Από πού κληρονομείται η νοημοσύνη – Τι λέει τελικά η επιστήμη για γονείς και παιδιά
Ο ρόλος της γενετικής, τα «δεσμευμένα γονίδια» και γιατί το περιβάλλον αποδεικνύεται εξίσου καθοριστικό για την ανάπτυξη του εγκεφάλου
Το ερώτημα για το αν η νοημοσύνη κληρονομείται περισσότερο από τη μητέρα ή τον πατέρα παραμένει ένα από τα πιο συζητημένα στη δημόσια σφαίρα.
Αν και η επιστήμη έχει επιχειρήσει να δώσει απαντήσεις, η πραγματικότητα αποδεικνύεται πιο σύνθετη από έναν απλό διαχωρισμό.
Έρευνες των τελευταίων δεκαετιών δείχνουν ότι ορισμένα γονίδια που σχετίζονται με τις γνωστικές λειτουργίες φαίνεται να συνδέονται πιο στενά με τη μητρική γραμμή. Η εξήγηση εντοπίζεται εν μέρει στα χρωμοσώματα, καθώς τα γονίδια που βρίσκονται στο Χ χρωμόσωμα –το οποίο οι γυναίκες διαθέτουν σε διπλό αντίγραφο– σχετίζονται σε ορισμένες περιπτώσεις με την ανάπτυξη του εγκεφάλου.
Στο ίδιο πλαίσιο, οι επιστήμονες αναφέρονται και στα λεγόμενα «δεσμευμένα γονίδια», τα οποία εκφράζονται διαφορετικά ανάλογα με την προέλευσή τους. Ορισμένες μελέτες έχουν υποδείξει ότι τα γονίδια που προέρχονται από τη μητέρα ενδέχεται να παίζουν πιο ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση περιοχών του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη μνήμη και τη σκέψη.
Ωστόσο, η γενετική αποτελεί μόνο ένα μέρος της εξίσωσης. Ο ρόλος του περιβάλλοντος και της ανατροφής είναι εξίσου κρίσιμος για την ανάπτυξη της νοημοσύνης. Ο συναισθηματικός δεσμός με τους γονείς –και ιδιαίτερα με τη μητέρα στα πρώτα στάδια της ζωής– μπορεί να ενισχύσει την περιέργεια, την αυτοπεποίθηση και την ικανότητα μάθησης του παιδιού.
Παράλληλα, παράγοντες όπως η ποιότητα της εκπαίδευσης, η σωστή διατροφή, η πρόσβαση σε ερεθίσματα και ένα σταθερό οικογενειακό περιβάλλον διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό το γνωστικό δυναμικό ενός ατόμου. Η αλληλεπίδραση με άλλους ανθρώπους και η ψυχική ισορροπία συμβάλλουν επίσης καθοριστικά στην ανάπτυξη δεξιοτήτων που σχετίζονται με τη νοημοσύνη.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι, παρότι η βιολογία παίζει σημαντικό ρόλο, η νοημοσύνη δεν είναι ένα χαρακτηριστικό που «κληρονομείται» μονοδιάστατα από έναν μόνο γονέα. Αντίθετα, αποτελεί το αποτέλεσμα μιας πολύπλοκης αλληλεπίδρασης ανάμεσα στα γονίδια και το περιβάλλον, όπου κάθε παράγοντας έχει τη δική του βαρύτητα στη διαμόρφωση του τελικού αποτελέσματος.