεις
• Καθημερινό χρόνο ξεκούρασης και φυσικής δραστηριότητας
• Πρόσβαση σε σχολικούς ψυχολόγους
• Ανοιχτό διάλογο χωρίς κριτική

Η ψυχική ανθεκτικότητα χτίζεται όταν ο έφηβος νιώθει ότι η αξία του δεν εξαρτάται αποκλειστικά από έναν βαθμό.

Το ευρύτερο ζήτημα

Η συζήτηση για την κατάθλιψη στους νέους δεν μπορεί να αποκοπεί από το εκπαιδευτικό σύστημα και τις κοινωνικές προσδοκίες. Σε μια εποχή διαρκούς ανταγωνισμού και αβεβαιότητας για το μέλλον, το σχολικό στρες λειτουργεί ως καθρέφτης ευρύτερων κοινωνικών πιέσεων.

Η πρόκληση για γονείς, εκπαιδευτικούς και πολιτεία είναι σαφής: να διαμορφώσουν ένα περιβάλλον όπου η επιτυχία δεν ταυτίζεται με την εξάντληση — και όπου η ψυχική υγεία των νέων δεν θεωρείται «παράπλευρη απώλεια» της ακαδημαϊκής επίδοσης.